ާޢަލީ ޒާހިރު ވ. ދަ މޮރިޝަސް ކޮމަރޝަލް ބޭންކް (މޯލްޑިވްސް) ޕވޓ ލޓޑ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (އަޣްލަބިއްޔަތުން)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 457/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކަސްޓަމަރުގެ ކަރަންޓް އެކައުންޓުގައި ފައިސާ ނެތީސް ބޭންކުން ޗެކަށް ފައިސާ ދޫކޮށްފިނަމަ، އެ ފައިސާ އަނބުރާ ދެއްކުމުގެ ޒިންމާ ކަސްޓަމަރަށް އަންނަންތޯ، އަދި ފައިސާ ނެތީސް ދޫކުރުމަކީ ޤާނޫނު 16/95 އާ ޚިލާފު، ބޭންކުގެ އިހުމާލުން ކުރި ކަމެއްތޯ؛ އަދި ސިވިލް ކޯޓުން އެދުނު ފަރުވާއާމެދު ގޮތެއް ނިންމާފައިވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޗެކަކީ ދޫކުރާ މީހާ ލިޔެ ސޮއިކޮށް، ބަޔާންކުރާ މީހަކަށް ޝަރުޠަކާނުލައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ޢަދަދެއްގެ ފައިސާ ދިނުމަށް ބޭންކު ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތަކަށް ލިޔުމަކުން ކުރެވޭ އަމުރެކެވެ؛ މި ތަޢުރީފުން، އެ އަމުރަކީ އެކައުންޓްގައި ހުރި ފައިސާގެ މިންވަރަށް ހަނިވާ އަމުރެއްކަން ނުދޭހަވެއެވެ.
2. އެކައުންޓުގައި ޗެކުގައިވާ ވަރަށް ފައިސާ ނެތުމަކީ ޗެކަށް ފައިސާ ދިނުމަށް ބޭންކު ތަބާވުން ލާޒިމުނުވާ ޙާލަތެއް ކަމުގައި ޤާނޫނު 16/95 ގައި ބަޔާންކުރުމުން ދޭހަވަނީ އެ ޗެކަށް ފައިސާ ދިނުން ބޭންކަށް ލާޒިމުނުވާކަމެވެ؛ އެ ޙާލަތުގައި ފައިސާ ދޫކުރުން ޤާނޫނުން މަނާކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ.
3. ޗެކަށް ފައިސާ ދިނުމަށް ބޭންކަށް ކުރެވޭ އަމުރާއި ބޭންކަށް ލިބިފައިވާ ބާރު ނެތިގެންދަނީ ޤާނޫނު 16/95 ގައި ކަނޑައެޅިގެން ބަޔާންކުރާ ޙާލަތްތަކުގައި (ޗެކް ލިޔުނު މީހާ ފައިސާ ނުދޭން އެންގުން، އޭނާ މަރުވިކަން ބޭންކަށް އެނގުން، ޤާނޫނީ ނުވަތަ ޝަރުޢީ އަމުރެއް) އެކަންޏެވެ؛ "expressio unius est exclusio alterius" ޤާޢިދާއާ އެއްގޮތަށް، އެ ލިސްޓުގައި ނުހިމެނޭ "އެކައުންޓުގައި ފައިސާ ނެތުން" އަކީ އެ ބާރު ނެތިގެންދާ ޙާލަތަކަށް ނުވެ، ޙާލަތްތައް އިތުރުކުރާ ގޮތަށް މާއްދާ މާނަކުރެވިގެން ނުވާނެއެވެ.
4. ކަސްޓަމަރު ދޫކުރާ ޗެކުގައިވާ ޢަދަދަށް އެކައުންޓުގައި ފައިސާ ނެތްނަމަ ބޭންކަށް އޮތީ ފައިސާ ދޫނުކުރުން (ޗެކް ބައުންސްކުރުން) ނުވަތަ އޯވަރޑްރާފްޓްގެ ގޮތުގައި ފައިސާ ދޫކޮށް ފަހުން އެ ފައިސާ ހޯދުމެވެ؛ ފައިސާ ދޫކުރުމަކީ ބޭންކު ޢާންމުކޮށް ޢަމަލުކުރާ އުޞޫލާ ޚިލާފު ކަމެއްކަމުގައި ވިޔަސް، އެ ސަބަބަށް އެކަނި ބަލައި އެ ފައިސާ އަނބުރާ ހޯދުމުގެ ޙައްޤު ބޭންކަށް ނުގެއްލެއެވެ.
5. ކަރަންޓް އެކައުންޓެއް އޯވަރޑްރޯ ކުރެވިދާނެއެވެ؛ އެކައުންޓުގައި ފައިސާ ނެތީސް ޕޭމަންޓް އަމުރެއް (ޗެކް) ދިނުމަކީ ބޭންކުގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް އޯވަރޑްރާފްޓަކަށް އެދުން ކަމުގައި ބެލެވި، ބޭންކުން ފައިސާ ދޫކުރުމަކީ އެ އެދުން ޢަމަލުން ޤަބޫލުކުރުމެވެ (Voller v Lloyds Bank plc)؛ އޯވަރޑްރާފްޓްގެ ގޮތުގައި ނެގޭ ފައިސާއަކީ ދަރަންޏަށް ނުވަތަ ލޯނުގެ ގޮތުގައި ނެގޭ ފައިސާއެވެ.
