މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިނޭންސް ވ. އެސްކޭ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް
ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް
ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2733/Cv-C/2021
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ބީލަމުގެ މައްސަލަތައް ބަލާ މުސްތަޤިއްލު ރިވިއު ކޮމިޓީގެ ނިންމުމާ ޚިލާފަށް ނޭޝަނަލް ޓެންޑަރ ބޯޑުން ބީލަމެއް ޑިސްކޮލިފައިކުރުމާ ގުޅިގެން ސިވިލް ކޯޓުން ކުރި ޙުކުމްތައް، އިސްތިއުނާފުގައި އައު ނުކުތާ ބެލެވޭނެތޯއާއި، އެދިފައިނުވާ ފަރުވާއެއް (ގެއްލުމުގެ ބަދަލަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު) ކަނޑައެޅުމާއި، މަޝްރޫޢު ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ޙަވާލުކުރެވިފައިވީނަމަވެސް އެދިފައިވާ ފަރުވާ (އަލުން އިވެލުއޭޓްކޮށް އެވޯޑްކުރުން) ދެވިދާނެތޯ ކަނޑައެޅުން.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ދަށުކޯޓުގެ މައިގަނޑު ކަނޑައެޅުމެއް (މުސްތަޤިއްލު ރިވިއު ކޮމިޓީގެ ނިންމުމަށް ނޭޝަނަލް ޓެންޑަރ ބޯޑުން ތަބާވާންޖެހޭ ކަމަށް ކުރި ކަނޑައެޅުން) އިސްތިއުނާފުކޮށްފައި ނުވާނަމަ، އެ ކަނޑައެޅުމުގެ ދަށަށް ވެއްޓޭ ވާހަކައެއް (ބިޑުގެ ރިކުއަރމަންޓް ފުރިހަމަނުވާކަން) އިސްތިއުނާފުގައި ދެއްކުމަކީ އިސްތިއުނާފު ކުރިއިރު ހުށަހަޅާފައިނުވާ އައު ނުކުތާއެއް ކަމަށްވާތީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން އެ ނުކުތާ ބަލައިގަނެ ގޮތް ކަނޑައެޅޭނެ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 34، 35)
- މުސްތަޤިއްލު ރިވިއު ކޮމިޓީގެ ނިންމުމަށް ނޭޝަނަލް ޓެންޑަރ ބޯޑުން ތަބާވާންޖެހޭ ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ހިނދު، ބިޑް ރިކުއަރމަންޓާ ގުޅޭ ލިޔުންތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރުމަށް ނިންމި ސަބަބު ސާފުކޮށް އެނގެން އޮތްނަމަ، އެ ލިޔުންތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރުމަކީ ދަށުކޯޓުން ހަދާފައިވާ ގޯހެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 37)
- ޖުޑީޝަލް ރިވިއު ފަދަ މައްސަލަތަކުގައި ކުރިން އޮތް ހާލަތަށް ކަންކަން ރުޖޫޢަކުރުން މުސްތަޙީލުވެ، އެދިފައިވާ ފަރުވާ ނަގައިދެވެން ނެތްނަމަ، އާންމު އުޞޫލަކުން އޮންނާނީ ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވާނަމަ ބަދަލު ހޯދުމުގެ ފުރުޞަތެވެ. އެހެންކަމުން ޚަޞްމުން އެދިފައިނުވިނަމަވެސް، ގެއްލުމުގެ ބަދަލަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު އޮތްކަމަށް ބަޔާންކުރުމަކީ ގޯހެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ގެއްލުމުގެ ބަދަލަކަށް އެދިފައިނުވާނަމަ ބަދަލުގެ މިންވަރެއް ކަނޑައެޅުމަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކަށް ނުވެދާނެއެވެ. (ޕެރ. 43، 44)
- މުސްތަޤިއްލު ރިވިއު ކޮމިޓީގެ ނިންމުމާ އެއްގޮތަށް ބިޑް އެވޯޑް ނުކުރުމުގެ މައްޗަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއްގައި، މަޝްރޫޢު އެހެން ފަރާތަކަށް އެވޯޑްކުރެވިފައިވާކަން ހަމައެކަނި ބަޔާންކުރުމަކުން، އެދިފައިވާ ފަރުވާ ނަގައިނުދެވޭނެކަން އެކަށީގެންވާ ހަމައަކުން ބަޔާންކޮށްދިނީ ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. އެވޯޑްކުރެވުނު ފަރާތާއެކު މަސައްކަތް ކުރިއަށްގޮސްފައިވާ މިންވަރު، އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރެވިފައިވާކަމާއި ކުރެވިފައިވާ މަސައްކަތާއި ޚަރަދުގެ މިންވަރަކީ ދަޢުވާއަށް ޖަވާބުދިނުމުގައި މުހިންމު ނުކުތާތަކެވެ. (ޕެރ. 47، 48)
- ކުރިން އޮތް ހާލަތަށް ރުޖޫޢަ ނުކުރެވޭނެކަމަށް ދެކޭ ސަބަބުތައް އެކަށީގެންވާ ތަފްޞީލާއެކު މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢުގައި ބަޔާންކޮށްދިނުމަކީ އެ ވާހަކަ ދައްކާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ. ވަގުތީ އަމުރަށް ޖަވާބުދިނުމުގައި ހަމައެކަނި ދައްކާފައިވާ ވާހަކައަކަށް ބިނާކޮށް، މައުޟޫޢުގައި އެދިފައިވާ ފަރުވާ ނަގައިދިނުމުގައި ފަނޑިޔާރު ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 49، 50، 52)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.