ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އާމިނަތު ނަހުދާ ސަލީމް

ޙުކުމެއް ކުރުމުގެ ކުރިން މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓޭނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއާތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ސަބަބުތަކުން ކުރެ ސަބަބަކަށްޓަކައި ކަމުގައި ވާންވާނެއެވެ.

ބަންދާމެދު ނިންމުމުގައި، ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ސާބިތުކުރުމަށް ކާފީ ހެކި ނެތްކަމުގައި ވިޔަސް، ކުށުގެ ނުރައްކާތެރިކަމާއި، ތަޙްޤީޤުގެ އުނދަގޫތަކާއި، ބައިވެރިވި މީހުންގެ އަދަދާއި، ކުށުގެ ޠަބީޢަތާއި ކުޑަބޮޑުމިނާއި، ކުށަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އަދަބާއި، ފިލައިފާނެ ބިރާއި ހެކި ނައްތާލުމުގެ ބިރުގެ މިންވަރު ފަނޑިޔާރު ވަޒަންކުރަންޖެހޭނެއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/19).

ބަންދާމެދު ނިންމިދާނީ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުން، ޝަރުޠެއްނެތި ދޫކޮށްލުން، ކަފާލަތުގެ ދަށުން ދޫކޮށްލުން، ނުވަތަ ޝަރުޠަކާއެކު ދޫކޮށްލުން ކަމަށްވާ 4 ގޮތުން ގޮތަކަށެވެ (ޖިނާއީ އިޖުރާއާތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 (ހ)). އެއިން ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ކުށުގެ ބާވަތާއި، ކުޑަބޮޑުމިނާއި، ޙާލަތާއި، އަނިޔާވެރިކަމާއި، ހެކީގެ ބުރަދަނާއި، ކުށުގެ ރެކޯޑާއި، ކޯޓަށް ހާޒިރުވުމުގައި ކުރިން ޢަމަލުކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ (59 ވަނަ މާއްދާ).

ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރެ، ދޫކޮށްލައިފިނަމަ ހެކި ފޮރުވާ ނުވަތަ ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވާ، ކޯޓަށް ހާޒިރުނުވާ، ފިލާ، ނުވަތަ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ މައްޗަށް ލާޒިމު ކަމެކެވެ (ޖިނާއީ އިޖުރާއާތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 (ށ)).

ޖިނާއީ އިޖުރާއާތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން މީހަކު ބަންދުކުރުމަށް ނިންމުމުގައި ގޭބަންދު ނުކުރެވޭނެއެވެ. ލުއި ދިނުމުގެ ގޮތުން ނުވަތަ އެހެން ގޮތަކަށްވެސް ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރަންޖެހޭ މީހާ ގޭގައި ބަންދުކުރުމަކީ އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ (ހައިކޯޓުގެ 2018/HC-A/142).

އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާނަމަ، ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ކަނޑައެޅޭނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއާތުގެ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ؛ ބަންދުކުރަންވާނީ ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލްގެ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަސްޓޯޑިއަލް ޖަލެއްގައެވެ (52 ވަނަ މާއްދާ)، އަދި ޝަރީޢަތް ފެށުމުގެ ކުރިން ނުވަތަ ޙުކުމުގެ ކުރިން ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުކުރާ މީހުން ބަހައްޓަންވާނީ ރިމާންޑް ޖަލެއްގައެވެ (ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލްގެ ޤާނޫނުގެ 4 (ށ)).

މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއާތުގެ ޤާނޫނުގެ 22 (ޅ) ގެ ދަށުން ބޮޑެތި ކުށްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކުށެކެވެ. މަނާ މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރިއާއި ބޭނުންކުރުމުގެ ކުށްތަކަކީ ބާވަތުން މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާތެރިކަން ބޮޑު ކުށްތަކެކެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2011/SC-A/33). މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވެދާނެ މީހެއް ބަހައްޓަންޖެހޭނީ މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާ ނުފޯރުވޭނެ ތަނެއްގައެވެ (ހައިކޯޓުގެ 2016/HC-A/52).

ތަޙްޤީޤާއި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާއަކީ ޤަބޫލުކުރެވޭ ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ނިންމަންޖެހޭ މަރުޙަލާތަކަކަށްވާތީ، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމުގެ އުޞޫލު ކަނޑައެޅިފައިވަނީ އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި މައްސަލަ ނިންމުމުގެ އިންތިޒާމާއެކު، ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުގެ ޙައްޤުތަކާއި މުޖުތަމަޢުގެ ޙައްޤުތަކާއި ޢާއްމު މަޞްލަޙަތު ރައްކާތެރިކުރެވޭ ގޮތަށެވެ.

ޝަރީޢަތް ހިނގަމުންދާ މައްސަލައެއްގައި ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމަންވާނީ އެ މައްސަލަ ބައްލަވާ ކޯޓުން، އެ މައްސަލަ ބައްލަވާ ފަނޑިޔާރެވެ.