—

މަދަނީ ދަޢުވާ ޘާބިތުކުރުމުގެ ވަސީލަތްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ހަރުދަނާ އެއް ވަސީލަތަކީ ކިތާބީ ހެކި (documentary evidence) އެވެ؛ ކިތާބީ ހެކީގެ ތެރޭގައި މައިގަނޑު ދެ ބާވަތެއްގެ މުސްތަނަދު ހިމެނޭއިރު، އެއީ ރަސްމީ މުސްތަނަދާއި (acte authentique)، 'ޢުރުފީ' ނުވަތަ އާދައިގެ މުސްތަނަދެވެ (acte sous seing privé). (ޕެރ. 4 (ބ))

ރަސްމީ މުސްތަނަދަކީ މުޢާމަލާތްތައް ޘާބިތުކުރުމަށްޓަކައި ކަމާބެހޭ ރަސްމީ އިދާރާއެއްގެ ނުވަތަ މުވައްޒަފެއްގެ ކުރިމަތީގައި ޤާނޫނާއި ޤަވާއިދުގައި ކަނޑައެޅިގެންވާ އުޞޫލުގެ މަތިން ތައުޘީޤު ކުރެވޭ މުސްތަނަދެވެ؛ ރަސްމީ މުސްތަނަދުން ޤާއިމުވާ ޙުއްޖަތަކީ، އެމުސްތަނަދުގައިވާ ސޮޔާއި، އޭގައި ވާރިދުވެގެންވާ ބަޔާންތަކާއި ވަޤާއިޢުތައް ފޯޖް ކޮށްފައިވާކަމަށް ތަޢުނު ނުކުރެވޭހައި ހިނދަކު، އެމުސްތަނަދާއި އޭގައިވާ ބަޔާންތަކާއި ވަޤާއިޢުތައް ޞައްޙަކަމުގައި ޤާއިމުވާ ޙުއްޖަތެވެ. (ޕެރ. 4 (ބ))

'ޢުރުފީ' ނުވަތަ އާދައިގެ މުސްތަނަދުގެ ތެރޭގައި، ޘާބިތުކުރުމަށް ތައްޔާރުކުރެވޭ ކޮންޓްރެކްޓްފަދަ ޙާއްސަ މުސްތަނަދާއި، މުޢާމަލާތްތަކާ ގުޅިގެން ތައްޔާރުކުރެވޭ ސިޓީތަކާއި، މެސެޖްތަކާއި، އިންވޮއިސްތަކާއި، އެކައުންޓް ފޮތްތަކާއި، އެކައުންޓް ސްޓޭޓްމަންޓްތައް ފަދަ މުސްތަނަދު ހިމެނެއެވެ؛ އާދައިގެ މުސްތަނަދުން ޤާއިމުކުރެވޭ ޙުއްޖަތަކީ، މުސްތަނަދުގައި ސޮއިކުރި ފަރާތުން އިންކާރު ނުކުރާހާހިނދު އެއީ އޭގައި ސޮއިކޮށްފައިވާ ފަރާތުން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ މުސްތަނަދެއްކަމުގައި ޤާއިމްވާ ޙުއްޖަތާއި، އޭގައި ވާރިދުވެފައިވާ ބަޔާންތަކާއި ވަޤާއިޢުތަކަކީ އޭގެ އިދިކޮޅު ޘާބިތު ނުކޮށްދެވޭހާ ހިނދަކު ޞައްޙަ ބަޔާންތަކާއި ވަޤާއިޢުތައް ކަމުގައި ޤާއިމުވާ ޙުއްޖަތެވެ. (ޕެރ. 4 (ބ))

ބަޔާންވެދިޔަ ފަދަ ކިތާބީ ހެއްކަކީ މައްސަލަތައް ޘާބިތުކުރުމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގައި ރިޢާޔަތްކުރެވޭނެ ޘާބިތުކުރުމުގެ ވަސީލަތެއްކަން ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނަށް ބެލުމުން އެނގެއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/23). (ޕެރ. 4 (ބ))

ބޭންކުތަކުގައި ހުޅުވާފައިވާ އެކައުންޓްތަކުން ފައިސާ ނެގުމުގައި ޢާއްމުކޮށް ޢަމަލުކުރަމުންދާ އުސޫލަކީ، ޗެކް ހުށަހެޅުމުން އެޗެކުގައިވާ ސޮޔާއި ބޭންކުގެ ރިކޯޑްތަކުގައިވާ ސޮޔާއި ދިމާވާކަމަށްވާނަމަ އެޗެކަށް ފައިސާ ދޫކުރުމެވެ. (ޕެރ. 4 (ބ))

ބޭންކިންގ ޑޮކިއުމަންޓްސްތައް ބެހެއްޓުމަށް ބޭންކިންގއާބެހޭ ޤާނޫނުން ވަކި މުއްދަތެއް ލާޒިމްކޮށްފައިނުވެ، ޢާއްމު އުސޫލެއްގެ ގޮތުން ބޭންކުން ލިޔެކިޔުންތައް ރައްކާކޮށް ބަލަހައްޓާ މުއްދަތު ފަހަނައަޅައި ގޮސް ބޭންކްގެ އޭރުގެ ރިކޯޑްތައް ނެތްކަމުގައިވިޔަސް، ހުށަހެޅިފައިވާ ލެޖަރ ޝީޓްތަކާއި، ބޭންކުން ފޮނުވި ސިޓީއާއި، ހެކިވެރިޔާގެ ހެކިބަހުން މުޢާމަލާތްތައް ޘާބިތުވާއިރު، މިނޫން ގޮތަކަށް ކަން ހިނގާފައިވާ ކަމުގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ހުއްޖަތު ޤާއިމްކޮށް ނުދެވިއްޖެނަމަ ދަޢުވާ ޘާބިތެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 4 (ބ))