6. އޯވަރޑްރާފްޓްގެ ގޮތުގައި ފައިސާ ދޫކުރެވޭނީ ކަސްޓަމަރު ދުރާލާ ހުއްދަދީފައިވާނަމަ (އެގްރީޑް/އޮތަރައިޒްޑް) ނުވަތަ ބޭންކާއި ކަސްޓަމަރާ ދެމެދުގެ އެއްވެސް އެއްބަސްވުމަކާ ޚިލާފުނުވާނަމަ (އަންއޮތަރައިޒްޑް) އެވެ؛ ކަސްޓަމަރު އެކައުންޓު ހުޅުވިއިރު ބޭންކުގެ ޝަރުޠުތަކާއި އޭގެ ބަދަލުތަކަށް ރުހުން ދީފައިވާނަމަ، ބޭންކުގެ ކަރަންޓް އެކައުންޓް ރޫލްސްތަކަށް ކަސްޓަމަރު ތަބާވާން ޖެހޭނެއެވެ.
7. ބޭންކެއްގެ އިހުމާލު ސާބިތުކުރުމަށް ޑިއުޓީ އޮފް ކެއަރ، ބްރީޗް އޮފް ޑިއުޓީ އަދި ގެއްލުން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ އަދި ކޯޓުގެ ކުރިމަތީގައި އޮތީ ވަކި ބޭންކަކާ ދެމެދުގެ ޚުޞޫމާތެއްނަމަ ބަލަންޖެހެނީ އެ ބޭންކުގެ އުޞޫލުތަކަށެވެ، ބޭންކުތަކުގެ ޢާންމު އުޞޫލުތަކަށް ނޫނެވެ.
8. ދަށުކޯޓުން ދަޢުވާ ބަޔާންކުރާ ސިޓީ ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ނިންމުމުން، އެ ސިޓީގެ ދަށުން ޒިންމާ ނުނަގާކަމަށް އެދުނު ފަރުވާއަށްވެސް ޖަވާބުދެވިފައިވާކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ؛ އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން އުވާލާފައިވާ ރޫލިންގ (2010/SC-RU/01) އަކީ ޤާނޫނީ ޙައިޘިއްޔަތެއް ނެތް ރޫލިންގ އަކަށްވާތީ، އޭގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ނިންމުމެއް ނުނިންމޭނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/95 (ފައިސާއަށް ބަދަލުކުރެވޭ ގޮތުގައި ގެންގުޅޭ ލިޔުމާބެހޭ ޤާނޫނު) — ޗެކުގެ ތަޢުރީފު ބަޔާންކުރާ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/95 (ފައިސާއަށް ބަދަލުކުރެވޭ ގޮތުގައި ގެންގުޅޭ ލިޔުމާބެހޭ ޤާނޫނު) — ޗެކަށް ފައިސާ ދިނުމަށް ބޭންކު ތަބާވުން ލާޒިމުނުވާ ޙާލަތްތައް ބަޔާންކުރާ މާއްދާ، (ނ) (ލިޔުމުގައި '22 ވަނަ މާއްދާ')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/95 (ފައިސާއަށް ބަދަލުކުރެވޭ ގޮތުގައި ގެންގުޅޭ ލިޔުމާބެހޭ ޤާނޫނު) — ޗެކަށް ފައިސާ ދިނުމަށް ބޭންކަށް ކުރެވޭ އަމުރާއި ބާރު ނެތިގެންދާ ޙާލަތްތައް ބަޔާންކުރާ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '33 ވަނަ މާއްދާ')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/95 (ފައިސާއަށް ބަދަލުކުރެވޭ ގޮތުގައި ގެންގުޅޭ ލިޔުމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) (ލިޔުމުގައި ފެންނަ ގޮތަށް؛ ދެވަނަ ރައުޔު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/95 (ފައިސާއަށް ބަދަލުކުރެވޭ ގޮތުގައި ގެންގުޅޭ ލިޔުމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ލިޔުމުގައި ފެންނަ ގޮތަށް؛ ދެވަނަ ރައުޔު)
• މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 8 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ރޫލިންގ 2010/SC-RU/01 (އުވާލެވިފައިވާކަން ފާހަގަކޮށް)
• Voller v Lloyds Bank plc [2000] Lexis Citation 3934
• Ross Cranston, Principles of Banking Law (2nd ed, OUP 2018) p.160
• މޮރިޝަސް ކޮމަރޝަލް ބޭންކުގެ 'Current Account in Maldivian Rufiyaa Rules and Regulations' ގެ 13 ވަނަ މާއްދާ