މުޙައްމަދު އަނީސް ވ. ފާޠިމަތު ފަރީދާ އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1557/Cv-C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކޯޓުގެ ޙުކުމަކުން ސާބިތުވި ދަރަނި ވަގުތުން ނުދައްކައި (އިސްތިއުނާފުކޮށްގެން) ލަސްކުރުމުން ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލަށް ކުރާ ދަޢުވާއަކީ ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޤަވާޢިދު 6 ގެ 91 ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ 'ދަރަނި ނުދީގެން ކުރެވޭ ޖޫރިމަނާ' ގެ މައްސަލައެއްތޯއާއި، އެފަދަ ދަޢުވާއެއް ޙުކުމް ތަންފީޛުގެ އިޖުރާއަތުން ބޭރުން ވަކި ދަޢުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ބެލޭނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޤަވާޢިދު 6 ގެ 91 ވަނަ ނަންބަރު (ދަރަނި ނުދީގެން ކުރެވޭ ޖޫރިމަނާގެ ދަޢުވާ ބަލައިނުގަތުން) އަކީ މިހާރު ބާޠިލުވެފައިވާ އުޞޫލެކެވެ؛ އެ އުޞޫލުގެ މަޤްޞަދަކީ ދަރަނި ނުދައްކާތީ ޖޫރިމަނާއެއްގެ ގޮތުގައި ނަގާ ރިބާގެ މުޢާމަލާތްތައް ޝަރުޢީ ކޯޓުން ބަލައިގަތުން ހުއްޓުވުމެވެ. (ޕެރ. 15-16)
2. ދަޢުވާއެއްގެ ބާވަތް ކަނޑައަޅަންވާނީ ދަޢުވާ ފޯމުގައިވާ ދަޢުވާގެ ބާވަތާއި ސީޣާއާއި އެދޭ ފަރުވާއަށް ބަލައިގެންނެވެ؛ ބަދަލު ހޯދުމަށް ކުރާ ދަޢުވާއެއް 'ދަރަނި ނުދީގެން ކުރެވޭ ޖޫރިމަނާ' ގެ ދަޢުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ގިންތިކޮށް ބޭރުކުރާނަމަ އެގޮތަށް ނިންމި ސަބަބު ބަޔާންކުރަންޖެހެއެވެ؛ ސަބަބު ނުދައްކައި އެ އަސާސުން ދަޢުވާ ބޭރުކުރުމަކީ ރަނގަޅު ޤާނޫނީ އަސާސެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 17-19، 26)
3. ޝަރުޢީ ކޯޓެއްގެ ޙުކުމަކުން ދައްކަން ޖެހޭ ދަރަނި ނުދައްކައިފިނަމަ ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ޚާއްޞަ އިޖުރާއަތަކީ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތެވެ؛ އެ އިޖުރާއަތުން ބޭރުން އެކި ނަންނަމުގައި ވަކި ދަޢުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ބަދަލު ހޯދުމަށް ކުރާ ދަޢުވާ ބަލައިގަތުމަކީ ތަންފީޛުގެ ފިޔަވަޅުތަކާ ފުށުއަރާ ކަމަކަށްވާތީ، ދަށުކޯޓުގެ މި ނިންމުމަށް އިސްތިއުނާފުގައި ތަޢުނުނުކުރެވޭހާ ހިނދަކު އެ ނިންމުން ބާޠިލުކުރެވޭނެ ތަނެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 20-22، 27)
4. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން) ގެ ފާހަގަކުރުމަކީ އަސާސެއްނެތް ބޭކާރު އިސްތިއުނާފުތައް ހުއްޓުވުމުގައި ކޯޓުތަކުގެ ދައުރު ބަޔާންކުރާ ފާހަގަކުރުމެކެވެ؛ އެއީ އެފަދަ އިސްތިއުނާފުތަކުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމަށް ވަކި ދަޢުވާއެއް ކުރެވޭނެކަން ކަނޑައަޅާ ފާހަގަކުރުމެއް ނޫނެވެ؛ ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމު ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރާ އިސްތިއުނާފުތަކަށް ފަރުވާ ހޯދުމުގެ ޚާއްޞަ އިޖުރާއަތު މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި ފަހިކޮށްދީފައިވެއެވެ. (ޕެރ. 23-24)
5. މިހާރުގެ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން މައްސަލައެއް އިސްތިއުނާފުކުރުމުން ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުން ފަސްނުވާނެ ނަމަވެސް، ކުރިން ޢަމަލުކުރެވެމުން ދިޔަ އިޖުރާއަތުގައި ޢާންމު އުޞޫލަކީ އިސްތިއުނާފުކުރުމުން ޙުކުމް ތަންފީޛު ފަސްވުމެވެ. (ޕެރ. 25)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާޢިދު 6 ގެ 91 ވަނަ ނަންބަރު
• ނަންބަރު 94/21 އެމް.ޖޭ.ސީ ސަރކިއުލަރ (10 އޯގަސްޓް 1994)
• ރަހުނެއް ނުހިމެނޭ ސާބިތު ދަރަނީގެ މުޢާމަލާތްތަކުގައި ޢަމަލުކުރަންވީ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދު
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 281 ވަނަ މާއްދާ، 287 ވަނަ މާއްދާ، 427 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-HCL/41
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2011/SC-SJ/04
• ހައިކޯޓުގެ 2013/HC-A/239
• ސިވިލް ކޯޓުގެ 1399/Cv-C/2011