Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2019/HC-S-A/01 · 19 އޮގަސްޓް 2021 · ބިމާ ބެހޭ

މުޙައްމަދު ނަޞީރު އިބްރާހީމް ވ. ފުވައްމުލަކު ސިޓީ ކައުންސިލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު

ދަށު ކޯޓު: ޏ. ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 33/RIC-//2016

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޢާއްމު މަގު ފުޅާކުރުމަށް 'ފެނާތުރު' ގޯތިން އުނިކުރެވުނު ބިމަށް ޢަދުލުވެރި ބަދަލު ދިނުމާ ގުޅޭގޮތުން ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ކުރި ޙުކުމަކީ ދަޢުވާއަށް ފައިޞަލާކުރަނިވި، ތަންފީޛުކުރެވޭނެ ޙުކުމެއްތޯ؛ އަދި ޢާއްމު ބޭނުމަށް މީހުންގެ ބިން ނެގުމުގައި ޢަދުލުވެރި ބަދަލު ދޭންޖެހޭ ގޮތް.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. މީހުންގެ މުދަލަކީ ނިގުޅައިގަނެވޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ؛ ޢާއްމުވެގެންވާ މަންފާއަކަށްޓަކައި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ކޯޓަކުން ކުރާ ޙުކުމަކުން މެނުވީ އެއްވެސް މީހެއްގެ މުދަލެއް ރުހުމެއް ނެތި ދައުލަތަށް ނުނެގޭނެ ކަމާއި، ނަގަންވާނީ ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ޢަދުލުވެރި ބަދަލެއް ވެރިފަރާތަށް ދިނުމަށްފަހުގައެވެ. (ޕެރ. 9)
  2. ޤާނޫނު ނަންބަރު 68/4ޖ (ޢާއްމު ޤާނޫނުތައް) ގެ 7 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޢާއްމު ފައިދާއަށްޓަކައި މީހުންގެ ބިމާއި މުދާ ނެގޭނީ ބަދަލު ނުވަތަ އަގު ދިނުމަށްފަހު ކަމާއި، ބިމެއް ނަމަ ހުސްކޮށްދިނުމަށް އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއް ދޭންވާނެއެވެ؛ ލާމަރުކަޒީ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކައުންސިލަށް ބިން ނެގުމުގެ ބާރު ލިބިދީފައިވިޔަސް، ދޭ ބަދަލަކީ ޢަދުލުވެރި ބަދަލަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 10)
  3. ޢާއްމު ބޭނުމަށް ބިން ނެގީ ވެރިފަރާތުގެ ރުހުމާއެކު ނުވަތަ ޢަދުލުވެރި ބަދަލު ދިނުމަށްފަހު ކަން ސާބިތުކޮށްދޭން ޖެހޭނީ ދައުލަތުންނެވެ؛ އެކަން ސާބިތުނުކުރެވޭނަމަ ޢަދުލުވެރި ބަދަލެއް ނުދީ ނެގުމަކީ 1979 ގައި ޢަމަލުކުރި އުޞޫލުތަކާއި މިހާރުގެ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން ހުއްދަ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 11)
  4. 2012/HC-A/241 ގައިވާ ގޮތުން، ބިމުގެ ބަދަލުގައި ބިމެއް ދޭނަމަ، ދެވޭ ބިން އޮންނާނެ ތަނާއި ހިސާބު ވެރިފަރާތަށް އަންގައި، އޭނާގެ ބަސް ހޯދައި ދެފަރާތުން ވާހަކަ ދައްކައިގެން ޙައްލުކުރެވޭތޯ ކޯޓުން ބަލަންޖެހޭނެއެވެ؛ ނެގުނު އެއްޗާ އެއްފަދަ ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ރަނގަޅު ފެންވަރުގެ އެއްޗެއް ނުލިބޭނަމަ އެއީ ޢަދުލުވެރި ބަދަލަކަށް ނުވާނެއެވެ؛ އުނިކުރެވުނު ބިމުގައި ޢިމާރާތެއް ނުވަތަ ނުއުފުލޭ މުދަލެއް ނެތްނަމަ، އެފަދަ އެއްޗަކަށް އަގުކޮށް ބަދަލު ދެވޭނެ ގޮތެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 10، 13، 17)
  5. ދަޢުވާގައި އެދިފައިވާ ކަންކަމަށް ފައިޞަލާކުރަނިވި ޙައްލެއް ނުދީ، އުނިވި ބިން ހަމަޖައްސާނެ ތަނާއި ހިސާބުވެސް ބަޔާންނުކޮށް ކޮށްފައިވާ ޙުކުމަކީ ތަންފީޛުކުރެވޭނެ ގޮތެއް ނެތް، ޙައްލު ލިބިނުދޭ ޙުކުމަކަށް ވާތީ ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ޙުކުމެކެވެ. (ޕެރ. 14)
  6. (ފަނޑިޔާރު ޝުޢައިބު ޙުސައިން ޒަކަރިއްޔާ) ދަޢުވާ ހުށަހެޅިއިރު ދަޢުވާގެ ސީޣާގައި ހިމަނާފައިނުވާ، ހައިކޯޓުގެ އެންމެ ފަހު އަޑުއެހުމުގައި ފުރަތަމަ ފާހަގަކުރާ، އަނެއް ފަރާތުން އިޢުތިރާޟުކުރާ ކަމަކީ އެ ޤަޟިއްޔާގެ ތެރެއިން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 18)
  7. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ޚިލާފު ރައުޔު) މުޖްތަމަޢުގެ ޢާއްމު މަޞްލަޙަތާ ގުޅިފައިވާ މައްސަލަތަކުގައި ދައުލަތާއި އަނެއް ޚަޞްމު އެއްބަސްވުމަކީ ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކި ޤަރީނާތަކަށް ކޯޓުން ލޯމަރާލާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ރުހުމާއެކު ނަގާ މުދަލަށް ބަދަލު ބަލަންވާނީ އޭރު ޢަމަލުކުރި ގޮތުގެ މައްޗަށް ކަމާއި، ޢަދުލުވެރި ބަދަލަކީ ހަމައެކަނި އެހެން ބިމަކުން ބަދަލު ދިނުން ކަމަށް ބަލާނެ ހަމައެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 27، 29)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.