އިބްރާހީމް ޔޫސުފް ވ. ޢަލީ ފަޔާޟް

ޤާނޫނު ނަންބަރު 25/75 (ތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާގެ ޤާނޫނު) ގައި ދެކަމެއް ހިމެނެއެވެ: މަރުވި މީހާގެ މައްޗަށް ދަރަންޏެއް ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތެއް ފަދަ ކަމެއްގެ ދަޢުވާ ކުރުމަށް ޤާނޫނުން ދީފައިވާ 60 ދުވަހުގެ މުއްދަތު (limitation period) އާއި، އެ މުއްދަތުގައި ދަޢުވާ ނުކޮށްފިނަމަ އެފަދަ ދަޢުވާކުރާ މީހަކު ނެތީ ކަމަށް ބަލާ ޤާނޫނީ އިފްތިރާޟް (legal presumption) އެވެ. (ޕެރ. 3(ހ))

އެޖުސްޑެމް ޖެނެރިސް (ejusdem generis) އުޞޫލުގެ ދަށުން، ޤާނޫނެއްގައި ވަކި ބާވަތެއްގެ ކަންކަމުގެ ލިސްޓަކާ ގުޅުވައި ޢާންމު ބަހެއް ބޭނުންކޮށްފައިވާނަމަ، އެ ޢާންމު ބަހުގެ މާނަ މަޙްދޫދުވަނީ އެ ބާވަތުގެ ކަންކަމަށެވެ؛ އެގޮތުން ތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާގެ ޤާނޫނުގައިވާ 'އެހެންވެސް އެފަދަ ކަމެއް' ގެ ތެރޭގައި މަރުވި މީހާ ކުއްޔަށް ދީފައިވާ ކަމަށް ބުނާ ކުލީގެ މުޢާމަލާތްތައްވެސް ހިމެނެއެވެ. (ޕެރ. 3(ހ))

ތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާގެ ޤާނޫނުގައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ކަމާބެހޭ ކޯޓަށް ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމުން، އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުކުރާހާ ހިނދަކު، އެ މީހެއްގެ ނިސްބަތުން ތަޤާދުމުގެ މުއްދަތު ގުނުން ނިމުމަކަށް އަންނަ ކަމަށް ބަލަންޖެހެއެވެ؛ މި އުޞޫލު 2008/HC-A/296 ޤަޟިއްޔާގައިވެސް ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. (ޕެރ. 3(ހ))

ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައު ތަޠްބީޤުކުރެވޭނީ ތިން ޝަރުޠު ފުރިހަމަވުމުންނެވެ: (1) ފަހުން ހުށަހެޅުނު މައްސަލައިގައި ހުށަހަޅާ ނުވަތަ ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް ކަންކަން ބިނާކޮށްފައިވާ ޙަޤީޤަތްތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކުރެވިފައިވާ މައްސަލައެއް ކަމާބެހޭ ކޯޓަކުން ކުރިން ބެލިފައިވުން، (2) ދެ މައްސަލައިގެ ޚަޞްމުން އެއްބަޔަކަށްވުން، (3) ކުރީގެ މައްސަލައިގައި ފައިޞަލާކުރަނިވި ޙުކުމެއް ކުރެވިފައިވުން؛ މި އުޞޫލު 2012/HC-A/130 ޤަޟިއްޔާގައިވެސް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. (ޕެރ. 3(ށ))

ދަޢުވާކުރި ފަރާތް ނުވަތަ ބަދަލު ހަމަޖެއްސި ފަރާތް ކޯޓަށް ޙާޟިރުނުވުމުގެ ސަބަބުން އިޖުރާއީ ގޮތުން ބާޠިލުކުރެވުނު ދަޢުވާއެއްގައި މައުޟޫޢީ ގޮތުން ފައިޞަލާކުރަނިވި ޙުކުމެއް ކުރެވިފައި ނުވާތީ، އެފަދަ ޤަޟިއްޔާއަކުން ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ ބާރު ހިނގާނެ ޙުކުމެއް ވުޖޫދުނުވެއެވެ. (ޕެރ. 3(ށ))

ތަރިކަ ބެހުމުގެ މައްސަލައިގައި ދަރަންޏާއި ވަޞިއްޔަތާމެދު ނިންމި ނިންމުމަކީ ޤާނޫނީ މުއްދަތުގައި ހުށަހެޅި ދަޢުވާ ނުހިމަނައި ނިންމި ނިންމުމެއްނަމަ، އެ ނިންމުމަކުން އެ ދަޢުވާ މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބެލުމަށް ހުރަހެއް ނާޅައެވެ؛ މައުޟޫޢީ ގޮތުން ނުބަލާ ނިންމާފައިވާ މައްސަލަ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން އަލުން ބެލުމަށް ދަށު ކޯޓަށް ތަޙްވީލުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 3(ނ))