ޙާމިދު ފާއިޒް ވ. ނިޔަދުރު ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފީ ދަޢުވާ ފޯމް ބާޠިލު، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 663/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުލީގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި ތަން ލިޔުމުން ޙަވާލުނުކޮށް ކުއްޔަށް ހިފާ ފަރާތުން ތަން ބޭނުންކުރަމުން ދިޔުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 25 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ދުލެއް ދިނުމެއްތޯ؛ އަދި ހެކިލިސްޓް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ ސިވިލް ކޯޓުން ޙުކުމްކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާ ޚިލާފު ކަމެއް ކަމަށް ބުނާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތައް ބަލައިގަންނަންޖެހޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިއެއްގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވާ ކަންތައްތައް ކުރަންވާނީ ކޮންޓްރެކްޓްގައިވާ ޝަރްޠުތަކާ އެއްގޮތަށެވެ؛ މިއާ ޚިލާފުގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރެވޭނީ އަނެއް ބައިވެރިޔާ ދުލެއްދީފިނަމަ ނުވަތަ އެހެން ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރަން އެއްބަސްވެއްޖެނަމައެވެ (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 25 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)). (ޕެރ. 29)
2. ކުލީގެ އެއްބަސްވުމުގައި ކުއްޔަށްދޭ ތަނުގައި ޤާނޫނާ ޚިލާފުނުވާ ކޮންމެ ވިޔަފާރިއެއް ކުރުމުގެ ޙައްޤު ކުއްޔަށް ހިފާ ފަރާތަށް ދީފައިވާނަމަ، ތަން ކުއްޔަށް ދީފައިވަނީ ވަކި ވިޔަފާރިއަކަށް (ޕްރިންޓުކުރުމަށް) ކަމަށާއި، ދުލެއްދިނުން ބިނާވަނީ އެ ވިޔަފާރީގެ ހުއްދަތަކަށް ކަމަށް ބުނާ ބުނުމަށް އެއްބަސްވުމުން ބާރެއް ނުލިބެއެވެ. (ޕެރ. 31)
3. ދުލެއް ދިނުމާއި އެހެން ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރަން އެއްބަސްވުން ސާބިތުވާނީ ރަސްމީ ލިޔުމަކުން ކަމަށް ބުނާ ބުނުމަށް ބާރުދޭ އެއްވެސް ޤާނޫނީ ޙުއްޖަތެއް ނުދައްކާ ކުރާ ބުނުމަކީ، ޤާނޫނީ ޙުއްޖަތެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ؛ ހަމައެކަނި 'ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތް' ކަމަށް ބުނުމުން ނުފުދޭނެއެވެ؛ ކުލި ހޯދުމަށް ދަޢުވާކުރި މުއްދަތުގައި ތަން ބޭނުންކުރިކަން ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތް އަމިއްލައަށް އިޢުތިރާފުވެފައިވާއިރު، އެ ނުކުތާ ބަލައިގަނެ ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 33-38)
4. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ޝަރީޢަތް ހިންގުމުގައި ތަބާވާންޖެހޭ ތިން އުޞޫލަކީ ޢަދުލުވެރިކަމާއި، ވަކި ފަރާތަކަށް ނުޖެހުމާއި، ހާމަކަމެވެ. ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން މި މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމަށް ބުނެ އިސްތިއުނާފުކުރާނަމަ، މި ތިން އުޞޫލުންކުރެ އުޞޫލަކާ ނިންމުން ޚިލާފުވި ގޮތް ޤާނޫނީ މަޞްދަރުތަކަށް ޙަވާލާދީ ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ؛ ޢަދުލުވެރިކަން ގެއްލޭ ގޮތަށް ނުވަތަ ވަކި ފަރާތަކަށް ޖެހިގެން ޢަމަލުކުރި ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމުން ނުފުދޭނެއެވެ. (ޕެރ. 40-41)
5. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 ގައިވާ ގޮތުން، ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޮތުން ގޯހެއް ހަދާފައިވާ ކަމަށް، ހެކިތަކަށް ނުވަތަ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރި ކަމަށް، ޙައްޤު ގެއްލުނު ކަމަށް ނުވަތަ އިންޞާފަށް ހުރަސް އެޅުނު ކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާއިން އިސްތިއުނާފަށް ހުއްދަކުރާ މިންގަނޑަށް ނުފޯރައެވެ؛ އެކަމުގައި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސަކީ ކޮބައިކަން ސާފުކޮށް ބުނަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 42-43)
6. ހެކިލިސްޓް ހުށަހެޅުމާއި ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ގެއްލުނު ކަމަށް ބަލާ ނަމަވެސް، ދަޢުވާގެ މައިގަނޑު ވާޤިޢާ (ތަން ބޭނުންކުރިކަން) ދަށުކޯޓާއި ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ އިޢުތިރާފުން ސާބިތުވެފައިވާއިރު، ދަށުކޯޓުގައި އެއްވެސް ދިފާޢެއް އުފުލައި ސާބިތުކުރުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފައި ނުވާނަމަ، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ޙާލަތެއް ނުއުފެދެއެވެ. (ޕެރ. 44)
7. ހުށަހެޅިފައިވާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފު ކުރިއަށް ގެންދެވޭ ފަދަ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ނެތްނަމަ އިސްތިއުނާފީ ދަޢުވާ ފޯމް ބާޠިލުކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 45)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 25 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 (މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތުގެ ރިޕޯޓު)