ހަސަން ޙަލީމް ވ. ހަރންގްތުޔޭ ހެންގް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1713/Cv-C/2016

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމުގެ ގޮތުން ސިވިލް ކޯޓުން ވިއްކާލި މުދަލުގެ މައްޗަށް، ރަހުނުގެ ދަފްތަރުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައި ނުވާ ރަހުނެއްގެ ސަބަބުން ދައުލަތަށް އިސްކަން ލިބޭތޯއާއި، އެ މުދާ ދައުލަތަށް ރަހުނުކުރެވިފައިވާކަމަށް ނުބެލެވޭކަމަށް ދަށުކޯޓުން ނިންމުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަރަންޏަކާއި ރަހުނަކީ ވަކިވަކި ދެ އެއްޗެކެވެ؛ ރަހުނުގެ ސަބަބުން އިސްކަން ލިބޭކަމަށް ބުނާ ފަރާތުން އެ ރަހުނު ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ޒިންމާ އުފުލަންޖެހެއެވެ؛ ދަރަނިވެރިޔާ ރަހުނެއް އޮތްކަމަށް ބުނުމުން، ކުރިން ސާބިތުވެފައިވާ ދަރަންޏަކީ ރަހުނު ހިމެނޭ ދަރަންޏެއްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 37-39)
2. ބިމާއި ޢިމާރާތް ފަދަ ނުއުފުލޭ މުދަލެއްގެ މައްޗަށް ރަހުނެއް އޮތްކަމަށް ކަނޑައެޅޭނީ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ ހަމަތަކުގެ މަތިންނެވެ؛ ރަހުނަކީ މިލްކުވެރިކަމަށާއި ތިންވަނަ ފަރާތްތަކަށާއި ވިއްކައިގެން ލިބޭ ފައިސާ ބެހުމުގެ ތަރުތީބަށް އަސަރުކުރާ ކަމަކަށްވާތީ، ބިމާއި އިމާރާތް އަދި ފްލެޓް ރަހުނުކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 7 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ރަހުނު ރަހުނުގެ ދަފްތަރުގައި ލިޔުމާއި މުދަލުގެ ރަޖިސްޓްރީގައި ފާހަގަކުރުން ލާޒިމުވެއެވެ؛ މި ޝަރުޠުގެ ބޭނުމަކީ ޔަޤީންކަމާއި ކަށަވަރުކަމާއި ދަރަނިވެރިންނަށާއި ގަންނަ ފަރާތްތަކަށް އެންގުމެވެ. (ޕެރ. 40-46)
3. ކުރިން ކުރެވުނު ދަރަނީގެ ޙުކުމުގައި ރަހުނުގެ ވާހަކަ ނެތުމަކީ، ދަރަނިވެރިއަކަށް ރަހުނު ތަންފީޒުކުރަން ނޭދި ދަރަނީގެ ފައިސާއަށް ދަޢުވާކުރެވޭތީއާއި ޙުކުމަކުން ރަހުނު ބާޠިލު ނުވާތީ، އެކަނި ރަހުނެއް ނެތްކަމުގެ ހެއްކެއް ނޫނެވެ؛ ނަމަވެސް ހެކިތަކުގެ ބޮޑު މަންޒަރުގެ ތެރޭގައި ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 53-56)
4. ދަރަނި އައުކުރުމުގެ އެއްބަސްވުމަކުން ރަހުނު ދަމަހައްޓައިވެސް، އުވާލައިވެސް ދެވިދާނެ ކަމުން، އޭގެ ޤާނޫނީ އަސަރު ބިނާވަނީ އެއްބަސްވުމުގެ ލިޔުމުގެ މައްޗަށެވެ؛ ދަރަނި އައުކުރުމަށްފަހު ރަހުނަކަށް ބަރޯސާވާނަމަ، ރަހުނު ދެމިއޮތްކަން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 58-61)
5. ރަހުނުގެ ދަފްތަރަކީ ތަންފީޒުކުރެވޭ ރަހުނެއް އޮތްތޯ ކަނޑައެޅުމުގެ އެންމެ މުހިންމު އަސާސާއި، ކޯޓަށާއި ދަރަނިވެރިންނަށާއި ގަންނަ ފަރާތްތަކަށް ރަހުނު އަންގައިދޭ ރަސްމީ ޤާނޫނީ ވަސީލަތެވެ؛ ދަފްތަރުގައި ނުހިމެނުމަކީ ހަމައެކަނި ކުޑަ އިޖުރާއީ ޢައިބެއް ނޫނެވެ. ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރާ ދަރަނިވެރިޔާއަށްވުރެ އިސްކަމަށް ނުވަތަ ގަތް ފަރާތުގެ ރަޖިސްޓްރީއަށް އަސަރުކުރަން ބޭނުންވާ ފަރާތުން، ރަޖިސްޓްރީގެ ރެކޯޑު ފަދަ ހެއްކަކުން ތަންފީޒުކުރެވޭ ރަހުނެއް ސާބިތުކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 62-69)
6. އެހެން ދަރަނިވެރިއަކު ޙުކުމް ތަންފީޒުކޮށް ގަންނަ ފަރާތަކަށް މިލްކުވެރިކަން ލިބުމަށްފަހު، ދަރަނިވެރިޔާއާއި ރަހުނު ލިބޭ ފަރާތް ބުނުމުގެ މައްޗަށް ރަހުނެއް ސާބިތުވާކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ އެގޮތަށް ބެލުމަކީ ރަޖިސްޓްރީނުކުރާ ރަހުނުތަކުގެ ވާހަކަ ދައްކައިގެން ޝަރީޢަތުން ކުރާ ވިއްކުންތައް ބާޠިލުކުރުމަށް ދޮރުހުޅުވައި، ރަޖިސްޓަރީގެ ނިޒާމާއި އެހެން ދަރަނިވެރިންނާއި ގަންނަ ފަރާތްތަކަށް ގެއްލުން ދޭނެ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 73-76)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ބިމާއި އިމާރާތް އަދި ފްލެޓް ރަހުނުކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 7 ވަނަ މާއްދާ
• ދައުލަތުގެ ދަރަންޏާބެހޭ ޤާނޫނު (ފުޓްނޯޓުގައި 'ޤާނޫނު ނަންބަރު 2024-29') ގެ 44 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/93 (ރަހުނާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 7 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި ހަވާލާދީފައި)