މުޙައްމަދު ޢަޒުމީ ވ. ޕަރލް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު؛ އެ ދަޢުވާގެ ވާޤިޢާއަށް ބިނާކޮށް އަލުން ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 124/Cv-C-HD/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ހަމަ އެ ވާޤިޢާއަށް ބިނާކޮށް ހަތަރު ފަހަރު ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާގެ ދަޢުވާ ފޯމް، ދަޢުވާ އިޞްލާޙުކޮށް އަލުން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތާއެކު ބާޠިލުކުރުމަކީ ޢަދުލު އިންޞާފުގެ ނަހަމަ ބޭނުންހިފުމަށް (abuse of process) ފުރުޞަތު ދިނުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤަކީ އިޚްތިޔާރީ ޙައްޤެއް ކަމުން، މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފަރާތަށް ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން އެ މައްސަލައިން ތަނާޒުލުވުމާއި ދޫކޮށްލުމާއި ބާޠިލުކުރަން އެދުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮވެއެވެ؛ ނަމަވެސް ޤާނޫނުއަސާސީން ލިބިދޭ ޙައްޤުތައް މުޠުލަޤު ނޫން ކަމާއި، ޤާނޫނީ އިމުން ބޭރުވެ ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްގެން އެހެން ފަރާތަކަށް ގެއްލުމެއް ދޭނަމަ އެކަން ހުއްޓުވެންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 13–14)
2. މައްސަލަ ހުށަހަޅަނީ ކޯޓުތައް އުފެއްދި މަޤްޞަދާ ޚިލާފަށް ނަހަމަ ބޭނުމެއްގައި (abuse of process) ކަން ފާޅުކަންބޮޑުކޮށް ފެންނަނަމަ، އެކަން ހުއްޓުވުމަކީ ޢަދުލު އިންޞާފު ޤާއިމުކުރުމުގެ ބާރު ލިބިފައިވާ ކޯޓުތަކުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ މީހަކަށް ޖެއްސުންކޮށް އުނދަގޫކުރުމަށް، ޚުޞޫމާތް ނުނިންމާ ދިގުދެމުމަށް ނުވަތަ ގެއްލުން ދިނުމަށް ކޯޓުގެ ބޭނުންހިފުމަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާމެދު ޢަދުލުވެރި ގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 15–16)
3. ޙާޟިރުނުވެވޭނެ މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ނުދައްކާ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތް ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުނުވުމުން މައްސަލަ ބާޠިލުވުން ތަކުރާރުވުމަކީ، ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް ބަލައި، ޢަދުލު އިންޞާފުގެ ބޭނުން ނަހަމަގޮތުގައި ހިފިކަމަށް ކަނޑައެޅިދާނެ ސަބަބެކެވެ. (ޕެރ. 19)
4. މައްސަލައެއްގެ ބޭނުމަކީ ޢަދުލު އިންޞާފުގެ ނަހަމަ ބޭނުންހިފުންކަން ދެނެގަނެވޭނީ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގައި ކަންހިނގާދިޔަ ގޮތާއި މައުޟޫޢާއި ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް ބަލައިގެންނެވެ؛ ޢާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ދަޢުވާ ފޯމު އިޞްލާޙުކުރުމަށް ނުވަތަ ދަޢުވާއަށް ބަދަލުގެނައުމަށް ދަޢުވާ ފޯމު އަނބުރާ ގެންދެވޭނީ އަޑުއެހުންތައް ފެށުމުގެ ކުރިންނެވެ؛ އަޑުއެހުން ފެށުމަށްފަހު ފުރުޞަތު ދެވޭނީ ވަރަށް ޚާއްޞަ ޙާލަތެއްގައި ފަނޑިޔާރު ދޭ ޚާއްޞަ ހުއްދައަކުން އެކަންޏެވެ. (ޕެރ. 21)
5. ކުރީގެ ޙުކުމެއްގައި ދީފައިވާ އިރުޝާދާ އެއްގޮތަށް ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިވަނިކޮށް، އެ ފުރުޞަތުގެ ބޭނުން ނުހިފައި، މަޤްބޫލު ސަބަބެއްނެތި ހަމަ އެ މައްސަލަ އަނެއްކާވެސް ހުށަހަޅައި، ދެން އިޞްލާޙުކުރުމަށް ބާޠިލުކުރަން އެދޭ ފަރާތަކަށް އަލުން ފުރުޞަތު ދިނުމަކީ ކޯޓުގެ ނަހަމަ ބޭނުންހިފުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުމެވެ؛ އެފަދަ ޙާލަތެއްގައި އެ ވާޤިޢާގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އަލުން ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 20، 22–24)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ތޭވީސްވަނަ ބާބު (ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދިއުން)