ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު ތަހްސީން މުޙައްމަދު

ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހޭ ސަބަބުތައް ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައެވެ. އެ ސަބަބުތަކުން ކުރެ ސަބަބަކަށްޓަކައި މެނުވީ ޙުކުމްކުރުމުގެ ކުރިން މީހަކު ބަންދުގައި ނުބެހެއްޓޭނެއެވެ.

ބަންދާމެދު ނިންމުމުގައި، ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ސާބިތުކުރުމަށް ކާފީ ހެކި ނެތްނަމަވެސް، ކުށުގެ ނުރައްކާތެރިކަމާއި، ތަޙްޤީޤުގެ އުނދަގޫތަކާއި، ބައިވެރިވި މީހުންގެ އަދަދާއި، ކުށުގެ ޠަބީޢަތާއި ކުޑަބޮޑުމިނާއި، ކުށަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އަދަބާއި، ފިލުމުގެ ބިރާއި، ހެކި ނައްތާލުމުގެ ބިރު ފަނޑިޔާރު ވަޒަންކުރަންޖެހޭނެއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/19).

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ބަންދާމެދު ނިންމޭނީ (1) ބަންދުގައި ބެހެއްޓުން، (2) ޝަރުޠެއްނެތި ދޫކޮށްލުން، (3) ކަފާލަތުގެ ދަށުން ދޫކޮށްލުން، (4) ޝަރުޠަކާއެކު ދޫކޮށްލުން، މި 4 ގޮތުން ގޮތަކަށެވެ. ގޮތެއް ނިންމުމުގައި 59 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ފަދައިން ކުށުގެ ބާވަތާއި ކުޑަބޮޑުމިނާއި، ކުށްކުރި ޙާލަތާއި، އަނިޔާވެރިކަމާއި، ހެކީގެ ބުރަދަނާއި، ކުށުގެ ރެކޯޑާއި، ކުރިން ކޯޓަށް ޙާޟިރުވި ގޮތަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.

ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރެ، ދޫކޮށްލައިފިނަމަ ހެކި ފޮރުވުމަށް ނުވަތަ ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމަށް، ކޯޓަށް ޙާޟިރު ނުވުމަށް، ފިލުމަށް، ނުވަތަ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވުމަށް އިޙުތިމާލު އޮތްކަން ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަކީ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ފަނޑިޔާރަށް ލާޒިމު ކަމެކެވެ.

މަސްތުވާތަކެތީގެ މައްސަލަތަކަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ) ގެ ދަށުން ޖިނާއީ ބޮޑެތި ކުށްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކުށްތަކެއް ކަމާއި، މަނާކުރެވިފައިވާ މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރިއާއި ބޭނުންކުރުމަކީ މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާތެރިކަން ބޮޑު ކުށްތަކެއް ކަމެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2011/SC-A/33).

މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވެދާނެ މީހެއްކަން ފަނޑިޔާރަށް ފެންނަ ޙާލަތުގައި، އެމީހަކު ބަންދުކޮށް ބަހައްޓަންޖެހޭނީ އޭނާގެ ފަރާތުން މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާތެރި ކަމެއް ނުފޯރުވޭނެފަދަ ތަނެއްގައެވެ (ހައިކޯޓުގެ 2016/HC-A/52).

ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމުގެ އުޞޫލު ކަނޑައެޅިފައިވަނީ، ތަޙްޤީޤާއި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާތައް އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ނިންމަންޖެހޭ ގޮތަށް ތަރުތީބުވެފައިވާތީ، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޙައްޤުތަކާއި މުޖުތަމަޢުގެ ޙައްޤުތަކާއި ޢާންމު މަޞްލަޙަތު ރައްކާތެރިވާ ގޮތަށެވެ.

ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށުގެ މައްސަލަ ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅިފައިވާނަމަ، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭނީ މައްސަލަ ބައްލަވާ ކޯޓާއި މައްސަލަ ބައްލަވާ ފަނޑިޔާރެވެ. އެހެންކަމުން ހައިކޯޓުން އަމުރު ބާޠިލުކޮށް، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އެދިއްޖެނަމަ މި ޙުކުމުގައިވާ ކަންކަމުގެ އަލީގައި ބަންދާމެދު އަލުން ނިންމުމަށް ފޮނުވެއެވެ.