ޝޯން ޔޫޖީން އެންޑިރެއަސް ސީގްރީޓްސް ވ. ޑޫން މޯލްޑިވްސް އަދި މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 145/Cv-C-HD/2021

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަޢުވާކުރި ފަރާތުން ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލުކޮށްދިނުމަށް އެދުމުން، އަލުން އެ ދަޢުވާ ނުކުރެވޭނެ ގޮތަށް ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލުކުރުމަކީ ޤާނޫނީ އިމުގެ ތެރެއިން ކުރެވޭނެ ކަމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޯޓަށް ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤަކީ އިޚްތިޔާރީ ޙައްޤެކެވެ. ހުށަހެޅި މައްސަލައަކުން ތަނާޒުލުވުމާއި ދޫކޮށްލުމާއި ބާޠިލުކުރަން އެދުމަކީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން އަބަދުވެސް ހުޅުވިފައިވާ އިޚްތިޔާރެކެވެ. (ޕެރ. 11)
2. ޤާނޫނުއަސާސީން ލިބިދޭ އެއްވެސް ޙައްޤަކީ އިމެއްނެތި ބޭނުންކުރެވޭ މުޠުލަޤު ޙައްޤެއް ނޫނެވެ. ޤާނޫނުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އިމުން ބޭރުވެ ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްގެން އެހެން ފަރާތަކަށް ގެއްލުން ދޭކަމަށް ބެލެވެން އޮތްނަމަ އެކަން ހުއްޓުވެން ޖެހޭނެއެވެ (2018/HC-A/51). (ޕެރ. 12)
3. މައްސަލަ ހުށަހަޅަނީ ކޯޓުގެ އިޖުރާއަތާ ޚިލާފަށް ނުވަތަ ޢަދުލުއިންޞާފު ޤާއިމުކުރުމުގެ ރޫޙާ ޚިލާފަށް ނަހަމަ ބޭނުމެއްގައިކަން (abuse of process) ފާޅުކަންބޮޑު ގޮތެއްގައި ފެންނަނަމަ، އެކަން ހުއްޓުވުމަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޒިންމާއެކެވެ. ޖެއްސުންކޮށް އުނދަގޫކުރުމަށް، ޚުޞޫމާތް ނުނިންމާ ދިގުދެމުމަށް ނުވަތަ ގެއްލުން ދިނުމަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމަކީ ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުގެ ޙައްޤުގައި ޢަދުލުވެރި ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 13-14)
4. ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލުކޮށްދޭން އެދޭ ޙާލަތްތަކުގައި، އެއީ އަލުން ހުށަހެޅިދާނެ މައްސަލައެއްކަން ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން، ބާޠިލުކުރަން އެދޭ ސަބަބަކީ މަޤްބޫލު އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްތޯ ނުވަތަ ދަޢުވާ އުފުލުމުގެ ޙައްޤު ނަހަމަގޮތުގައި ހިފުމުގެ ގޮތުން އަލުން ހުށަހެޅުމުގެ ބޭނުމުގައިތޯ މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ކޯޓުން ބަލަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 16)
5. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު ތަންފީޛުވުމުގެ ކުރިން ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދިއުމުގެ ވަކި އުޞޫލެއް ނެތެވެ. އެ ޤާނޫނުގެ 23 ވަނަ ބާބުގައި އެކަން ތަރުތީބުކޮށް، އަލުން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ހަނިކޮށްފައިވެއެވެ. (ޕެރ. 17)
6. ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދަން ދައްކާ ސަބަބުތަކަކީ ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާގެ ތެރެއިން ބެލެވި ޙައްލުކުރެވޭނެ ކަންކަމަށްވެ، ފަނޑިޔާރު އެގޮތަށް އިރުޝާދުދީ މަގުފަހިކޮށްދީފައިވާއިރު، ދަޢުވާ ކުރިއަށް ގެންދަން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތް ބޭނުންނުވާނަމަ، ޢަދުލުއިންޞާފުގެ ހަމަތަކާ އެއްގޮތަށް އަލުން ނުކުރެވޭނެ ގޮތަށް ފަނޑިޔާރަށް ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލުކުރެވިދާނެއެވެ. އެހެން ނޫނީ ކޯޓުގެ ބޭނުން ނަހަމަގޮތުގައި ހިފުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުން ކަމުގައި ވާނެއެވެ. (ޕެރ. 20-21)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 78/81 (ދައުލަތް ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތްތަކުން ދަޢުވާއާއި މައްސަލަ ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅުމާބެހޭ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ށ) އަދި 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 33 ވަނަ މާއްދާ (ފުޓްނޯޓު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 23 ވަނަ ބާބު
• ހައިކޯޓު 2018/HC-A/51 (ދަ މޮރިޝަސް ކޮމަރޝަލް ބޭންކް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޝަރޫ ލޯންޗް ސަރވިސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)