ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ޛިހްނީ

ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސަބަބުތަކުން ކުރެ ސަބަބަކަށްޓަކައި މެނުވީ، ޝަރީޢަތުން ޙުކުމެއް ކުރުމުގެ ކުރިން އެއްވެސް މީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓައިގެން ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 3.2)

ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ސާބިތުކުރުމަށް ކާފީ ހެކި ނެތްނަމަވެސް، ކުށުގެ ނުރައްކާތެރިކަމާއި، ތަޙްޤީޤުގައިވާ އުނދަގޫތަކާއި، ބައިވެރިވާ މީހުންގެ އަދަދާއި، ކުށުގެ ޠަބީޢަތާއި ކުޑަބޮޑުމިނާއި، ކުށަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އަދަބާއި، ފިލުމުގެ ބިރާއި ހެކި ނައްތާލުމުގެ ބިރުގެ މިންވަރަށް ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކޮށް ވަޒަންކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ސްޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/19 ޤަޟިއްޔާއަށް ތަބާވެ) (ޕެރ. 3.2)

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ބަންދާމެދު ނިންމިދާނީ 4 ގޮތަކަށެވެ: ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރުކުރުން، ޝަރުޠެއް ނެތި ދޫކޮށްލުން، ކަފާލަތުގެ ދަށުން ދޫކޮށްލުން، ނުވަތަ ޝަރުޠަކާއިއެކު ދޫކޮށްލުން. (ޕެރ. 3.2)

ލުއި ދިނުމުގެ ގޮތުން ނުވަތަ އެހެން ގޮތަކަށްވެސް، ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރަންޖެހޭ މީހަކު ގޭގައި ބަންދުކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ހައިކޯޓުގެ 2018/HC-A/142 ޤަޟިއްޔާއަށް ތަބާވެ) (ޕެރ. 3.2)

ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ކުށުގެ ބާވަތާއި ކުޑަބޮޑުމިނާއި، ކުށްކުރި ޙާލަތާއި، އަނިޔާވެރިކަން ހިމެނޭނަމަ އެކަމާއި، ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކީގެ ބުރަދަނާއި، ކުށުގެ ރެކޯޑާއި، ކުރިން ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގައި ޢަމަލުކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ. (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާ) (ޕެރ. 3.2)

ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރެ، ދޫކޮށްލައިފިނަމަ ހެކި ފޮރުވުމަށް ނުވަތަ ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފާނެ، ކޯޓަށް ޙާޟިރުނުވެދާނެ، ފިލައިފާނެ ނުވަތަ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަން ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުން ފަނޑިޔާރުގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވެއެވެ. (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)) (ޕެރ. 3.2)

އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާނަމަ، ބަންދާމެދު ފަނޑިޔާރަށް ކަނޑައެޅޭނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ؛ ބަންދުކުރަންވާނީ ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލްގެ ޤާނޫނުގައިވާ ފަދަ ކަސްޓޯޑިއަލް ޖަލެއްގައި (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 52 ވަނަ މާއްދާ)، އަދި ޝަރީޢަތް ފެށުމުގެ ކުރިން ނުވަތަ ޙުކުމް ކުރުމުގެ ކުރިން ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުކުރާ މީހުން ބަހައްޓަންވާނީ ރިމާންޑް ޖަލެއްގައެވެ (ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލްގެ ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)). (ޕެރ. 3.3)

މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ) ގެ ދަށުން ބޮޑެތި ކުށްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކުށެކެވެ؛ މަނާކުރެވިފައިވާ މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރިއާއި ބޭނުމަކީ މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާތެރިކަން ބޮޑު ކުށްތަކެވެ (2011/SC-A/33)؛ އަދި މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވެދާނެ މީހެއްކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ފެންނަ ޙާލަތުގައި، އެމީހަކު ބަހައްޓަންވާނީ މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާތެރިކަމެއް ނުފޯރުވޭނެ ތަނެއްގައެވެ (2016/HC-A/52). (ޕެރ. 3.4)

ތަޙްޤީޤާއި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާތަކަކީ ޤަބޫލުކުރެވޭފަދަ ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ނިންމަންޖެހޭ މަރުޙަލާތަކެއް ކަމުން، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމުގެ އުޞޫލު ކަނޑައެޅިފައިވަނީ އަޑުއެހުންތައް މެދުނުކެނޑި ކުރިއަށްގޮސް އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި މައްސަލަ ނިންމުމަށް ޤާނޫނުގައިވާ އުޞޫލާއި އިންތިޒާމާއެކު، ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުގެ ޙައްޤުތަކާއި މުޖުތަމަޢުގެ ޙައްޤުތަކާއި ޢާއްމު މަޞްލަޙަތު ރައްކާތެރިވާ ގޮތަށެވެ. (ޕެރ. 3.5)

ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށުގެ މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތް ދަށު ކޯޓުގައި ހިނގަމުންދާއިރު، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭނީ މައްސަލަ ބައްލަވާ ކޯޓުން، މައްސަލަ ބައްލަވާ ފަނޑިޔާރު ކަމުން، ހައިކޯޓުން އަމުރު ބާޠިލުކުރުމަށްފަހު ބަންދަށް އެދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ހުށަހަޅައިފިނަމަ، ހައިކޯޓުން ފާހަގަކުރި ކަންކަމުގެ އަލީގައި ދަށު ކޯޓުން އަލުން ގޮތެއް ނިންމަންވާނެއެވެ.