ޢަބްދުލް ރަގޫބް ނިސްތާރު ހަލީމް ރަޙްމާން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ނުސާފު — ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދުގެ ރައުޔަކީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރު ޤާއިމްކުރުން؛ ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒުގެ ރައުޔަކީ ބަންދު ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 (ރ) އާ އެއްގޮތް ނޫން؛ ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔާއި ފަހު ނިންމުން ފައިލުގައި ނެތް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2024/1970

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކަސްޓަމްސްއިން ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފަހައްޓާ ދޫކޮށްލުމަށްފަހު ފުލުހުން ހައްޔަރުކުރި މީހަކު ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 (ރ) އާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 58 (ހ) ގެ ދަށުން 24 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ޙާޟިރުކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނަން ފަށާނީ ކަސްޓަމްސްއިން ހިފެހެއްޓި ވަގުތުންތޯ ނުވަތަ ފުލުހުން ހައްޔަރުކުރި ވަގުތުންތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކަސްޓަމްސްގެ ޤާނޫނުގެ 91 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަސްޓަމްސްއަށް ބަލައި ފާސްކުރުމާއި ސުވާލުކުރުމާއި ތަޙުޤީޤަށް މީހަކު ހިފެހެއްޓޭނީ ޢާންމު އުޞޫލުން ގިނަވެގެން 24 ގަޑިއިރަށް؛ އިތުރުކުރަންޖެހިއްޖެނަމަ ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ޙާޟިރުކުރަންވާނެ؛ ހިފެހެއްޓިފައިވާ މީހާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ ޙައްޤުތައް ކަސްޓަމްސްއިން ރައްކާތެރިކުރަންވާނެއެވެ (88 (ނ)). (ޕެރ. 13-18، 26) (ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދު)
2. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 40 (ހ) ގެ ދަށުން ޖިނާއީ ކުށަކާ ގުޅިގެން މީހުން ހައްޔަރުކުރުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވަނީ ފުލުހުންނަށް؛ ކަސްޓަމްސްގެ ޤާނޫނުން ކަސްޓަމްސް އޮފިސަރުންނަށް ހައްޔަރުކުރުމުގެ ބާރު ދީފައެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 20، 29) (ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދު)
3. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 (ރ) އާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 58 (ހ) ގައިވާ "ހައްޔަރުކުރުން" މާނަކުރަންވާނީ ޢާންމު މާނައިން ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެނައުމުގެ މާނައިގައި؛ ވަކި ހަމަތަކާ ނުލައި އެ މާނަ "ހިފެހެއްޓުމާއި" "ހުއްޓުވުމަށް" ފުޅާކުރުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ؛ ހައްޔަރުކުރުމާއެކު ފުރަތަމަ ބަލަންވާނީ ހައްޔަރު ރަނގަޅުތޯ، ދެން ބަންދުކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮތްތޯއެވެ. (ޕެރ. 24، 41-45) (ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދު)
4. ކަސްޓަމްސްއިން ހިފަހައްޓާ 24 ގަޑިއިރު ނުވަނީސް ދޫކޮށްލުމަށްފަހު ތަފާތު ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ފުލުހުން ހައްޔަރުކުރާނަމަ، 24 ގަޑިއިރު ގުނަން ފަށާނީ ފުލުހުން ހައްޔަރުކުރި ވަގުތުން؛ ދެ މުއައްސަސާއަކަށް ތަޙުޤީޤުގެ ބާރު ލިބިފައިވާ ހާލަތުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ޙައްޤު އެންމެ ފުރިހަމައަށް ކަށަވަރުވާ ގޮތަށް ޢަމަލުކުރަން ޖެހޭނެ ނަމަވެސް، މި މައްސަލައިގައި އިޖުރާއަތު ނަހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމެއް (abuse of process) ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 32، 38، 46-49) (ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދު)
5. ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒުގެ ރައުޔު: ކަސްޓަމްސްގެ ޤާނޫނަކީ ޖިނާއީ ކުށްތައް އުފައްދާ ޤާނޫނަކަށްވާތީ ކަސްޓަމްސްއިން ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފެހެއްޓުމަކީ ހައްޔަރުކުރުމާ އެއް މާނައިގެ ކަމަކަށް ވެދާނެ؛ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފަހައްޓައިގެން ހުއްޓައި ހަމަ އެ ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ފުލުހުންނާ ޙަވާލުކުރާ ނުވަތަ ފުލުހުން ހައްޔަރުކުރާ ޙާލަތުގައި 24 ގަޑިއިރު ގުނަން ފަށާނީ ފުރަތަމަ ހިފެހެއްޓި ވަގުތުން؛ އެއް އިދާރާއިން ދޫކޮށް އަނެއް އިދާރާއިން ހިފަހައްޓައިގެން 48 (ރ) ގެ ޙައްޤު ކަނޑާލުމުގެ ދޮރު ހުޅުވިގެން ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 53، 60-61، 64-67، 71-72)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 45، 46 އަދި 48 ވަނަ މާއްދާ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 40 (ހ) އާއި (ނ)، 42 (ހ) (1)، 43 (ހ) އާއި (ނ)، 44، 58 (ހ) އާއި (ނ)، 213 ވަނަ މާއްދާގެ މާނަކުރުންތައް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 8/2011 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަސްޓަމްސްގެ ޤާނޫނު) ގެ 87، 88 (ހ)، (ށ)، (ނ)، 91 (ހ)، (ށ)، (ނ)، 92، 93 އަދި 97 (ހ) ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2011/R-41 (ކަސްޓަމްސްގެ ޢާންމު ގަވާއިދު) ގެ 357 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 އަދި 7 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/2014 (މަނީ ލޯންޑްރިންގ އަދި ޓެރަރިޒަމަށް ފައިނޭންސްކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 24 (ހ) އަދި 53 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ "721" ވަނަ މާއްދާ (ހ) (ޓެކްސްޓުގައި އޮތް ގޮތަށް)