ޢަބްދުالله ސުލައިމާން ވ. ްރާހީމް ރިޔާޟް

އަބުރާބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް ހުށަހެޅޭ ދަޢުވާއެއްގައި، އަބުރާބެހުނުކަމަށް ބުނާ ބަހަކީ ނުވަތަ ދީފައިވާ މަޢުލޫމާތަކީ ނުވަތަ ކޮށްފައިވާ ޢަމަލަކީ އަބުރާބެހެވޭފަދަ ބަހެއް ނުވަތަ މަޢުލޫމާތެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ޝަރީޢަތުން ސާފުކުރުމާއި، އެއީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ އަބުރަށް ގެއްލުމެއް ދިނުމުގެ ގޮތުން ބުނެފައިވާ ބަހެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ސާފުކުރުމާއި، އެއީ ޢާންމު މަޞްލަޙަތު ހިމެނޭ ޢާންމުންނަށް މުހިންމު މަޢުލޫމާތެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ސާފުކުރުމާއި، ބަސްބުނެފައިވާ ޙާލަތާއި ތަނަށް ރިޢާޔަތްކުރުމާއި، ލިބިފައިވާ ގެއްލުމަކީ ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުގެ ބަހެއް ނުވަތަ ޢަމަލެއްގެ ސަބަބުން ލިބިފައިވާ ގެއްލުމެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ކަނޑައެޅުން ހިމެނެއެވެ. (ޕެރ. 5 (ށ))

އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ފުރައްސާރަކުރުމާއި، ޢައިބުކިޔުމާއި، ނުރުހޭކަހަލަ ލަޤަބުތަކުން ގޮވުމާއި، މީސްމީހުންގެ ޢިއްޒަތާއި ޤަދަރާއި ކަރާމާތް ނަގާލުމަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ކަނޑައެޅިގެން މަނާކޮށްފައިވާ ކަންތައްތަކެކެވެ. އެމީހެއްގެ ނަމާއި އަބުރު ރައްކާތެރިވެފައި އޮތުމުގެ ޙައްޤު ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ލިބިގެންވެއެވެ. (ޕެރ. 5 (ނ))

ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގައިވެސް، އެމައްސަލައެއް ޝަކުލީގޮތުން ފުރިހަމަވެފައިވާނަމަ، ހުށަހެޅުނު މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢަށް ބަލައި، އެމައްސަލައެއްގެ ފައިސަލާކުރަނިވި ޙުކުމެއް ކުރުމަކީ ޝަރީޢަތްކުރުމުގައި ޢަމަލު ކުރަންޖެހޭނެ އުޞޫލެވެ. އަބުރާބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމަށް އެދި ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތަކުގައި ބަދަލު ނަގައިދެވޭނީ އަބުރާ ބެހުނުކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ފަހުންނެވެ. ބަދަލު ނަގައިދޭންޖެހޭކަން ނުވަތަ ނޫންކަމާއި، ނަގައިދެވޭނީ ކޮންކަހަލަ ބަދަލެއްކަމާއި، އޭގެ މިންވަރު ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން، މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތްތަކުގެ މައްޗަށް ބަލައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ އަބުރާ ބެހިފައިވާކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ބަލާ އެކަމުގެ މައްޗަށް ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަކީ ޝަރީޢަތުގެ ފަރާތުން ކުރަންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 5 (ނ))

ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުން ބުނެފައިވާ ބަހަކީ ނުވަތަ ދީފައިވާ މަޢުލޫމާތަކީ ނުވަތަ ކޮށްފައިވާ ޢަމަލަކީ އަބުރާބެހޭފަދަ ޢަމަލެއްކަމަށް މަދަނީ މިންގަނޑުތަކުން ކޯޓަށް ޘާބިތުވާ ޙާލަތްތަކުގައި އަބުރާބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 5 (ނ)، 5 (ޅ))

ޤާނޫނުއަސާސީގެ 27 ވަނަ މާއްދާގައި، މިނިވަންކަމާއެކު ފިކުރުކުރުމާއި، އިސްލާމްދީނުގެ އަޞްލަކާއި ޚިލާފުނުވާ ގޮތެއްގެ މަތީން އެމީހެއްގެ ބުއްދިއަށް ފެންނަ ގޮތްތަކާއި ޚިޔާލުތައް ދުލާއި ގަލަމުން އަދި މިނޫންވެސް ގޮތްގޮތަށް ފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ލިބިގެންވެއެވެ. ބުނި ބަހަކީ އެ މިނިވަންކަމުގެ ތެރެއިން ބުނެފައިވާ ބަހެއްކަމަށް ބުނާ ފަރާތަށް، އެބުނި ބުނުމަކީ އަބުރާ ބެހެވޭފަދަ ވާހަކައެއް ނޫންކަން ސާބިތުކޮށްދީފައިނުވާނަމަ، އެ ދިފާޢު ބަލައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 5 (ބ))

އަބުރާބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމުގެ ގަވާއިދުގެ ދަށުން ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ނަގައިދެވޭނީ މަޢުނަވީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލާއި މާއްދީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލެވެ. ލިބިފައިވަނީ ހަމައެކަނި މަޢުނަވީ ގެއްލުމެއްނަމަ ނަގައިދެވޭނީ ގެއްލުމުގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށް ބަލައި 100 ރުފިޔާއާއި 5000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދެކެވެ. މާއްދީ ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވާނަމަ ލިބިދެވޭނީ އެ ގެއްލުމާ އެކަށީގެންވާ ވަރުގެ މާލީ ބަދަލެކެވެ. (ޕެރ. 5 (ޅ))

އަބުރާބެހުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅިފައިވަނީ މުޅިންވެސް މާލީ ބަދަލުތަކެވެ. މާލީ ބަދަލެއް ފިޔަވާ އިތުރު އެނޫން ބަދަލެއް ނަގައިދެވެން އޮތްކަން ގަވާއިދުގެ އެއްވެސް މާއްދާއެއްގައި ބަޔާންވެގެން ނުވާތީ، ބުނި ބަހަކީ މާނަ އޮޅޭގޮތަށް ބުނެފައިވާ ބަހެއްކަން ދޭހަވާފަދަ ގޮތަކަށް ރަށުގެ ގިނަބަޔަކަށް އެނގޭނެހެން ބުނުމަށް އެންގުމަކީ އެ ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް އަންގާފައިވާ އެންގުމެކެވެ. (ޕެރ. 5 (ޅ))

ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ހެކިންނަކީ އޭނާގެ ދަށުން މަސައްކަތްކުރާ މުވައްޒަފުންނަށް ވުމަކީ އެ ހެކިބަސް ބަލައިނުގަނެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ލިޔުންތަކަކީ ރޭވިގެން ހުށަހަޅާފައިވާ ލިޔުންތަކެއްކަމަށް ވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތުމަކީ، ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުގެ އަމިއްލަ އިޢުތިރާފުން އެބަސް ބުނެފައިވާކަން އެނގެން އޮންނައިރު، އެބުނި ބުނުން ނަފީކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 5 (ކ))