Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2020/HC-A/148 · 22 ނޮވެމްބަރު 2022 · އަމިއްލަ މީހުން ފޮނުވާ ސިޓީގެ ޖަވާބު

ސޭލައިން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދަ މޮރިޝަސް ކޮމާރޝަން ބޭންކް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 144-B5-CR-1/2020/26

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކޯޓުގެ ހުއްދައާއެކު ބޭންކުން ރަހުނު އުޅަނދު ވިއްކާލި މުޢާމަލާތް ބާޠިލުކޮށްދިނުމަށް ކުރި އެދުން ސިވިލް ކޯޓުން ރުއްދުކުރުމަކީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނާއި ރަހުނު ތަންފީޛުކުރުމުގެ (judicial foreclosure) އުޞޫލުތަކާއި ސޭލް ނޯޓިސްއާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤު/މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިގެން ނިންމި ނިންމުމެއްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ސަބަބު ހުރުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ޙާލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. (ޕެރ. 6)
  2. ރަހުނަކީ ދަރަނި އަދާނުކުރެވިއްޖެނަމަ ދަރަނި ދިން ފަރާތުގެ ޙައްޤު ހޯދުމަށް ވިއްކާލެވިދާނެ ނުވަތަ ކުއްޔަށް ދެވިދާނެ އެއްޗެއް ކަމަށްވާތީ، ދަރަނި އަދާނުކުރެވިއްޖެނަމަ ރަހުނު ވިއްކައިގެން ޙައްޤު ހޯދުމަށް ކޯޓުގައި އެދުމުގެ ފުރުޞަތު ރަހުނު ލިބިގަތް ފަރާތަށް ލިބިގެންވެއެވެ. (ޕެރ. 7)
  3. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) (ހެކި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކުރުން) އާ ޚިލާފަށް ނިންމިކަމަށް ބުނާނަމަ، ރިޢާޔަތްނުކުރީ ކޮން ހެއްކަކަށް، ކޮން މިންވަރަކަށްކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ތަފްޞީލުކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ؛ އެނޫން ޙާލަތުގައި އެ ނުކުތާއަށް ގޮތެއް ނިންމަން ނުޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 13)
  4. ރަހުނު ވިއްކާލުމުގެ ހުއްދަ ދިނުމުގައި ކޯޓުން ކަށަވަރުކުރަންޖެހޭ ކަންކަމަކީ: ޙުކުމުގެ މުއްދަތުގައި ފައިސާ ނުދެއްކޭކަން؛ އެއް ރަހުނެއް ގިނަ ދަރަނިވެރިންނަށް ވާނަމަ އިސްކަންދެވޭ ތަރުތީބާއި ދަރަނިވެރިންނަށް ލިބޭ ނިސްބަތާއި މިންވަރު؛ އަދި ރަހުނު އެކުގައި ނުވަތަ ބައެއް ވިއްކާލަންވީތޯ އެވެ. ދަރަނިވެރިޔާގެ ނުރުހުމުގައި ރަހުނު ވިއްކާލެވޭނީ ތަންފީޛީ ކޯޓަކުން ހުއްދަކުރާ އިޖުރާއަތެއްގެ ތެރެއިން މިކަންކަން ކަށަވަރުވެގެންނެވެ. (2019/HC-A/225) (ޕެރ. 16–17)
  5. ލޯނުގެ ފައިސާ ނުދެއްކޭކަމަށް ދަރަނިވެރިޔާ އިޢުތިރާފުވެ ވިއްކާލުމުގެ ހުއްދަ ދިނުމަށް އެއްބަސްވެފައިވާނަމަ، ރަހުނު ވިއްކާލީ ދަރަނިވެރިޔާގެ ނުރުހުމުގައި ކަމަކަށް ނުވެއެވެ؛ ހުއްދަ ދިނުމުގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަނުވާކަމަށް ބުނާނަމަ، އެކަން ހެކި ޤަރީނާއިން ސާބިތުކުރުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ. (ޕެރ. 17)
  6. ރަހުނު ވިއްކާލުމުގެ ހުއްދައަށް އެދުމަކީ ބޭންކުތަކަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤެއް ނަމަވެސް، އެ އިޚްތިޔާރުގެ ބޭނުން ހިފަންވާނީ ރަހުނުގެ ވެރިފަރާތަށް އަނިޔާއެއް ނުވާ ގޮތަކަށެވެ؛ ދިވެހި ނިޒާމުގައި ރަހުނު ތަންފީޛުކުރަނީ ކޯޓުގެ ހުއްދައާއެކު ޖުޑީޝަލް ފޯކްލޯޝަރގެ ދަށުން ކަމަށްވާތީ، ތިންވަނަ ފަރާތެއް މެދުވެރިކޮށް ނީލަން ކިޔާއިރުވެސް ކޯޓުގެ ރަޤާބާ އޮންނަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 19)
  7. ނީލަން ފަށާ އަގާއި އިޢުލާނުކުރާ ގޮތާއި ނީލަންގެ އުޞޫލާއި ފައިސާ ދެއްކުމަށް ދޭ މުއްދަތު ފަދަ ކަންކަމަކީ 2019/HC-A/225 ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ، ވިއްކާލުމުގެ ހުއްދަ ދިނުމުގައި ކޯޓުން ކަށަވަރުކުރަންޖެހޭ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 20)
  8. ސޭލް ނޯޓިސްގައި ފެށޭ އަގަށްވުރެ ދަށް ބިޑު ބަލައިގަތުމުގެ އިޚްތިޔާރު ބޭންކަށް ދީފައިވާނަމަ، އެ އިޚްތިޔާރުގެ ދަށުން ބިޑު ހުށަހެޅި ފަރާތްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މަތިން ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ވިއްކާލުމަކީ ސޭލް ނޯޓިސްއާ ޚިލާފު ނުވަތަ ރަހުނު ބެހެއްޓި ފަރާތަށް ގެއްލުންވާ ޢަމަލެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 22–23)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.