ޝަހުދު އިބްރާހީމް މަނިކު ވ. ވާދީ ޓްރޭޑަރސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: ބައެއް ބަދަލުކުރި (ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރި ސިވިލް ކޯޓުގެ ނިންމުން ބަދަލުކޮށް، 518,700.00ރ. އިންވެސްޓްމަންޓް ފައިސާ އަނބުރާ ދިނުމަށާއި، 30 މަހުގެ ތެރޭގައި ފައިދާ ނުދީ ހުރި މަސްތަކަށް މަހަކު 45,660.37ރ. ދިނުމަށް އަންގައިފި)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 706/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބިސްކޯދު އެތެރެކުރުމަށް އަނގަބަހުން ވެފައިވާ ވަގުތީ އިންވެސްޓްމަންޓް އެއްބަސްވުމެއް ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށް ސާބިތުވޭތޯ، އެ އެއްބަސްވުން އުވާލިކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ކާކަށްތޯ، އިންވެސްޓްކުރި ފައިސާ އަނބުރާ ދީފައިވޭތޯ (ފައިދާގެ ގޮތުގައި ދިން ފައިސާ ހިސާބުކުރާނެ ގޮތް) އަދި ގެއްލުމުގެ ބަދަލާއި ނުދީހުރި ފައިދާ ނަގައިދެވޭނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ފަރާތްތަކުގެ ވާހަކައާއި ހެކިބަހާއި ލިޔުންތަކަށް ބަލައި ދެނެގަތް ކަންކަން ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްދީފައިވާނަމަ، ލިޔުންތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރާކަމަށް ބުނާ ނުކުތާއާ ގުޅިގެން އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން އިތުރަށް ބަލަންޖެހޭ ކަމެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 18)
2. އަނގަބަހުން ވަގުތީ ގޮތުން ވާ އެއްބަސްވުމަކީވެސް، އެއްބަސްވުމެއް ފުރިހަމަވުމަށް ބޭނުންވާ އަސާސީ ޢުންޞުރުތައް ފުރިހަމަވާނަމަ، ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާ އެއްބަސްވުމެކެވެ؛ ވިޔަފާރީގެ (commercial) އެއްބަސްވުމެއްކަން ކަނޑައެޅޭ ޙާލަތުގައި ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާ ހަމައަކީ އެއީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަނދެވުމުގެ ނިޔަތް (intention to create legal relations) އޮވެގެން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްކަމެވެ. (ޕެރ. 21)
3. ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ އިޢުތިރާފާއި ކިތާބީ ހެކިތަކުން އެއްބަސްވުން ވުޖޫދުވެފައިވާކަން ސާބިތުވާއިރު، އެއްބަސްވުން އުވާލިކަމަށް ދިފާޢު ނަގާ ފަރާތުން އެކަން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ؛ ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަނދެވުމުގެ ނިޔަތުގައި ވާ ވިޔަފާރީގެ އެއްބަސްވުމެއް އަނގަބަހުން އުވާލީމޭ ބުނެލުމަކުން ނިމުމަކަށް އައިކަމަށް ނުނިންމޭނެއެވެ. (ޕެރ. 22-23)
4. އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު ލިޔުމުން ކަނޑައަޅާފައި ނެތް ޙާލަތުގައި، ފުރަތަމަ ފައިސާ ދެއްކި ތާރީޚުން ފެށިގެން، ގެރެންޓީ ޗެކުގައި ފައިސާ އަނބުރާ ލިބޭނެ ތާރީޚާ ހަމައަށް އެއްބަސްވުން ވުޖޫދުގައި އޮތްކަމަށް ބުރަވާންޖެހޭއިރު، އެއަށްފަހު ދެމިއޮތްކަމަށް ސާބިތުކުރުމަށް އިތުރު ހެއްކެއް ބޭނުންވެއެވެ. (ޕެރ. 24)
5. ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވުމުން ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމުގައި ބަލަންޖެހެނީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 23 ވަނަ މާއްދާއަށެވެ؛ ބަދަލު ދޭންޖެހޭނީ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ސީދާ ލިބޭ ގެއްލުމާއި، ޚިލާފުވުމުން ލިބިދާނެކަން ބައިވެރިންނަށް އެނގިފައިވާ ގެއްލުމަށެވެ. (ޕެރ. 25)
6. އިންވެސްޓްކުރި ފައިސާ ލިބުނުކަން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ އިޢުތިރާފުން ސާބިތުވާއިރު، އެ ފައިސާ އަނބުރާ ދެއްކިކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ބުރަ އޮތީ ފައިސާ ލިބުނު ފަރާތަށެވެ؛ ނުދައްކާކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 27-28)
7. ފައިދާ ހޯދުމަށް ކުރާ ވިޔަފާރީގެ އިންވެސްޓްމަންޓެއްގައި ފައިދާގެ ގޮތުގައި ދީފައިވާ ފައިސާއަކީ، އެ ޢަދަދު އިންވެސްޓްކުރި ފައިސާއަށްވުރެ ގިނަވިޔަސް، އިންވެސްޓްކުރި ފައިސާ އަނބުރާ ދިނުމަކަށް ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 31)
8. ކޮންމެ މަހަކު ވަކި އަދަދެއްގެ ފައިދާ ދޭން އެއްބަސްވިކަން ނުވަތަ ނުދީހުރި ފައިސާ ބޭނުންކޮށްގެން މަންފާ ހޯދާފައިވާކަން ސާބިތުނުކޮށް، އެފަދަ ފައިދާ ނުވަތަ މަންފާއެއް ޝަރީޢަތުން ނަގައިނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 32-33)
9. (ގިނަ ރައުޔު - ފަނޑިޔާރު ނިޔާޒް، ފަނޑިޔާރު ޝަހީދު) ފަރާތްތަކުގެ މުޢާމަލާތުން އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތާއި ފައިދާ ދީފައިވާ ރޭޓު ދެނެގަނެވޭނަމަ (ޖަރނަލް އެންޓްރީތަކުން)، އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ފައިދާ ނުދީ ހުރި މަސްތަކަށް އެ ރޭޓުން ފައިދާ ދޭން އެންގިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 35.5)
10. (ފަނޑިޔާރު މަޒީދުގެ ޚިލާފު ރައުޔު) ފައިދާ ބަހާ ގޮތަށް ކުރާ އިންވެސްޓްމަންޓެއްގައި ފައިދާގެ ގޮތުގައި ވަކި ޢަދަދެއް ލިބިދެވޭނީ އިންވެސްޓްކުރި ޢަދަދާއި، ގެނެވުނު މުދަލާއި، ޚަރަދާއި، ވިއްކައިގެން ލިބުނު ފައިސާ ހިސާބުކޮށް ފައިދާ ވެފައިވާކަން ސާބިތުވެގެންނެވެ؛ އެކަން ސާބިތުނުވާއިރު އިންވެސްޓްކުރި ފައިސާގެ އިތުރުން ފައިދާގެ ނަމުގައި ފައިސާ އަނެއް ފަރާތުގެ ނުރުހުމުގައި ނަގައިނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 38)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 4 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 23 ވަނަ މާއްދާ (ހ) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 262 ވަނަ މާއްދާ (ފައިސާ ދައްކާ ތާވަލު) އަދި 284 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ށ)، (ނ) (އިސްތިއުނާފު)