މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް، މެރިން ރިސޯސް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރ ވ. އަޙްމަދު އަޝްފާޤް
ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞްއާމެދު ނިންމިގޮތް ބާޠިލު؛ މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ފޯކައިދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ނުލިބޭކަމަށް ކަނޑައެޅި
ދަށު ކޯޓު: ށ. ފޯކައިދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 7/C7C/2023
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ވުޒާރާއަކުން ދިން މަޢުލޫމާތު ޞައްޙަނޫންކަމަށް ބުނެ ދައުލަތާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާ ބެލުމުގެ ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް ށ. ފޯކައިދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ލިބޭތޯ؛ އިޚްތިޞާޞްއާމެދު ދައުލަތުގެ އިޢުތިރާޟު އަޑުއެހުމަކާނުލައި، ޖަވާބު ޙިއްޞާނުކޮށް، ސަބަބު ބަޔާންނުކޮށް ނިންމުމަކީ އިންޞާފުވެރި ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤާ ޚިލާފުތޯ؛ އަދި މި ދަޢުވާއަކީ ޖުޑީޝަލް ރިވިއުގެ މައްސަލައެއްތޯ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި އަޑުއެހުމަކާނުލައި އަމުރަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމިދާނެ ޙާލަތްތައް ބަޔާންކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، އިޚްތިޞާޞްއާމެދު އިޢުތިރާޟަށް އަނެއް ފަރާތުން ހުށަހެޅި ޖަވާބު އިޢުތިރާޟުކުރި ފަރާތާ ޙިއްޞާނުކޮށް އަދި އަޑުއެހުމެއް ނުބާއްވާ ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާއާއި މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައިވާ ޢާއްމުކޮށް ހުޅުވާލެވިގެން އިންޞާފުވެރިކަމާއެކު ޝަރީޢަތް ކުރެވުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން ލިބޭ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 36-38)
- ފަރާތެއް ހުށަހެޅި ކަންކަމާމެދު ނިންމިގޮތާއި ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު ބަޔާންނުކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާއާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/100 (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް vs ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން) ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޤާނޫނީ އުޞޫލާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 39)
- ދައުލަތުގެ އިދާރާއަކުން ނިންމާ އިދާރީ ނިންމުމެއް، އަޅާ ފިޔަވަޅެއް ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލާ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ޙައްޤަކަށް އުނިކަން ލިބިއްޖެކަމަށް ބުނެ ހުށަހަޅާ ޝަކުވާއަކީ ޖުޑީޝަލް ރިވިއުގެ މައްސަލައެކެވެ؛ ވުޒާރާއަކުން ދިން މަޢުލޫމާތު ނުރަނގަޅުކަމަށް ބުނެ ހުށަހަޅާ ދަޢުވާއަކީ ވެސް އެފަދަ މައްސަލައެކެވެ. (ޕެރ. 40-42)
- ޖުޑީޝަލް ރިވިއުގެ މައްސަލަ ހުށަހަޅަންވާނީ އެކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޚާއްޞަ ފޯމުންނެވެ؛ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ މަޤުޞަދަކީ މައްސަލަތައް އަވަސްކުރުން ކަމުން، މައްސަލަ ހުށަހަޅަންވާނީ ކަމާގުޅޭ ފޯމުންނެވެ. (ޕެރ. 42-43)
- ކަމަކަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ފޯމުން މައްސަލަ ހުށަހަޅާފައިވޭތޯ ބެލުމަކީ ކޯޓުގެ ރަޖިސްޓްރާރ ނުވަތަ އެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރާ މުވައްޒަފެއްގެ ޒިއްމާއެކެވެ؛ ރަނގަޅު ފޯމުން ހުށަހަޅާފައި ނުވާނަމަ މައްސަލަ ކުރިއަށް ނުގެންގޮސް، ކަނޑައަޅާފައިވާ ފޯމުން އަލުން ހުށަހެޅުމަށް އެންގިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 44)
