ޑރ. މަޢުސޫމާ ކަމާލުއްދީން

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ފެމިލީ ކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: އާޢިލީ މައްސަލަ، ވަޞިއްޔަތުން ދިނުން، ހިބަ

ދަށު ކޯޓު: ފެމިލީ ކޯޓު IQB/2021/556

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ހިބައިން ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތުން ދިނުމާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގައި ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީފައިވާ 'ގޯއްޗެއް' ގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ސަރުކާރުން ދިރިއުޅުމަށް ދޫކުރި ގޯތި އެކަނިތޯ، ނުވަތަ ހިބައިން ލިބުނު ގޯއްޗެއްވެސް ހިމެނޭތޯއާއި، އެ ސަބަބުން ގޯއްޗެއް ލިބިފައިވާ ތިމާގެ ފަރާތަކަށް ވަޞިއްޔަތުން ދިނުމަށް ހުށަހެޅި ފޯމު ބަލައިނުގަތުން ރަނގަޅުތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ތިމާގެ ފަރާތަކަށް ވަޞިއްޔަތުން ދިނުމަށް ފެމިލީ ކޯޓަށް ފޯމު ހުށަހެޅިއެވެ. ވަޞިއްޔަތު ލިބޭ ފަރާތަށް ކުރިން އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ހިބައިން ދިން ގޯއްޗެއް ލިބިފައިވެއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ފެމިލީ ކޯޓުގެ ރަޖިސްޓްރާރު، ވަޞިއްޔަތު ލިބޭ ފަރާތަކީ ގަވާއިދުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގުޅުމެއް ހުރި، އަދި 4 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ފަދަ ގޯއްޗެއް އޮތް ފަރާތެއް ކަމުން ފޯމު ބަލައިނުގަނެ، އަލުން ބެލުމުގައިވެސް ސަރުކާރުން ދިން ނުވަތަ ހިބައިން ލިބުނު ކޮންމެ ގޯއްޗެއް 4 ވަނަ މާއްދާގައި ހިމެނޭކަމަށް ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގައި ވަނީ ސަރުކާރުން ދިރިއުޅުމަށް ގޯތި ދޫކުރާ އުޞޫލު ކަމަށާއި، ވަޞިއްޔަތު ލިބޭ ފަރާތަށް ސަރުކާރުން ގޯއްޗެއް ދީފައިނުވާތީ 4 ވަނަ މާއްދާ ނުހިނގާނެކަމަށާއި، 3 ވަނަ މާއްދާގައި ނެތް ކަމެއް ހިމަނާފައިވާ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ބިމާބެހޭ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދު އެކުގައި ޢާންމު މާނައަށް ބަލައި ކިޔާއިރު، 4 ވަނަ މާއްދާގައި 11 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީފައިވަނީ 'ގޯއްޗެއް' ތަޢުރީފުކުރުމަށް ކަމުން، ސަރުކާރުން ނުވަތަ ހިބައިން ލިބުނު ކޮންމެ ގޯއްޗެއް އޮތުމަކީ ހުރަހެކެވެ. އެހެން މާނަކުރުމަކީ ތަފާތުކުރުމަކަށްވާނެއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ހިބައިން ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތުން ދިނުމާބެހޭ ގަވާއިދަކީ ދިރިއުޅުމަށް ދޫކުރި ބަންޑާރަ ގޯތީގައިވާ އިމާރާތުގެ އިތުރުން އަމިއްލަ ގޯއްޗާއި އަމިއްލަ ގޯތީގައިވާ އިމާރާތްވެސް ހިބައިން ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތުން ދިނުން ހިމެނޭ ގޮތަށް ފަރުމާކޮށްފައިވާ ގަވާއިދެކެވެ. (ޕެރ. 18-21)
2. މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޤާނޫނުގައި ބޭނުންކޮށްފައިވާ ބަހުގެ ޢާންމު މާނަ ދެމެހެއްޓުމަށް އިސްކަންދޭންވާނެއެވެ؛ ދޭހަވާ މާނައަށްވުރެ ފުޅާކުރުމާއި އޭގައި ނުހިމެނޭ ކަންތައްތައް ހިމެނުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ؛ މާނަކުރުން ފެށެނީ ޤާނޫނުގެ ޢިބާރާތާއި އޮނިގަނޑުން، ޤާނޫނު އެއް ރޮއްޖަކުން ވިޔެފައިވާ އެކަތިގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި ކިޔައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 25-28)
3. ބަހެއްގެ ޙަޤީޤީ މާނަ ދެނެގަތުމަށް އެ ބަސް ބޭނުންކޮށްފައިވާ މަޙައްލާއި އެއާ ގުޅުވާލެވިފައިވާ ބަސްތަކަށް ބަލަންވާނެއެވެ؛ ޚާއްޞަ ލަފްޒުތަކަށްފަހު ޢާންމު ޙަވާލާއެއް ދީފިނަމަ އެ ޙަވާލާ ރައްދުވަނީ ހަމައެކަނި އެ ޚާއްޞަ ގިންތީގެ އެއްޗަކަށްތޯ ބަލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 29)
4. ގަވާއިދުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގައި ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީފައިވަނީ އެ މާއްދާގައި ބުނާ ފަދަ 'ގޯއްޗެއް' (ބަންޑާރަ ގޯއްޗާއި އަމިއްލަ ގޯއްޗާއި އޭގެ ބައި) ތަޢުރީފުކުރުމަށް ކަމުން، ދަރިއެއްގެ ދަރިއަކަށް ނުވަތަ ތިމާގެކަމުގެ ގުޅުން ހުރި ފަރާތަކަށް ހިބައިން ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތުން ދެވޭނީ، ސަރުކާރުން ދިން ގޯއްޗެއް ކަމުގައިވިޔަސް ހިބައިން ލިބުނު ގޯއްޗެއް ކަމުގައިވިޔަސް، އެ ފަރާތުގެ ނަމުގައި އެއްވެސް ގޯއްޗެއް، ގޯއްޗެއްގެ ބައެއް ނުވަތަ ފްލެޓެއް ރަޖިސްޓްރީވެފައިނުވާނަމައެވެ. (ޕެރ. 24، 30-31، 33)
5. ސަރުކާރުން ނޫން ގޮތަކުން (ހިބައިގެ މުޢާމަލާތަކުން) ގޯތި ލިބުނު ފަރާތްތައް އިސްތިސްނާވާ ގޮތަށް 4 ވަނަ މާއްދާ މާނަކުރުމަކީ ދެކޮޅުޖެހޭ ނަތީޖާއެއް ނިކުންނަ، ތަފާތުކުރުމެއް ނެތި ހަމަހަމަކަމާއެކު ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގެ މަޤްޞަދާ ފުށުއަރާ މާނަކުރުމެކެވެ. (ޕެރ. 32)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2002/1 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 10، 11، 15 އަދި 17 ވަނަ މާއްދާ
• ހިބައިން ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތުން ދިނުމާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 1، 2، 3، 4 އަދި 16 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/4 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 1، 2، 3 އަދި 8 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 61 ވަނަ މާއްދާ
• ފެމިލީ ކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 31 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 268 އަދި 284 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރެކްޓިސް ޑައިރެކްޝަން SCPD-01/2022 އަދި ސަރކިއުލަރ 2015/02/SC
• 2016/SC-A/23 (މީޑިއާނެޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލޭންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• 2021/SC-A/79 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު އަމީން)
• 2020/SC-A/46 (ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް) ވ. އަތަމާ މެރިން އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)