ނަމާއި އެޑްރެސް ސިއްރު ކުރެވިފައި ވ. ނަމާއި އެޑްރެސް ސިއްރު ކުރެވިފައި

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު، ކުއްޖާގެ ބަސް ހޯދައި ގޮތެއް ނިންމުމަށް ފެމިލީ ކޯޓަށް އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވި

ކީވޯޑުތައް: ކުއްޖާގެ ބަހެއް ހޯދުން، ކުއްޖާގެ މަސްލަހަތު ރައްކާތެރިކުރުން، ދަރިފުޅާ ބައްދަލުކުރުމަށް ތާވަލެއްގެ ދަށުން ފުރުސަތު ފަހިކޮށްދިނުން، އާޢިލީ މައްސަލަ

ދަށު ކޯޓު: ފެމިލީ ކޯޓު 460/Fm-C/2022

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޙަޟާނާތު ނުލިބޭ ބެލެނިވެރިޔާއަށް ކުއްޖާއާ ބައްދަލުކުރުމުގެ ތާވަލެއް ކަނޑައެޅުމުގައި، 13 އަހަރުގެ ކުއްޖާގެ ބަހެއް ނުހޯދާ އަދި އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތު ދެނެގަތުމުގެ ރިޕޯޓުގައިވާ ކަންބޮޑުވުންތަކާމެދު ގޮތެއް ބަޔާންނުކޮށް ފެމިލީ ކޯޓުން ޙުކުމްކުރުމަކީ ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނީ ހަމަތަކާ އެއްގޮތްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ކުއްޖާގެ ޙަޟާނާތު ބައްޕައަށް ލިބި، މަންމައަށް ކުއްޖާއާ ބައްދަލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަށް ކުރިން ކުރެވުނު ޙުކުމްތަކާ އެއްގޮތަށް ބައްޕަ ޢަމަލުނުކުރާކަމަށް ބުނެ، ތާވަލެއްގެ ދަށުން ބައްދަލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ހޯދައިދިނުމަށް މަންމަ ފެމިލީ ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ފެމިލީ ކޯޓުން މަންމަ ހުށަހެޅި ތާވަލާ އެއްގޮތަށް ހަފްތާއަކު 3 ދުވަހު ބައްދަލުކުރުމާއި، ބަންދުތަކާއި ޢީދުތައް ބަހާލުމާއި، ކުއްޖާ ސްކޫލަށާއި ޤުރްއާން ކްލާހަށް ގެންދިއުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަށް ޙުކުމްކޮށް، ބައްޕަ ހުރަސްނޭޅުމަށް އެންގިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ބައްޕަ ބުނީ 13 އަހަރުގެ ކުއްޖާގެ ބަހެއް ނުހޯދާ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުގެ 8 އާއި 9 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމަށާއި، އިޖްތިމާޢީ ރިޕޯޓާއި ހެކިބަހަށް ރިޢާޔަތްނުކުރާ ކަމަށާއި، ތާވަލުން ކުއްޖާގެ ތަޢުލީމާއި ދުޅަހެޔޮކަމަށް އަސަރުކުރާނެ ކަމަށެވެ. މަންމަ ބުނީ ކުއްޖާގެ ބަހަކީ ހަމައެކަނި އަސާސް ނޫން ކަމަށާއި، ބައްދަލުކުރުމުގެ ޙައްޤު ކުރިން ލިބިފައިވާ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތް ކަނޑައަޅާއިރު ކުއްޖާގެ ގާތުން އަޑުއަހަން ޖެހޭތީއާއި، ތާވަލު ކަނޑައެޅުމުގައި ކުއްޖާގެ ބަހެއް ނުހޯދާ، އިޖްތިމާޢީ ރިޕޯޓުގައިވާ ސީރިއަސް ކަންބޮޑުވުންތަކާމެދު ނިންމި ގޮތް ސާފުކޮށް ބަޔާންނުކުރާތީ ޙުކުމް ބާޠިލުކޮށް، ކުއްޖާގެ ބަސް ހޯދައި ނިންމުމަށް ފެމިލީ ކޯޓަށް ފޮނުވިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 8 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކުޑަކުއްޖަކާ ގުޅޭ ކަމެއް ނިންމުމުގައި އެންމެ އިސްކަންދޭންވާނީ ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ހިމާޔަތްކުރުމަށް ކަމަށްވާއިރު، ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތް ކަނޑައަޅަންވާނީ ކުއްޖާ އެކަމާމެދު ދެކޭގޮތް ހިމެނޭ ޢާންމު މިންގަނޑުތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހުގައެވެ. (ޕެރ. 17)
