ޢަބްދުﷲ ޔޫސުފް ވ. މުޙައްމަދު ޙުސައިން

ނަތީޖާ: ބައެއް ބަދަލުކުރި (ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުން ރަނގަޅު ނޫން؛ މަރާމާތުގެ ޚަރަދާއި ދައްކަންޖެހޭ ކުލީގެ މިންވަރު ކަނޑައެޅުމަށް މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވި)

ދަށު ކޯޓު: ޅ. ނައިފަރު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 22/G2C/2016

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުލި އެއްބަސްވުމެއްގެ މުއްދަތު ހަމަވިފަހުން ތަން ހުސްނުކުރިކަމަށް ބުނެ ދަށުކޯޓުން ނަގައިދިން ގެއްލުމުގެ ބަދަލު، އަދި ކުލިން އުނިކުރި މަރާމާތުގެ ޚަރަދު، ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައާއި ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ޙާލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ނިންމުން ބިނާވެފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބު ހުރުމާއި، ޤާނޫނު ތަޠްބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ކަންކަން ހުރުން ހިމެނެއެވެ. (ޕެރ. 10)
2. ދެފަރާތެއްގެ މެދުގައި އެއްބަސްވުމެއް ވެއްޖެނަމަ އެއްބަސްވި އިލްތިޒާމުތައް އަދާކުރަންޖެހެއެވެ. ކުއްޔަށް ހިފި ތަން ދޫކޮށްލި ވަކި ތާރީޚެއް ސާބިތުނުވާނަމަ، އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތުގައި ތަން ހުރީ ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައިކަމަށް ބަލައި، ތަން ބޭނުންކުރީ ކުރު މުއްދަތަކަށް ކަމުގައިވިޔަސް މުޅި މުއްދަތުގެ ކުލި ދައްކަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 17)
3. ކުލިން މަރާމާތުގެ ޚަރަދު އުނިކުރެވޭނެކަމަށް އެއްބަސްވެފައިވާއިރު، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ތައްޔާރުކޮށް ހުށަހެޅި ބިލަށް އަނެއް ފަރާތުން އިޢުތިރާޟުކުރާނަމަ، ޝަރީޢަތުން އެކަށީގެންވާ ޚަރަދު ކަނޑައަޅަންވާނީ ބާރުލިބޭ ހެކި ޤަރީނާތަކަށް ބަލައި ސާފުކުރުމަށްފަހުއެވެ؛ ހަމައެކަނި އެ ބިލަށް ބުރަވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 20)
4. ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދެވޭނީ ގެއްލުން ލިބިފައިވާކަން ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވާވަރުގެ ހެއްކާއި ޤަރީނާ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ހުށަހެޅުމުންނެވެ؛ އެ ޒިންމާ އަދާކުރަންޖެހޭނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުންނެވެ. (ޕެރ. 21-22)
5. އަތުގެ ވެރިކަމުގެ (possession) މާނައަކީ އެއްޗެއް އަތުގައި ނުވަތަ މާއްދީ ގޮތުން މީހެއްގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި އޮތުމެވެ. ކުލި އެއްބަސްވުން ދެމިއޮންނަ ޙާލަތުގައި ތަން ދޫކޮށްނުލާހާ ހިނދަކު އަތުގެ ވެރިކަން އޮތީ ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގައެވެ؛ ނަމަވެސް ކޮންޓްރެކްޓް ނިމުމަށްފަހު ތަން ދޫކޮށްލާ ހިސާބުން، ތަޅުދަނޑި ޙަވާލު ނުކުރިޔަސް، އަތުގެ ވެރިކަން ލިބެނީ ތަނުގެ ވެރިފަރާތަށެވެ. (ޕެރ. 23)
6. މުއްދަތު ހަމަވިފަހުން ކުއްޔަށް ދިން ތަނުގެ އަތުގެ ވެރިކަން ތަނުގެ ވެރިފަރާތުގައި އޮތްއިރު، ތަން ބޭނުންކުރެވެން ނެތްކަމަށް ބުނުމުން މެނުވީ އެކަން ސާބިތުކުރާނެ ހެއްކެއް ނެތްނަމަ، ތަން ހުސްނުކުރިކަމަށް ބުނެ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 24)
7. [ޚިލާފު ރައުޔު - ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް] ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) (2) ގެ ދަށުން، ޚިލާފު ޢަމަލުން ލިބިދާނެކަން ބައިވެރިންނަށް އެނގިފައިވާ ނުސީދާ ގެއްލުމަށް ބަދަލު ދޭންޖެހެއެވެ؛ ގެއްލުންވި މިންވަރު ހެކިން ސާބިތުކުރަންޖެހޭނީ ސީދާ ގެއްލުމުގެ ދަޢުވާތަކުގައެވެ. (ޕެރ. 26-29)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) (ޚިލާފު ރައުޔުގައި)
• ހައިކޯޓު 2009/HC-A/201
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2017/SC-A/26 (މެރީޑިއަމް ސަރވިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ސަޢީދާ މޫސާ)