މުޙައްމަދު ޒިޔާޖު ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިނޭންސް (ދިވެހި ދައުލަތް)

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2324/Cv-C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ދެއްވި 20 އަހަރުގެ ޚިދުމަތުގެ ޕެންޝަން ލިބެމުންދިޔަ މުވައްޒަފަކު ރިޓަޔަރވެ އެކްރޫޑް ރިޓަޔަރމަންޓް ޕެންޝަން ލިބެން ފެށުމުން ކުރީގެ ޕެންޝަން ހުއްޓާލުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯއާއި، ދަށުކޯޓުން ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުމާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 38 ވަނަ މާއްދާގެ ޙައްޤު ހަނިވާގޮތަށް ޤާނޫނާއި ގަވާއިދު މާނަކުރުމުގެ ސަބަބުން ޙުކުމް ބާޠިލުވާންޖެހޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަށުކޯޓުން ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށް ބުނެ ހުށަހަޅާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއްގައި، އެ ހެކިތަކަށް ވަކިވަކިން ރިޢާޔަތް ނުކުރުމުން އިންސާފަށް ހުރަސްއެޅުނު ގޮތާއި، ރިޢާޔަތްކުރިނަމަ ޙުކުމަށް ކުރާނެ އަސަރު ނުވަތަ އަންނާނެ ބަދަލު ބަޔާންކުރަން ޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 24)
2. ދަށުކޯޓުން ދެފަރާތުގެ ވާހަކައާއި ލިޔުންތަކަށް ޖުމްލަކޮށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޤާނޫނީ ނުކުތާގެ މައްޗަށް ގޮތް ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، ކޮންމެ ހެއްކަކަށް ވަކިވަކިން ރިޢާޔަތްކުރިނަމަވެސް ޙުކުމަށް އަސަރުކުރުމުގެ ޤާނޫނީ ޖާގައެއް ނެތްނަމަ، ހެކިތަކަށް ވަކިވަކިން ރިޢާޔަތް ނުކުރުމަކީ ޙުކުމް ބަދަލުކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 25، 30)
3. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރިޓަޔަރމަންޓް ޕެންޝަން ސްކީމުން ފައިސާ ދޫކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 17 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން، 20 އަހަރު ނުވަތަ 40 އަހަރު ޚިދުމަތްކުރުމުން ލިބޭ ޕެންޝަން އުމުރުން 65 އަހަރުވުމާ ހަމައަށް ލިބެމުން ދިއުމަށް، ނުވަތަ އެ ޕެންޝަން ދޫކޮށްލައި ޚިދުމަތްކުރި ޖުމްލަ މުއްދަތަށް އެކްރޫޑް ޕެންޝަން ނެގުމަށް އިޚްތިޔާރުކުރެވޭނެއެވެ. އެހެންކަމުން 20 އަހަރުގެ ޚިދުމަތުގެ ޕެންޝަނާއި ރިޓަޔަރމަންޓް ޕެންޝަން އެކުއެކީގައި ނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 27-30)
4. ދަޢުވާގެ މައިގަނޑު ފަރުވާއަކީ ދެ ބާވަތުގެ ޕެންޝަން އެކުއެކީ ލިބިދިނުމަށް އެދުން ކަމަށްވާއިރު، ގަވާއިދުގައިވާ އިޚްތިޔާރު މުވައްޒަފަށް ދީފައިނުވުމަކީ އެ ދަޢުވާގެ މައިގަނޑު ކަންބޮޑުވުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 28-29)
5. ޕެންޝަނާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ، ޢަމަލުކުރަމުންދާ ގަވާއިދެއްގައި ޞަރީޙަ ޢިބާރާތުން ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމެއް އެގޮތުގައި ބަޔާންކޮށް މައްސަލަ ނިންމުމަކީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 38 ވަނަ މާއްދާގެ ޕެންޝަން ލިބުމުގެ ޙައްޤު ހަނިވާގޮތަށް 69 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ޤާނޫނީ މަޞްދަރުތައް މާނަކުރުމެއްކަމަށް، އެކަން ސާފުކޮށްދެވިފައިނުވާހާ ހިނދަކު ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 32)
6. ދަށުކޯޓުން ހަދާފައިވާ ޤާނޫނީ ނުވަތަ އިޖުރާއީ ގޯހެއް ފާހަގަނުކޮށް، ދައުލަތުން ކަންކޮށްފައިވާ ގޮތާމެދު އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތް ދެކޭގޮތް އެކަނި ބަޔާންކުރާ ނުކުތާއަކީ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 33.2)
7. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 38 ވަނަ މާއްދާއާއި ޕެންޝަނާބެހޭ ޤާނޫނާއި އޭގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ ގަވާއިދުތަކަކީ ކަމާބެހޭ އެންމެހާ ފަރާތްތަކުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ މަޞްދަރުތަކެވެ. ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޕެންޝަނުގެ ޤާނޫނީ ނިޒާމު ތަރުތީބުވެފައިވާ ގޮތަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެން ބިނާވެފައިވާއިރު، 38 ވަނަ މާއްދާއަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ދަށުކޯޓުން ވަކިން ކަނޑައަޅަން ނުޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 33.3)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 38 ވަނަ މާއްދާ އަދި 69 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 8/2009 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޕެންޝަނާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 25 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ (1) އަދި (2)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2014/R-21 (ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރިޓަޔަރމަންޓް ޕެންޝަން ސްކީމުން ފައިސާ ދޫކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދު) ގެ 17 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2014/R-20 (ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރިޓަޔަރމަންޓް ޕެންޝަން ސްކީމުގެ ގަވާއިދު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 260 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގައި ޙަވާލާދީފައި)
• މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު)