ޤާސިމް ޙުސައިން ވ. އދ. މަހިބަދޫ ކައުންސިލްގެ އިދާރާ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: އދ. މަހިބަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 59/I4C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހެޅި ޝަފަހީ ހެކިން ހާޒިރުނުކޮށް، ސަބަބު ބަޔާންނުކޮށް، އޮޑިހަރުގެއަށް ބަދަލު ހޯދުމުގެ ދަޢުވާ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވެފައިވޭތޯ؛ އަދި ނިޔާވި ބައްޕައަށް ދޫކުރި ބިމުގައި ހެދި އޮޑިހަރުގެއަށް ބަދަލު ހޯދުމަށް އެކަނި ދަރިއަކަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައިސިއްޔަތު އޮތްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ ނުވަތަ ޖިނާއީ މައްސަލައެއްގައި، ދަފްޢެއް ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހެޅޭ ޝަފަހީ ހެކިން ބަލައިގަނެ ހާޒިރުކޮށް ހެކިބަސް ނެގުމަކީ އަސާސީ އަދި މުހިންމު ކަމެކެވެ؛ ނަމަވެސް ހުށަހެޅޭ ހުރިހާ ހެކިން ހާޒިރުކުރަންޖެހޭ މުޠުލަޤު ކަމެއް ނޫނެވެ. މައްސަލައިގެ ބާވަތާއި ހާލަތަށް ބަލާއިރު ވާޤިޢާއެއް އެހެން ހެއްކަކުން ފާޅުކަންބޮޑުގޮތެއްގައި ސާފުވެފައިވާނަމަ، އިތުރު ހެއްކަކީ ބޭނުންތެރި ހެއްކަކަށް ނުވެދާނެއެވެ. (ޕެރ. 11-13)
2. މައްސަލައާ ގުޅުންހުރި ހެކިތަކާއި ގުޅުން ނެތް ހެކިތައް ކަނޑައެޅުމަކީ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިދީފައިވާ ބާރެކެވެ؛ ނަމަވެސް ވަކި ހެއްކެއް ބަލައިނުގަތުމަށް ނުވަތަ ހާޒިރުނުކުރުމަށް ނިންމާނަމަ، އެ ސަބަބު ޚަޞްމުންނަށް އެނގޭނެހެން "ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތް" ގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ، އެއީ އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި އެ ސަބަބަށް ޖަދަލުކުރެވޭނީ އޭރުން ކަމުންނެވެ. (ޕެރ. 14، 16)
3. ދަށުކޯޓުން މައުޟޫޢީގޮތުން ބަލާފައިވާ މައްސަލައެއްގައި ހެއްކެއް ހާޒިރުނުކޮށް އޮތްނަމަ، އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ބަލަންޖެހޭނީ އެ ހެއްކެއް ހާޒިރުކުރުމަކީ ކޮންމެހެން މުހިންމު ކަމެއްތޯއާއި، އެ ހެއްކެއް ހާޒިރުކުރުމުން ޙުކުމަށް ބަދަލެއް އައިސްދާނެތޯއެވެ؛ އެފަދަ ބަދަލެއް އަންނާނެ ސަބަބެއް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ދައްކައިދޭން ޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 18-20)
4. މައްސަލައާއެކު ހުށަހެޅި ލިޔުންތަކުންނާއި ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ބަހުން އެނގެން އޮތް ވާޤިޢާއެއް އިތުރަށް ސާބިތުކުރުމަށް ހެކިން ހާޒިރުކޮށް ހެކިބަސް ނަގަންޖެހޭކަމަށް ނުދެކެމެވެ. (ޕެރ. 22، 24)
5. ނިޔާވި ބައްޕައަށް ދޫކުރި ބިމުގައި ހުރި އޮޑިހަރުގެއަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ތަރިކައިން ލިބިފައިވާ ތަނެއް ނޫންނަމަ، އަދި އެހެން ވާރިޘުން ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު އޭނާއަށް ދީފައިވާކަމުގެ ހެއްކެއް ނެތްނަމަ، ހަމައެކަނި އެ ދަރިއަށް އޮޑިހަރުގޭގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކޮށް ބަދަލު ހޯދުމުގެ ޙައިސިއްޔަތު ލިބިގެންވާކަމަށް ބުރަވެވެން ނެތެވެ. (ޕެރ. 23، 25)
6. އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟާމެދު ދަށުކޯޓުން ގޮތް ނިންމާފައިވަނީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތާ އެއްކޮޅަށް ކަމަށްވާނަމަ، ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ފަނޑިޔާރު ކޮށްފައިވާ ކަމަކީ ކޮބައިކަން ބަޔާންނުކޮށް ހުށަހަޅާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއް ޤާއިމެއް ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 26-29)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާ (ހ) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 268 ވަނަ މާއްދާ އަދި 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)، (ރ) (އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު)
• ހައިކޯޓު 2016/HC-A/186 (އަރާމް ޓްރެވެލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް)
• ހައިކޯޓު 2012/HC-A/82 (މުޙައްމަދު ސަޢީދު ވ. ޤާސިމް އިބްރާހީމް)