2. ކުއްޖާގެ ކިބައިން އަޑުއަހައި އޮޅުންފިލުވޭނެ ޢުމުރުގެ ކުއްޖެއްގެ ގާތުން ނާހާ، އެކަމާމެދު ކުއްޖާ ދެކޭ ގޮތަށް ރިޢާޔަތްކުރެވޭނެ ހަމައެއް ނެތެވެ؛ ގޮތް ނިންމާ ފަރާތުގެ ޤާނޫނީ ޒިންމާއަކީ ކުއްޖާގެ ގާތުން އަހައި ކުއްޖާ ދެކޭގޮތް ބެލުމާއި، އެކަން ބެލެން ނެތްނަމަ ބެލެން ނެތް ސަބަބު ބަޔާންކުރުމެވެ. (ޕެރ. 18)
3. ކުއްޖާ ދެކޭގޮތް ސާފުކުރުމާއި އެ ގޮތުގެ މައްޗަށް ބުރަވެ ނިންމުމަކީ ތަފާތު ދެ ކަމެކެވެ؛ ކުއްޖާ ދެކޭ ގޮތުގެ މައްޗަށް ނިންމުން ބިނާކުރަން ޤާނޫނު ލާޒިމެއް ނުކުރެއެވެ. (ޕެރ. 18، 32)
4. އަމިއްލަ ރަޢުޔެއް އުފަންކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ލިބިފައިވާ ކުއްޖަކަށް ކުއްޖާއާ ގުޅޭ ހުރިހާ ކަމެއްގައި ރަޢުޔު ހާމަކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާއިރު، އެ ރަޢުޔަށް ބުރަދަން ދޭންވާނީ ކުއްޖާގެ ޢުމުރާއި ބަދަލުވަމުންދާ ޤާބިލިއްޔަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެންނެވެ (ޤާނޫނުގެ 9 ވަނަ މާއްދާ؛ UNCRC ގެ 12 ވަނަ އާޓިކަލް)؛ އެ ފުރުޞަތު ކުއްޖާއަށް ނުވަތަ ކުއްޖާ ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތަކަށް ދެވެންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 19-20)
5. ކުއްޖާއާ ބައްދަލުކުރުމުގެ ތާވަލެއް ނުވަތަ އިންތިޒާމެއް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާއިރު، ބެލެނިވެރިޔާގެ ޙައްޤާ ގުޅޭ ސުވާލަކަށްވުރެ، ކޮން ތާވަލަކުން ނުވަތަ އިންތިޒާމަކުން ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު އެންމެ ރަނގަޅުވާނެތޯ ބެލުމަށް ކުއްޖާގެ ގާތުން ސުވާލުކުރެވެންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 21)
6. ކުއްޖާގެ އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތު ދެނެގަތުމުގެ ރިޕޯޓުގައި ސީރިއަސް ކަންބޮޑުވުންތަކެއް ފާހަގަކޮށްފައިވާއިރު، ބެލެނިވެރިޔާ ދިރިއުޅޭ ތަނަށް ކުއްޖާ ގެންދިއުމުގެ ޙައްޤު ކަނޑައަޅާނަމަ، އެ ކަންބޮޑުވުންތަކާމެދު ކޯޓުން ނިންމި ގޮތް ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 23-24)
7. ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މައިންބަފައިންގެ އަޅާލުން ލިބުމުގެ ޙައްޤާއި ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތަކީ ދެ ކަމެއް ކަމަށްވާތީ، ޤާނޫނުގައިވާ ޙައްޤެއް ލިބިދޭ ގޮތް ކަނޑައަޅާއިރު އެއީ ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތްތޯ ވަކިން ބަލަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 29-30)
8. ކުއްޖާގެ ބަސް ހޯދާ ގޮތް ކަނޑައަޅާއިރު ކުއްޖާގެ ޢުމުރާއި ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ؛ ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމުގައި ދަތިތަކެއް ހުރިނަމަ ފަންނީ އެހީތެރިކަމާއި ފަންނީ މަންދޫބެއް މެދުވެރިކޮށް ކުއްޖާގެ ޚިޔާލަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 33)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 19/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 4 ވަނަ މާއްދާ، 8 ވަނަ މާއްދާ، 9 ވަނަ މާއްދާ އަދި 16 ވަނަ މާއްދާ
• UN Convention on the Rights of the Child ގެ 12 ވަނަ އާޓިކަލް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ) އަދި (ނ)