އުއްމީދާ ޢަބްދުޢްރައްޒާޤު ވ. ޢަލީ އަޙްމަދު ނަޞީރު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 43/Cv-C-HD/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ގެސްޓްހައުސް ހިންގުމަށް ކުއްޔަށް ދިން ޢިމާރާތުގެ ކުލި އެއްބަސްވުމުގައި ކުއްޔަށް ދިން ފަރާތުން ޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލުމުގެ (misrepresentation) ޢަމަލެއް ހިމެނޭތޯ، އަދި ދަށުކޯޓުގައި ހުށަނޭޅި ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅި ސަރކިއުލަރއަކަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާ ޙަވާލާދެނީ މަކަރުވެރި ގޮތަކަށް އޮޅުވާލާ އޮޅުވާލުންތަކަށް (fraudulent misrepresentation) ކަމާއި، އެ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް (1) ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ކަމެއް ނުވަތަ އެއްޗެއް އޮތުން، (2) އެއީ ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ކަމެއްކަން ހުށަހަޅާ މީހާއަށް އެނގިހުރެ ނުވަތަ ޤަބޫލުކޮށްހުރެ އެއީ ތެދެއްކަމަށް މަކަރުވެރި ގޮތަކަށް ދެއްކުން، އަދި (3) އެކަމުގެ މައްޗަށް އިތުބާރުކޮށްގެން އަނެއް ބައިވެރިޔާ ކޮންޓްރެކްޓްގައި ބައިވެރިވުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 12)
2. މި ކަންކަން ޝަރީޢަތުގައި ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، އެއްބަސްވުން ބިނާވެފައިވަނީ މަކަރުވެރި ގޮތަކަށް ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފަށް އޮޅުވާލި އޮޅުވާލުންތަކުގެ މައްޗަށްކަން ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 13)
3. ކުއްޔަށް ހިފި ޢިމާރާތުގައި ގެސްޓްހައުސް ހިންގުމުގެ އެންމެހާ ކަންކަން ފުރިހަމަކުރުމަކީ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގެ ޒިންމާ ކަމަށްވާއިރު، ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން ހުއްދައަށް އެދި އެކަށީގެންވާ މަސައްކަތެއް ކޮށްފައި ނުވާނަމަ، އަދި ތަނުގެ ވެރިފަރާތުގެ މައްޗަށް ހުއްދަ ހޯދައިދިނުން ލާޒިމުކުރާ ޝަރުޠެއް އެއްބަސްވުމުގައި ނެތްނަމަ، ހުއްދަ ނުލިބުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މަކަރުވެރިކަމުން އޮޅުވާލުމެއްކަމަށް ނުބެލެވެއެވެ. (ޕެރ. 14)
4. ޚަޞްމުން ހުށަހަޅާ ކަންކަން ހެކި ޤަރީނާ ހުށަހަޅައިގެން ސާބިތުކޮށް ދަލީލު ދެއްކުމަކީ އެކަމެއް ހުށަހަޅާ ފަރާތުން އުފުލަންޖެހޭ ބުރައެކެވެ. (ޕެރ. 16)
5. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެންނެވެ. (ށ) ގެ ދަށުން ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިނުވާ ހެކި ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެ ނަމަވެސް، އެފަދަ ހެކި ކަމުގައި ބެލެވޭނީ ދަށުކޯޓުގައި އެކަށީގެންވާ މަސައްކަތް ކޮށްގެންވެސް ނުލިބި ފަހުން ލިބުނު ހެކިއެވެ. (ޕެރ. 17-18)
6. އިސްތިއުނާފީ މައްސަލަތަކުގައި އާންމު އުޞޫލަކީ ހައިކޯޓުގައި އާ ހުށަހެޅުންތައް ހުށަހަޅައި ބަހުސް ނުކުރުމެވެ. ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި ހުށަނޭޅި ހުރި ލިޔުމެއް، އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ ހައިކޯޓުގައި ބަލައިގަނެ އޭގެ މައްޗަށް ގޮތެއް ނިންމާކަށް ނުޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 19-20)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 16 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2016/SC-A/18 (މޯލްޑިވްސް އިންޑަސްޓްރިއަލް ފިޝަރީޒް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)