- ޖުޑީޝަލް ރިވިއުގެ ދަޢުވާއެއް ހުށަހެޅޭނީ ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު އުފަންވި ސަބަބު ވުޖޫދުވި ތާރީޚުން ފެށިގެން 3 މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ؛ އެ މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހު ހުށަހަޅާ ޖުޑީޝަލް ރިވިއުގެ މައްސަލައެއް ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 45-46)
- ޚާލިޞް ޖުޑީޝަލް ރިވިއުގެ މައްސަލައެއްގެ އިޚްތިޞާޞްގެ ޢާއްމު އުޞޫލަކީ ފުރަތަމަ އިޚްތިޔާރުކުރަންވާނީ ސިވިލް ކޯޓު ކަމެވެ؛ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަކަށް ޖުޑީޝަލް ރިވިއުގެ މައްސަލައެއް ބެލޭނީ އިތުރު ކަންތައްތައް ފުރިހަމަވުމުން، އެބަހީ އެ ކޯޓަށް ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ (ބިމާ ނުވަތަ ކޮންޓްރެކްޓާ ގުޅުންހުރި ފަދަ) ބާވަތެއްގެ ދަޢުވާއެއްގެ ތެރޭގައި ޖުޑީޝަލް ރިވިއުގެ ބަހުޘެއް ހިމެނިފައިވާނަމައެވެ. (ޕެރ. 51-53)
- މައްސަލައިގެ ޚަޞްމަކާ ގުޅުމެއްއޮތް ފަޅުރަށަކާ އެންމެ ގާތުގައިވާ މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށުގެ ކޯޓަށް ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް ލިބޭނެ ޤާނޫނީ އެއްވެސް ބިނާއެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 54)
- ދައުލަތުގެ ވުޒާރާތަކުގެ މައިއޮފީސް މާލޭގައި ހުރުމުގެ ސަބަބަށްޓަކައި ދައުލަތާ ދެކޮޅަށް ހުށަހަޅާ ހުރިހާ މައްސަލައެއް މާލޭގެ ކޯޓަކަށް ހުށަހަޅަންޖެހޭ ގޮތަށް ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞްގެ މާއްދާ ތަރުޖަމާކުރުމަކީ ރައްޔިތުންނަށް އިންޞާފަށް ވާޞިލުވުމަށް ހުރަސްއަޅާ ތަރުޖަމާއެކެވެ؛ އިޚްތިޞާޞްއާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ޢާއްމު އުޞޫލަކަށް ވާންވާނީ، ޤާނޫނީ ގޮތުން އިޚްތިޞާޞް ލިބޭނަމަ، މައްސަލަ ބޭރުކުރާނެ މަގެއް ހޯދުމުގެ ބަދަލުގައި ހުށަހެޅި ފަރާތަށް އިތުރު ތަކުލީފެއް ނުއުފުލައި އެ ކޯޓުން މައްސަލަ ބަލައި އިންޞާފު ޤާއިމުކޮށްދިނުމެވެ. (ޕެރ. 55)
- މި މައްސަލަ ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންޖެހެނީ ޚާލިޞް ޖުޑީޝަލް ރިވިއުގެ މައްސަލައެއް ކަމުން މެނުވީ، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް (ދައުލަތް) ޢާއްމުކޮށް ދިރިއުޅޭ ތަނަކީ މާލެ ކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 56)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ (ހ) އަދި (ށ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ ކޮންމެ ކޯޓަކަށް ޤާނޫނުއަސާސީ މާނަކުރުމުގެ ބާރު ދޭ މާއްދާ (ށ) (PDF ގައި '313 ވަނަ މާއްދާ' ކަމަށް ފެންނަ؛ ނަންބަރު ކަށަވަރެއް ނުވޭ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (ޖުޑީޝަލް ރިވިއުގެ މައްސަލަތަކުގެ އިޚްތިޞާޞް)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 64 ވަނަ މާއްދާ (ޖުޑީޝަލް ރިވިއުގެ ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމުގެ 3 މަހުގެ މުއްދަތު)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞާބެހޭ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ރ) (PDF ގައި '13 ވަނަ މާއްދާ')
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ޢާއްމުކޮށް ހުޅުވާލެވިގެން އިންޞާފުވެރިކަމާއެކު ޝަރީޢަތް ހިންގުމާބެހޭ މާއްދާގެ (ހ) (PDF ގައި '23 ވަނަ މާއްދާ')
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ޖުޑީޝަލް ރިވިއުގެ ދަޢުވާ ހުށަހަޅާ ފޯމާބެހޭ މާއްދާތައް (PDF ގައި '31' އަދި '36 (ހ)-(ރ)' ވަނަ މާއްދާ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ މަދަނީ ދަޢުވާ ދަޢުވާފޯމުން އުފުލުމާބެހޭ މާއްދާގެ (ށ) (PDF ގައި '33 ވަނަ މާއްދާ')
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ އަޑުއެހުމަކާނުލައި އަމުރާމެދު ގޮތެއް ނިންމިދާނެ ޙާލަތްތަކާބެހޭ މާއްދާ (PDF ގައި '323 ވަނަ މާއްދާ')
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/100 (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް vs ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން) ޤަޟިއްޔާ
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.