ޙަސަން މޫސާ އަދި އަޙްމަދު ޢަބްދުއްރައްޒާޤު ޖާބިރު ވ. ޒުހައިރާ ޖައުފަރު އަދި 7 މީހުން

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: މަދަނީ، އާޢިލީ މައްސަލަ، ވަޞިއްޔަތުން ދިނުން

ދަށު ކޯޓު: ފެމިލީ ކޯޓު 928/Fm-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުރިން ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާތަކުން ޞައްޙަކަމަށް ކަނޑައަޅައި ވަޞިއްޔަތް ކޮށްފައިވާ ޙާލަތުގައި، ވަޞިއްޔަތް ތަންފީޛުކުރާ މަރުޙަލާގައި ވާރިޘަކު އިޢުތިރާޟުކުރުމުން ވަޞިއްޔަތް 3/1 އަށް ހަނިކުރުމަކީ ޞައްޙަ ނިންމުމެއްތޯ، އަދި ވާރިޘު ތަމްސީލުކުރި ބަދަލުގެ އިޢުތިރާޟަކީ ޞައްޙަ އިޢުތިރާޟެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މަރުޙޫމާ އޭނާގެ ޙަޔާތުގައި މަދަނީ/ސިވިލް ކޯޓުގެ ތިން ޤަޟިއްޔާއަކުން އޭނާގެ ގޯތީގެ ބައިތަކާއި ޢިމާރާތް ފިރިމީހާއަށާއި އަޚްގެ ފިރިހެންދަރިއަށް ވަޞިއްޔަތުން ދީފައިވިއެވެ. މަރުޙޫމާ ނިޔާވުމުން އެ ދެ ފަރާތުން ވަޞިއްޔަތް ތަންފީޛުކުރުމަށް ފެމިލީ ކޯޓަށް ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ވާރިޘެއް ކަމުގައިވާ އަޚަކު ވަޞިއްޔަތް ތަންފީޛުކުރުމަށް އިންކާރުކުރާތީ، ފެމިލީ ކޯޓުން ވަޞިއްޔަތުގެ 3/1 ވަޞިއްޔަތް ލިބުނު ފަރާތްތަކަށް ލިބޭކަމަށާއި 3/2 ތަރިކައިގައި ހިމެނޭކަމަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތްތަކުން ބުނީ ކުރިން ޞައްޙަކަމަށް ކަނޑައެޅި ޙުކުމްތައް އެއް ދަރަޖައެއްގެ ކޯޓަކުން ބަދަލުކޮށްފައިވާކަމަށާއި، ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 17 ވަނަ މާއްދާއާއި ވަޞިއްޔަތާބެހޭ ޤަވާއިދާ ޚިލާފުކަމަށާއި، ވާރިޘު ސީދާ ޙާޟިރުނުވެ އިޢުތިރާޟުކުރިކަން ޔަޤީން ނުކުރާކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ވަޞިއްޔަތް ތަންފީޛުކުރެވޭނީ މަރުވުމަށްފަހު ކަމަށްވާތީ ތަންފީޛުކުރާ މަރުޙަލާގައި ވާރިޘުންގެ ބަސް ހޯދަން ޖެހޭކަމަށާއި، 3/1 އަށްވުރެ އިތުރަށް ވަޞިއްޔަތް ޞައްޙަވާނީ ވާރިޘުން އިޢުތިރާޟު ނުކުރާނަމަ ކަމަށާއި، ވާރިޘުގެ ބަދަލުގެ އިޢުތިރާޟަކީ ޞައްޙަ އިޢުތިރާޟެއް ކަމަށް ބަލައި ފެމިލީ ކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމްކުރިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ވަޞިއްޔަތަކީ މީހަކު މަރުވުމުން އޭނާގެ މުދަލުން ބައެއް އެހެން މީހަކަށް ނުވަތަ ބަޔަކަށް ލިބޭގޮތަށް އޭނާގެ ޙަޔާތުގައި ހަމަޖެއްސުމެވެ. ހިބައިން ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތުން ދިނުމާބެހޭ ޤަވާއިދުގެ 1 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދިރިއުޅުމަށް ދޫކުރެވިފައިވާ ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއްގައިވާ ޢިމާރާތެއް ނުވަތަ އޭގެ ބައެއް ވަޞިއްޔަތުން ދެވޭނީ ޝަރުޢީ ކޯޓެއްގެ ޙުކުމެއްގެ ދަށުންނެވެ.
2. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބިމާއި ގޯއްޗާބެހޭ އެންމެހައި މުޢާމަލާތު ކުރަންވާނީ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ (ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 2 ވަނަ މާއްދާ).
3. ޝަރުޢީ ގޮތުން ވަޞިއްޔަތުން ދެވޭނީ ގިނަވެގެން މުދަލުގެ 3/1 އެވެ. 3/1 އަށްވުރެ ގިނައިން ދިނުމަށް ކުރާ ވަޞިއްޔަތް ޞައްޙަވާނީ ވާރިޘުން އެކަމަށް އިޢުތިރާޟު ނުކުރާ ޙާލަތުގައި އެކަނިއެވެ.
4. ވަޞިއްޔަތް ފުރިހަމަކުރުމަށް ތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ވަޞިއްޔަތް ދިން މީހާ މަރުވި ދުވަހުން ފެށިގެން 60 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. ވަޞިއްޔަތް ތަންފީޛުކުރެވޭނީ ދިން މީހާ މަރުވުމަށްފަހު ކަމަށްވާތީ، ދިން މީހާގެ ޙަޔާތުގައި ކޯޓުން ވަޞިއްޔަތް ހިންގިއިރު އެއްވެސް ވާރިޘަކު އިންކާރުނުކުރި ނަމަވެސް، ތަންފީޛުކުރާ މަރުޙަލާގައި ވާރިޘުންގެ ބަސް ހޯދަންވާނެއެވެ.
5. ވާރިޘަކު ޝަރީޢަތުގައި ތަމްސީލުކުރުމަށް ބަދަލު ހަމަޖައްސާފައިވާނަމަ، ބަދަލުގައި ތަމްސީލުކުރާ މީހާއަކީ އެ ފަރާތާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން މަސައްކަތްކުރާ މީހަކަށްވާތީ، އެ ބަދަލުގެ މެދުވެރިކޮށް ކުރާ އިޢުތިރާޟަކީ ޞައްޙަ އިޢުތިރާޟެއްގެ ގޮތުގައި ބަލަންޖެހެއެވެ.
6. ވަޞިއްޔަތް ތަންފީޛުކުރުމުގެ ދަޢުވާއެއްގައި ޚަޞްމެއްގެ ގޮތުގައި ހިމެނިފައިނުވާ ނަމަވެސް މަރުޙޫމާގެ ވާރިޘެއްކަން ލިޔެކިޔުމުން އެނގޭ މީހަކު އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ތަދައްޚުލުކުރުވިދާނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 17 ވަނަ މާއްދާ
• ހިބައިން ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތުން ދިނުމާބެހޭ ޤަވާއިދުގެ 1 ވަނަ މާއްދާ
• ތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާގެ ޤާނޫނު
• ސޫރަތުއްނިސާގެ 12 ވަނަ އާޔަތް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 268 ވަނަ މާއްދާ އަދި 284 ވަނަ މާއްދާ
• 926/MC/2004
• 1230/MC/2005
• C/2013-230/Cv
• C/2010-526/Cv