ޙުސައިން ފައުޒީ ވ. ޤާސިމް ރަފީޢު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2604/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އަނބުރާ ދައްކާގޮތަށް 119,000 ރުފިޔާ ދިންކަމަށް ހަމައެކަނި ޝަފަހީ ހެކިން ހުށަހަޅައިގެން ކުރި ދަޢުވާ ސާބިތުވޭތޯ؛ ދަށުކޯޓުން ހެއްކެއްގެ ހެކިބަސް މަޙްޟަރުނުކޮށް ޢަދުލުވެރިކަން ނެތްކަމަށް ނިންމުމާއި، ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރި ގޮތް.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޢާއްމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން މަދަނީ ޚުޞޫމާތްތަކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުންނެވެ؛ ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުން ދިފާޢުގައި ކުރާ ދަފްޢު (plea) ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ އެ ދަފްޢު ކުރާ ފަރާތުންނެވެ. (ޕެރ. 13)
2. އިތުރު ހެއްކެއް ނުވަތަ ޤަރީނާއެއް ނެތި ހަމައެކަނި އެއް ޝަފަހީ ހެއްކެއްގެ ހެކިބަހުން ފައިސާ ދިނުމުގެ މުޢާމަލާތެއް ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުނުވެއެވެ. (ޕެރ. 15)
3. ހެކިން ޙާޟިރުކޮށް އެމީހުން ދޭ ހެކިބަސް މަޙްޟަރުކުރުމާއި، އެ ހެކިބަސް ޤަބޫލުކުރެވޭނެތޯ ފަނޑިޔާރު ވަޒަންކުރުމަކީ ތަފާތު ދެކަމެކެވެ؛ ޙާޟިރުކުރެވޭ ހެކިންގެ ހެކިބަސް އެމީހުން ދިން ގޮތަށް ނަގައި މަޙްޟަރުކުރަންޖެހެއެވެ. ހެކިބަސް މަޙްޟަރުނުކޮށް ހެއްކެއްގެ ޢަދުލުވެރިކަން ގެއްލިފައިވާކަމަށް ދަށުކޯޓުން ނިންމިނަމަ، އެ ނިންމުމުގެ ސަބަބު އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަށް ދެނެގަނެވޭކަށް ނެތެވެ. (ޕެރ. 17، 18)
4. ފައިސާއާއި ފައިސާގެ ޢަދަދުގެ މައްޗަށް ބިނާވާ ދަޢުވާއެއްގައި ޢަދަދު ޢަރަބި އަކުރުން އަދި ތާނައިން ލިޔުމުގައި ތަފާތު އޮތްނަމަ، އޭގެ ތެރެއިން ރަނގަޅީ ކޮންބައެއްކަން ފަނޑިޔާރަށް ޚިޔާރު ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ އެ އޮޅުން ފިލުވައިދޭންޖެހޭނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުންނެވެ. (ޕެރ. 19، 20)
5. ހެކިވެރިޔާ ދުށް ނުވަތަ އަޑުއެހި ނޫން، އެހެން މީހުން ކިޔައިދީގެން އެނގޭ ކަމެއްގެ ވާހަކަ (އިވުނުކަމަށް ބުނާ ހެކި) ޝަފަހީ ހެކިބަހެއްގެ ގޮތުގައި ބުރަދަން ދެވޭނެ ބައެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 22)
6. ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ބަހުން ފައިސާ ލިބިފައިވާކަން ދަލީލުކުރާނަމަ، ދަޢުވާއަކީ އަޞްލެއް އޮތް ދަޢުވާއެކެވެ؛ ނަމަވެސް އެ ފައިސާ އަނބުރާ ދައްކާގޮތަށް ނެގި ފައިސާއެއްކަން އެކަމުން ސާބިތުނުވެއެވެ. (ޕެރ. 25، 34)
7. ފަނޑިޔާރުން ޙުކުމްކުރާނީ ދެފަރާތުން ކަން ހިނގާދިޔަ ގޮތް ސާފުކޮށް ކިޔައިދީ، އެކަން ސާބިތުކުރަން ބައްޔިނާ ހުށަހަޅައިގެން، ހުށަހަޅާ ބައްޔިނާ ވަޒަންކޮށް ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުތަކާއި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށެވެ؛ ނުކިޔައިދޭ ކަންތައް ފަނޑިޔާރަށް އެނގޭނެކަމަށް ހީކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 30، 32)
8. ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކުރާ ފަރާތަށް ހުވައި ކުރުމަށް އެންގިދާނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ އެދުމުގެ މަތިން މެނުވީ ނޫނެވެ؛ އަދި ދެފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް އޮޅުވާލާފައިވާކަމަށް ހެކިންގެ ބަހުން ފެންނަ މައްސަލައެއްގައި، އެދުމަށްވެސް ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތް ލައްވާ ހުވައި ކުރުވުމަކީ ރައްކާތެރި ގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 30، 35)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާ
• ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާޢިދު (6) ގެ 228 ވަނަ މާއްދާ (ނަންބަރު 94/43، އެމް.ޖޭ.ސީ، 15 އޮގަސްޓް 1994)