ޖޭމްސް ބެރީ މޫރ ވ. ޢަލީ ޞަބްރީ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 3442/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އުޅަނދުތައް ތަރައްޤީކުރުމަށް ދިން ފައިސާ އަނބުރާ ހޯދުމުގެ ދަޢުވާގައި، ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތާއި ފައިސާ ދިންކަމާއި ހެކިތަކަށް ދަށުކޯޓުން ރިޢާޔަތްނުކޮށް، އަދި ހެކިން ޙާޟިރުނުކޮށް މައްސަލަ ނިންމާފައިވާކަމަށް ބުނާ ނުކުތާތަކަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑު ފުރިހަމަވާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތެއްގެ ދަށުން ދީފައިވާ ފައިސާއަކީ ހަދިޔާއެއްކަން ސާބިތުނުވާހިނދު މުޤާބިލެއް ލިބެންޖެހޭ ފައިސާއެކެވެ؛ ނަމަވެސް އިންވެސްޓްކޮށް އެކުގައި ކުރާ ވިޔަފާރިއަކީ ފައިދާއާއި ގެއްލުން ހިމެނޭ މުޢާމަލާތެއްކަމުން، އަނބުރާ ދައްކާގޮތަށް ދޫކުރާ ލޯނުގެ މުޢާމަލާތާ ތަފާތެވެ؛ ފައިސާ އަނބުރާ ދޭނެ ގޮތަކަށް އެއްބަސްވެފައިވާކަން ސާބިތުނުވާނަމަ، ލިބިފައިވާ ފައިދާގެ އިތުރަށް ފައިސާ ލިބެންޖެހޭކަން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ސާބިތުކުރަންވާނެއެވެ. (ދަށުކޯޓުގެ މި ނިންމުމަށް ހައިކޯޓުން ބަދަލެއް ނުގެނެސް ޤާއިމުކުރި) (ޕެރ. 11-14)
2. ހެކިންގެ ޒަރީޢާއިން ސާބިތުކުރަން ބޭނުންވާ ނުކުތާއަކީ ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި ޚިލާފު އުފެދިފައިވާ ނުކުތާއެއް ނޫންނަމަ، އެ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމަކީ ޝަރުޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ އުޞޫލަކާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ހެކިން ޙާޟިރުކުރަންޖެހޭ ސަބަބު އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނެދޭންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 15-16)
3. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހައިކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ ޙުކުމް ބިނާވެފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް، ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ސަބަބު ހުރުމުން، ނުވަތަ ޙުކުމަށް އަސަރުކުރި އިޖުރާއީ ޢައިބެއް (އަޑުއެހުމުގެ ގޮތާ ޚިލާފުވުން، ފަނޑިޔާރަށް ހުރަސް އޮތުން، ސޮއި ނެތުން، ސަބަބުތައް ބަޔާންނުވުން) ހުރުމުންނެވެ. (ޕެރ. 17)
4. ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް ނުވަތަ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ މިންވަރަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަށް ނުވާޞިލުވެވޭނެއެވެ؛ އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސަކީ ކޮބައިކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-L/91). (ޕެރ. 18-19)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 38 އަދި 39 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-L/91 (މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތް)