މުޙައްމަދު ޝިމްރާޚް އަޙްމަދު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބަލައިނުގަނެ، ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނިންމުން ޤާއިމް (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ފައިޞަލްގެ ރައުޔު)

ކީވޯޑުތައް: ވަޒީފާއާބެހޭ

ދަށު ކޯޓު: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް 96/VTR/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މީރާގެ ފަރާތުން ޓްރައިބިއުނަލަށް ލިޔުންތައް ހުށަހެޅުމުގައި ދައުލަތް ތަމްޞީލުކުރުމާބެހޭ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 09/2015 ޢާއްމު ސިޓީއާ ޚިލާފުވިތޯއާއި، ޗުއްޓީ ދުވަސްތަކަށް ދުވަހު އެލަވަންސް އުނިކުރުމާއި އަހަރީ ޗުއްޓީ ބަހާލުން ޤާނޫނާ ޚިލާފުތޯއާއި، ތަނުގެ އުޞޫލާ ތަކުރާރުކޮށް ޚިލާފުވުމުން ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ އަދި އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުވިތޯއާއި، ހެކިން ހާޟިރުނުކުރުމާއި ތަފާތުކުރުމުގެ ދަޢުވާ ރަނގަޅަށް ބެލިތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މީރާގައި އެސިސްޓެންޓް ޓެކްސް އޮފިސަރެއްގެ ގޮތުގައި ހުރި މުވައްޒަފަކު، މުވައްޒަފުންނަށް ކިޔެވުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމުގެ (އޭ.ސީ.ސީ.އޭ) އުޞޫލާ ތަކުރާރުކޮށް ޚިލާފުވެ، އޮފީހަށް ނޭންގި އިމްތިޙާނުތަކުގައި ބައިވެރިވުމުން، ނަޒާހަތްތެރިކަމާ ސުވާލު އުފެދިގެން ވަޒީފާއިން ވަކިކުރެވުނެވެ. އޭނާ ޝަކުވާކުރީ ތަފާތުކުރުމާއި، ޗުއްޓީ ދުވަސްތަކަށް އެލަވަންސް އުނިކުރުމާއި، ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ވަކިކުރުމާ ގުޅިގެންނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުން ނިންމީ، ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ އަދި އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުވެފައިވާތީ އެދިފައިވާ އަމުރެއް ކުރާނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތްކަމަށެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ މީރާ ތަމްޞީލުކުރީ ބަންޑާރަނައިބު ނޫންކަމަށާއި، ޗުއްޓީގައި އެލަވަންސް އުނިކުރުމަކީ ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށާއި، އުޞޫލަކީ ޙައްޤު ހިފެހެއްޓޭ ބާޠިލް އުޞޫލެއްކަމަށާއި، ހެކިން ހާޟިރުނުކުރީކަމަށެވެ. މީރާއިން ބުނީ ބަންޑާރަނައިބުގެ ސިޓީއިން ސީދާ ޙާޟިރުވުމަށް ހުއްދަ ދީފައިވާކަމަށާއި، ދުވަހު އެލަވަންސްތަކަކީ ޙާޟިރުވާ ދުވަހަށް ދޭ އެއްޗެއްކަމަށާއި، އިޢުތިރާފާ ގުޅިގެން ގަވާއިދާ އެއްގޮތަށް ވަކިކުރިކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ބަންޑާރަނައިބުގެ ސިޓީގެ މަޤްޞަދަށް ބަލާއިރު ޢާއްމު ސިޓީއާ ޚިލާފުވެފައި ނުވާކަމާއި، އެލަވަންސް އުނިކުރުމާއި ޗުއްޓީ ބަހާލުން ގަވާއިދާއި އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތްކަމާއި، މުވައްޒަފުގެ އަމިއްލަ ބަޔާނުން ތަކުރާރުކޮށް އޮޅުވާލައި އުޞޫލާ ޚިލާފުވިކަން ސާބިތުވާތީ ވަކިކުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް، އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަމާއެކު ކުރި ކަމެއްކަމާއި، ހެކިން ހާޟިރުކުރިނަމަވެސް ނަތީޖާއަށް އަސަރެއް ނުކުރާނެކަމާއި، ތަފާތުކުރުމުގެ ހެއްކެއް ނެތްކަމެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތައް ކޯޓުތަކުގައި ތަމްޞީލުކުރާނީ ބަންޑާރަނައިބުކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 09/2015 ޢާއްމު ސިޓީގައި ކަނޑައެޅިފައިވީނަމަވެސް، ވަކި މުއައްސަސާއަކަށް ރައްދުވާ މައްސަލަތަކުގައި އެ މުއައްސަސާއިން ސީދާ ޙާޟިރުވާނެކަމަށް ބަންޑާރަނައިބުގެ އޮފީހުން ޓްރައިބިއުނަލަށް ލިޔުމުން އަންގާފައިވާނަމަ، އެ ސިޓީގެ މަޤްޞަދަކީ ލިޔެކިޔުން ފޮނުވުމާއި ޙާޟިރުވުން ހިމެނޭގޮތަށް ތަމްޞީލުކުރުމުގެ ބާރު އެ މުއައްސަސާއަށް ދިނުންކަމުން، އެ މުއައްސަސާގެ ވެރިއަކު ލިޔުންތަކުގައި ސޮއިކުރުމަކީ ޢާއްމު ސިޓީއާ ޚިލާފުކަމެއް ނޫނެވެ.
2. ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުމުގައި ދުވަހު އެލަވަންސްތަކަކީ މުވައްޒަފު މަސައްކަތަށް ނިކުންނަ ދުވަހަށް ދެވޭ އެލަވަންސްކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، އަސާސީ މުސާރައާއި މަހު އެލަވަންސް އުނިނުކޮށް، ސަލާމާއި ޗުއްޓީގެ ދުވަސްތަކަށް ދުވަހު އެލަވަންސް ނުދިނުމަކީ ގަވާއިދާއި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ކަމަށް ބެލެވޭ.
3. ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުން އަހަރީ ޗުއްޓީގެ ގޮތުގައި މަދުވެގެން 30 ދުވަސް ލާޒިމްކުރިނަމަވެސް ޗުއްޓީ ދޭންޖެހޭ ވަކި ޚާއްޞަ އުޞޫލެއް ކަނޑައަޅާފައި ނުވާތީ، އެ 30 ދުވަސް ބަހާލައިގެން (ތާވަލުގައި ޕްލޭންކުރާ ދުވަސްތަކާއި މުވައްޒަފު އެދުމުން ދޭ ދުވަސްތައް) ދިނުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމެއް ނޫނެވެ؛ އަދި ޗުއްޓީ ދިނުމަށް އިންކާރުކުރިކަމުގެ ހެއްކެއް ނެތްނަމަ ޝަކުވާ ސާބިތެއް ނުވެއެވެ.
4. މުވައްޒަފުގެ ޢަމަލާ ގުޅިގެން ވަޒީފާއިން ވަކިކުރާނަމަ ޢަމަލުގެ ކުޑަބޮޑު މިނަށް ބަލައި ވަކިކުރެވިދާނެ ނަމަވެސް، ސަބަބަކީ ސާފު (sound)، ދިފާޢުވެވޭ (defensible) އަދި ސަބަބުވެރި ބުއްދިއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ (reasonable) ސަބަބަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ؛ ރުޅިވެރިކަމުގެ (spiteful) ނުވަތަ ނުރުހުމުގެ (prejudice) ނުވަތަ ސަބަބެއްނެތި ވަކިކުރުމަކަށް ނުވާންވާނެއެވެ؛ އަދި ފުރަތަމަ ބަލަންޖެހޭނީ އެ ޢަމަލު ހިނގައިދިޔަތޯ، ވަށައިގެންވާ ކަންކަމާއި ހެކިތަކުންނެވެ.
