ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ލައްސާނު މުޙައްމަދު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (ތަޙުލީލުން ބަލާއިރު؛ ނިންމަން ފެންނަގޮތުގެ ޖުމްލަ ލިޔުމުގައި ކެނޑިފައި)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، އިޢުތިރާފު ސައްޙަތޯ ބެލުން، ގުޅުވާލެވޭނެ ހެއްކެއް ނުވަތަ ޤަރީނާއެއް ނެތުން، ބަނގުރާ ބުއިން

ދަށު ކޯޓު: ސ. ހިތަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 250/S2C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތަޙްޤީޤުގައާއި ދަށުކޯޓުގައި ބަނގުރާ ބުއިކަމަށް ބުނި ނަމަވެސް، ބުއީ ކޮން އެއްޗެއްކަން ނޭނގޭކަމަށް ބުނާ ޙާލަތެއްގައި، އެއީ ބަނގުރާ ބުއިމުގެ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރާ ސައްޙަ އިޢުތިރާފެއްތޯ؛ ދަށުކޯޓުން އިޢުތިރާފަށް ބުރަދަން ނުދީ ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ނިންމުމަކީ މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ބަނގުރަލުގެ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ސުވާލުކުރުމުން ބަނގުރާ ބޭނުންކުރާކަމަށް ބުނުމުން ބަނގުރާ ބުއިމުގެ ދަޢުވާ ކުރެވުނެވެ. ތަޙްޤީޤުގައި ބުނީ ފުޅިއެއްގައި ހުރި ތަކެތި ބުއިކަމަށެވެ؛ ތަޙްލީލު ރިޕޯޓެއް ހުށަހެޅިފައި ނުވެއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ހިތަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ: ފުޅީގައި ހުރީ ކޮން އެއްޗެއްކަން ކަށަވަރުކުރާ ތަޙްލީލު ރިޕޯޓެއް ނެތުމާއި، ކުށް ކުރި ތަނާއި ވަގުތު ދަޢުވާގައި ނެތުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ޝަރީޢަތުގައި ވާ ސައްޙަ އިޢުތިރާފަކީ އެންމެ ބޮޑު ބުރަދަނެއް ދެވޭ ހެކި ކަމަށާއި، އެއަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުމަކީ މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކާ ޚިލާފު ކަމަށެވެ. ޖަވާބުގައި ބުނީ ބުއީ ފުޅިއެއްގައި ހުރި އެއްޗެއް ކަމަށާއި އެއީ ކޮން އެއްޗެއްކަން ނޭނގޭ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ތަޙްޤީޤުގައިވެސް ޝަރީޢަތުގައިވެސް ހާދިސާގައި ބަނގުރާ ބުއިކަމަށް ސައްޙަ ސާފު އިޢުތިރާފެއް ނެތްކަމަށާއި، ތަޙްލީލު ރިޕޯޓު ނުވަތަ ކުޑަކަމުދާތަކެތީގެ ޕޮޒިޓިވް ނަތީޖާ ފަދަ ގުޅުވާލެވޭ ހެއްކެއް ނެތްކަމަށް ހައިކޯޓުން ކަނޑައެޅިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި އިޢުތިރާފު ދެބައެކެވެ: ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައިވާ ޤަޟާއީ އިޢުތިރާފާއި ޝަރީޢަތުން ބޭރުގައިވާ ޤަޟާއީ ނޫން އިޢުތިރާފެވެ؛ ޤަޟާއީ އިޢުތިރާފަކީ ޖިނާއީ މައްސަލައެއް ސާބިތުކުރުމުގެ އެންމެ ވަރުގަދަ ހެއްކެވެ.
2. ޤާނޫނުއަސާސީ (ލިޔުމުގައި '53' ވަނަ މާއްދާ) އަށް ބަލާއިރު، ބުއްދި ސަލާމަތުން ހުރެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައިވާ އިޢުތިރާފު ފިޔަވައި އެހެން އިޢުތިރާފުތަކަކީ ހެކި ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ ޝަރީޢަތުން ބޭރުގައިވާ އިޢުތިރާފަކީ އެއަށް ބާރުދޭ އިތުރު ދަލީލު ހުރިނަމަ ބޭނުންކުރެވޭ ޤަރީނާއެކެވެ.
3. ތަޙްޤީޤުގައި ކުށަށް އިޢުތިރާފުވެ، ޝަރީޢަތުގައި އިންކާރުކުރާ ޙާލަތުގައި، ތަޙްޤީޤު ބަޔާނަށް ބާރުލިބޭ އިތުރު ހަރުދަނާ ހެކި ޤަރީނާ ލިބިފައިވާނަމަ އެ ހެކިތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ކުށް ސާބިތުކުރެވިދާނެއެވެ. (2020/SC-A/42 އަށް ތަބާވެ)
4. އިޢުތިރާފެއް ސައްޙަ އިޢުތިރާފަކަށް ވުމަށް ދަޢުވާކުރެވޭ ކުށް ސާފުކޮށް އޭގައި ހިމެނެންޖެހެއެވެ؛ ފުޅިއެއްގައި ހުރި އެއްޗެއް ބުއިކަމަށް ބުނެ، އެއީ ކޮން އެއްޗެއްކަން ނޭނގޭކަމަށް ބުނާއިރު، އެ ތަކެތި ކަނޑައަޅާ ތަޙްލީލު ރިޕޯޓެއް ނުވަތަ ކުޑަކަމުދާތަކެތީގެ ޕޮޒިޓިވް ނަތީޖާއެއް ފަދަ ގުޅުވާލެވޭނެ ހެއްކެއް ނެތްނަމަ، ބަނގުރާ ބުއިމުގެ ކުށަށް ސައްޙަ އަދި ސާފު އިޢުތިރާފެއް ވުޖޫދެއް ނުވެއެވެ.
5. ދަޢުވާގެ ސީޣާގައި ކުށް ހިންގި ތަނާއި ތާރީޚާއި ގަޑި ބަޔާންނުކޮށް، ހާދިސާއާ ނުގުޅޭ ޢާންމު ބަޔާނެއް (ބަނގުރާ ބޭނުންކުރާ މީހެއްކަމަށް ބުނުން) ގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ކުރާ ދަޢުވާއަކުން، ތުހުމަތުކުރެވޭ ހާދިސާގައި ކުށް ކުރިކަން ސާބިތު ނުވެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލް ޢުޤޫބާތު) ގެ ބަނގުރާ ބުއިމުގެ ކުށުގެ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '636' ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)(3)(ii) އާއި (ށ))
• ޤާނޫނުއަސާސީ - ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުން ބޭރުގައިވާ އިޢުތިރާފުގެ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '53' ވަނަ މާއްދާ)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި؛ ލިޔުމުގައި '312 (ރ)')
• 2020/SC-A/42 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުލްމުހައިމިން އާދަމް)