Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2019/HC-A/661 · 22 ނޮވެމްބަރު 2021 · ލާ ޖެއްސުން

1- އިސްމާޢީލް ފަޒުނީން ވ. ޤާސިމް އިބްރާހީމް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 3935/Cv-C/2019

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބަންޑާރަ ގޯއްޗަކާއި އަމިއްލަ ގޯއްޗެއް ލާޖެއްސުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ކުރި ޙުކުމް، ގޯތިތައް ކުއްޔަށް ދީފައިވުމާއި، މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 1 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ) އާއި (ނ) ގެ ޝަރުޠުތަކާއި، ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީ ދިން މީހާގެ ވިސްނުމުގެ ޤާބިލުކަމާއި، ޙައްޤުއްޝުފްޢާއާއި ގޯތިތަކުގެ ބޮޑުމިނުގެ ތަފާތުގެ ސަބަބުން ބާޠިލުވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. ލާޖެއްސުމަކީ ދެ ބިމެއްގެ މިލްކުވެރިން ތިމާގެ މިލްކުވެރިކަން އަނެކަކަށް ޖައްސައި އޭނާގެ މިލްކުވެރިކަން ތިމާ ލިބިގަންނަ މުޢާމަލާތެއް ކަމާއި، މިއީ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުން މަނާކޮށްފައިނުވާ، އަދި ކުރަންވީ ގޮތް އެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިނުވާ، އެއް ބާވަތެއްގެ މުޤާބިލެއް އޮތް މުޢާމަލާތަކަށްވާތީ، ބިމުގެ ނާޒިރުގެ އިޢުތިރާޟެއް ނެތްނަމަ ބަލަންޖެހޭނީ މިލްކުވެރި ދެފަރާތުގެ ރުހުމާއި ޤަބޫލުކުރުމަށް އެކަނި ކަމާއި، ގޯތީގެ ކުޑަބޮޑު މިނާއި ތަފާތަށް ބަލައި ބައިވެރިން އެއްބަސްވާ ގޮތެއްގެ މަތިން އުނިއިތުރު ގެނެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 7.2، ހައިކޯޓުގެ 2013/HC-A/106)
  2. ބިމާއި ޢިމާރާތް ވިއްކުމާއި ލާޖެއްސުން ފަދަ މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުވާ ޢަޤުދުތަކުގައި އެ ބިމާއި ޢިމާރާތްތައް ކުއްޔަށް ދީފައިނުވުމަކީ ލާޒިމް ކަމެއް ނޫންކަމުން، ކުއްޔަށް ދީފައިވުމަކީ މުޢާމަލާތް ޞައްޙަވުމަށް ހުރަސްއަޅާ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އަދި ލިޔެކިޔުމަކުން ސާބިތުނުކޮށް ހަމައެކަނި ބުނާ ބުނުމަކަށް ބަލައި ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލެއް ނުގެނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 7.3)
  3. ލާޖެއްސުނު ގޯތިތަކުގެ މިލްކުވެރިން ލާޖެއްސުމާމެދު އިޢުތިރާޟެއް ނެތްކަން ލިޔުމުން ބަޔާންކޮށް، ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއް ލާޖެއްސުމުގައި ބިމުގެ ނާޒިރުގެ ރުހުން އޮތްތޯ އޭރު ބަލަމުންދިޔަ ގޮތުގެ މަތިން ޝަރީޢަތުން ބަލާފައިވާނަމަ، އެ ނިންމުމަކީ ގޯތިތަކުގެ ވެރިފަރާތްތަކުގެ އިޢުތިރާޟެއް ނެތްކަން ޔަޤީންކުރުމަށްފަހު ނިންމި ނިންމުމެއް ކަމަށް ބަލަންޖެހޭތީ، މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 1 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ) އާ ޚިލާފުވިކަމަށް ބުނާ ބުނުމަށް ބިނާކޮށް އެ ނިންމުމަށް ބަދަލެއް ނުގެނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 7.4)
  4. މިލްކުވެރިޔާ ޝަރީޢަތް ހިނގި ކޯޓަށް ޙާޟިރުވެ އެ ކޯޓުގައި ސޮއިކޮށް ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީއެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުކުރުމުގެ މުޢާމަލާތް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަކީ ޝަރުޢީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުން ބޭރުން ކުރެވުނު ކަމެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 7.5)
  5. ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީއަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ހުއްދަ، ވަކި ފޯމެއްގައި އޮތުން ލާޒިމްނުކުރާ ކަމެއް ކަމާއި، ވަކާލާތުގެ ޝަރުޠުތަކަކީ ޙަވާލުކުރާ މީހާއާއި ޙަވާލުކުރެވޭ މީހާއާއި ޙަވާލުކުރެވޭ ކަމާއި ޞީޣާގައި ހިމެނެންޖެހޭ ޝަރުޠުތަކެވެ؛ ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީ ދިން މީހާ ސިކުނޑި ހަމަނުޖެހޭ ކަމަށް ނުވަތަ ޙަޖުރުކުރެވިފައިވާ ކަމަށް އެއްވެސް ކޯޓަކުން ކަނޑައަޅާފައިނުވާ، އަދި ހުށަހަޅާ ޑޮކްޓަރީ ލިޔުމުން އޭނާ ސިކުނޑި ހަމަނުޖެހޭ މީހެއްކަން ނޭނގޭ ޙާލަތެއްގައި، އޭނާއަށް އަމިއްލަ މުދަލުން ތަޞައްރުފުކުރުމުގެ އަހުލިއްޔަތު ނެތްކަމަށް ބަލައި އެ ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީ ޣައިރު ޤާނޫނީ ކަމަށް ބަލާނެ ހަމައެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 7.6)
  6. ލާޖެއްސުމަކީ ލާޖެއްސޭ ގޯތީގެ ކުޑަބޮޑު މިނަކަށް ބަލައި ކުރެވޭ މުޢާމަލާތެއް ނޫން، ބައިވެރިން އެއްބަސްވާ ގޮތެއް ކަމަށްވާތީ، ލާޖެއްސޭ ދެ ބިމަކީ (ބޮޑުމިނާއި ބަންޑާރަ/އަމިއްލަ ބާވަތުން) އެއްވަރެއްގެ ދެ ބިމަށް ނުވުމަކީ މުޢާމަލާތް ޞައްޙަނުވާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ އަދި ލާޖެއްސި ގޯއްޗާ ޖެހިގެން އޮތް ގޯތީގެ ވެރިޔާއަކީ ލާޖެއްސުމުގެ އަނެއް ބައިވެރިޔާ ކަމުގައިވާއިރު، ޙައްޤުއްޝުފްޢާގެ އެންމެ އިސް މަންފާވެރިޔާއަކީ އޭނާ ކަމަށް ބަލަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 7.7)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.