5. ވަޒީފާދޭ ފަރާތުގެ ގަވާއިދާއި ޕޮލިސީތަކާއި އުޞޫލުތަކަކީ ހުރިހާ މުވައްޒަފުން ތަބާވާން ލާޒިމް އެއްޗެއްސެވެ؛ އުޞޫލެއް ޤާނޫނުއަސާސީއާ ތަޢާރުޟުވާކަމަށް ނުވަތަ ޙައްޤެއް ހަނިކުރާކަމަށް ފެންނަނަމަ ކަމާބެހޭ ފަރާތަށް ހުށަހަޅައިގެން ބާޠިލުކުރުމަށް ނުވަތަ އިޞްލާޙުކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރަންވާނެއެވެ؛ އެނޫން ގޮތަކަށް ވަޒީފާދޭ ފަރާތަށް އޮޅުވާލައި (dishonesty towards the employer) ތަކުރާރުކޮށް އުޞޫލާ ޚިލާފުވުމަކީ ދެފަރާތުގެ އިތުބާރު ގެއްލި ވަޒީފާއިން ވަކިކުރެވިދާނެ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެކެވެ؛ އުޞޫލު އުފެދުމުގައި ބާޠިލްކަމަށް ބުނުމަކީ އެކަމުގެ ދިފާޢަކަށް ނުވެއެވެ.
6. މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަމަކީ ވަކިކުރުމަށް ޚިޔާރުކުރާ ސަބަބަކީ ޢަދުލުވެރި ސަބަބަކަށްވުމާއި އެ ސަބަބުގެ ދަށުން ފުރިހަމަވާންޖެހޭ އެންމެހައި ޢުންޞުރުތައް ފުރިހަމަވުމެވެ؛ އަދި ވަކިކުރުމުގެ ސަބަބު މުވައްޒަފަށް އަންގާފައިވުން ހިމެނެއެވެ.
7. އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ގޮތުން، ވަކިކުރުމުގެ ސަބަބުވި ޚިލާފުވުން މުވައްޒަފުގެ އަމިއްލަ ބަޔާނުން (އިޢުތިރާފުން) ސާބިތުވާނަމަ، އެހެން މުވައްޒަފެއްގެ ބަޔާނުގައިވާ ކަންކަމާ ގުޅިގެން ވަކިން ސުވާލުކޮށް ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުން ކޮންމެހެން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ.
8. ހާޟިރުކުރަން އެދޭ ހެކިންގެ ހެކިބަހަކީ ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކި ނަފީކުރެވޭވަރުގެ ހެކިބަހަކަށް ނުވާނަމަ އެ ހެކިން ހާޟިރުކުރުން ލާޒިމެއް ނުވެއެވެ (A/36-2011/SC)؛ ކިތާބީ ހެއްކަކީ މުޢާމަލާތު ސާބިތުކުރުމުގެ އެންމެ ހަރުދަނާ ވަޞީލަތެވެ (A/04-2010/SC).
9. ވަޒީފާގެ މާޙައުލުގައި ތަފާތުކުރިކަމާއި މަޖުބޫރުން މަސައްކަތްކުރުވިކަމުގެ ދަޢުވާގައި، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ގޯސްވާގޮތް ކިޔައިދީ، އެކަން ސާބިތުކުރެވޭވަރުގެ އެކަށީގެންވާ ހެކި ހުށަހަޅަންޖެހެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 133 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) (ބަންޑާރަނައިބު ދައުލަތް ތަމްޞީލުކުރުން)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 37 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) (އަހަރީ ޗުއްޓީ؛ ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރުން)
• މީރާގެ މުވައްޒަފުންގެ ގަވާއިދުގެ 19 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަދި (ޅ)
• މީރާގެ މުވައްޒަފުންގެ ގަވާއިދުގެ މުސާރައާއި އިނާޔަތްތަކާބެހޭ ހަތަރުވަނަ ބާބު، އަހަރީ ޗުއްޓީގެ މާއްދާ، އަދި ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރުމާބެހޭ މާއްދާ
• މީރާ އާއި މުވައްޒަފާ ދެމެދު ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުން އަދި އޭގެ ފުރަތަމަ އަދި ދެވަނަ އިޞްލާޙު
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 09/2015 ޢާއްމު ސިޓީ (ކޯޓުތަކުގައި ދައުލަތް ތަމްސީލުކުރުން)
• އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ނަންބަރު 2017/107-200-32/CLD/B1 ސިޓީ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/36-2011/SC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ ޢަލީ ޙަސަން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/04-2010/SC (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ)