ނިޒާރު ޢަބްދުއްރަހްމާން ވ. ފާޠިމަތު އަބްދުއްރަހްމާން

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ލ. މާމެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 03/O10C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ބަހާއި އެންމެ ހެކިވެރިއެއްގެ ހެކިބަހަށް ބިނާކޮށް، ފައިސާ ޙަވާލުކުރިކަން މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުވާކަމަށް ދަށުކޯޓުން ނިންމުމަކީ ހެކި ސާބިތުކުރުމުގެ މިންގަނޑާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ މައްސަލަތައް ސާބިތުކުރުމުގެ މިންގަނޑަކީ "ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ މިންގަނޑު" (Balance of Probabilities) އެވެ؛ އެ މިންގަނޑުން ހެކި ވަޒަންކުރަނީ ހެކީގެ ޢަދަދަށް ބަލައިގެން ނޫން، ހެކިބަހުގެ ފެންވަރާއި އިތުބާރާއި މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ ޙާލަތްތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެންނެވެ. (ޕެރ. 19، 25)
2. "ހެކި ވަޒަންކުރަނީ، ގުނާކަށް ނޫނެވެ" (Evidence is weighed, not counted) ގެ އުޞޫލުގެ ދަށުން، އިތުބާރު ހުރި، ޙާލަތާ ގުޅޭ އެންމެ ހެކިވެރިއެއްގެ ހެކިބަހަށް ބިނާކޮށްވެސް، ދަޢުވާގައިވާ ކަންކަން ހިނގުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުކަމަށް (more probable than not) ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، ދަޢުވާ ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ (TUI v Griffiths [2023] UKSC 48). (ޕެރ. 26-28)
3. ހެކިވެރިއެއްގެ މިނިވަންކަމާއި ވަކި ފަރާތަކަށް ބުރަވުމާމެދު ސުވާލު އުފައްދާނަމަ، އެކަން ކުރަންވާނީ ހެކިބަސް ނަގާ (ކްރޮސް-އެގްޒަމިނޭޝަން) މަރުޙަލާގައެވެ؛ އެ މަރުޙަލާގައި ޗެލެންޖް ނުކޮށް ޚުލާޞާ ބަޔާނުގައި ހަމައެކަނި ފާހަގަކުރުމަކީ ހެކިބަސް ބަލައިނުގަތުމުގެ ސަބަބެއް ދެއްކުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 23، 27)
4. ޝަރުޢީ އުޞޫލުގެ ދަށުން އެއް ހެކިވެރިއަކު ހުންނަ ޙާލަތުގައި ދަޢުވާ ފުރިހަމައަށް ސާބިތުކުރުމަށް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ހުވާ ނަގަންޖެހެއެވެ؛ ނަމަވެސް މަދަނީ މިންގަނޑާއި ޝަރުޢީ އުޞޫލުތަކަކީ އެކުއެކީގައި ބޭނުންކުރެވޭ ވަސީލަތްތަކަށް ވާތީ، ވަކި ޝަރުޢީ އުޞޫލެއް ތަޠުބީޤުކުރުމަށް އެދޭނަމަ (ޚާއްޞަކޮށް ވަކީލުން ތަމްސީލުކުރާއިރު) އެކަން ދަށުކޯޓުގައި ރަނގަޅު މަޙައްލުގައި ފާހަގަކުރަންޖެހެއެވެ؛ އެކަން ނުކޮށް، އަދި އިސްތިއުނާފުގައި ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ނުއުފައްދާނަމަ، އެ އުޞޫލު ތަޠުބީޤު ނުކުރުމަކީ ނިންމުން ބާޠިލުކުރާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 29-31)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• TUI UK Ltd v Griffiths [2023] UKSC 48 (އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ސުޕްރީމް ކޯޓު)