ޙަސަން ނާޞިރު ވ. ޙުސައިން މަނިކު

ނަތީޖާ: ބައެއް ބާޠިލުކޮށް (އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ލިބެންޖެހޭ މަންފާގެ ބައި) އަލުން ބެލުމަށް ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ފޮނުވި؛ ބާކީ ބައި ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ޏ. ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 678/R1C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދޯނި ދުއްވުމުގެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދޯނީގެ ވެރިފަރާތަށް ލިބެންޖެހޭ ފައިދާގެ ބައި، ދޯނި އަނބުރާ ގެނައުމުގެ ޚަރަދު އަދި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިނުދިނުމުގައި ދަށު ކޯޓުން ހެކި ވަޒަންކުރުމާއި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ކަނޑައެޅުމުގައި ގޯހެއް ހަދާފައިވޭތޯ؛ އަދި ހަމަ އެ އެއްބަސްވުމާ ގުޅޭ ކުރީގެ ޙުކުމަކީ މި ދަޢުވާ ބެލުމަށް ހުރަހެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (ޕެރ. 14) ދެފަރާތުގެ މެދުގައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ އެއްވެސް މާއްދާއެއްގައި އަނެއް ފަރާތުން ލިބިދޭންޖެހޭނެކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާ ޚަރަދެއް (ދޯނި އަނބުރާ ގެނައުމުގެ ޚަރަދު) އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ނަގައިނުދިނުމަކީ އެއްބަސްވުމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ނިންމާ ނިންމުމެކެވެ.
2. (ޕެރ. 16) އާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ (onus probandi) އުފުލުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެވެ؛ ނަމަވެސް ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުން ކުރާ ދިފާޢީ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަކީ އެފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެވެ، އަދި ޚަޞްމުން ކުރިމަތިކުރާ ދަފްޢު ސާބިތުކުރުމަކީ އެ ދަފްޢު ކުރިމަތިކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓު، އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ).
3. (ޕެރ. 17) އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ލާޒިމްކޮށްފައިވާ ކަމެއް (އަނެއް ފަރާތަށް ލިބިދޭންޖެހޭ ފައިސާ ތިންވަނަ ފަރާތަކާ ޙަވާލުކުރުން) ކުރިކަމަށް ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނާނަމަ، އެކަން އެގޮތުގައި ކުރިކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ އެފަރާތުގެ މައްޗަށް އޮތް ކަމެކެވެ.
4. (ޕެރ. 19) އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން މަންފާގެ ބައެއް ލިބެންޖެހޭ ފަރާތަށް ލިބެންޖެހޭ ޢަދަދު ޝަރީޢަތުން ކަނޑައެޅޭނީ ލިބުނު މަންފާ އެނގި މައްސަލައިގެ ވާޤިޢާ ކަށަވަރުވެގެން، ނުވަތަ މަންޠިޤީ ހަމައަކުން އެ ޢަދަދު ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވެގެންނެވެ.
5. (ޕެރ. 20) އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ލިބުނު މަންފާގެ ތެރެއިން އަނެއް ފަރާތަށް ލިބިދޭންޖެހޭ ފައިސާ ލިބިނުދީފިނަމަ އެއީ ނުޙައްޤު މަންފާ (unjust enrichment) އެކެވެ؛ ނުޙައްޤު މަންފާއެއް އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ލިބިދީގެން ނުވާނެއެވެ.
6. (ޕެރ. 20، 24) ލިބެންޖެހޭ ޢަދަދު ކަނޑައެޅުމަށް މައްސަލައިގެ ވާޤިޢާ ކަށަވަރުކުރެވޭނީ ކަމާގުޅޭ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދީ، ހުށަހެޅޭ ހެކި ވަޒަންކޮށްގެންނެވެ؛ އެކަން ކުރެވޭނީ މައްސަލަ ބަލާ ދަށު ކޯޓަށް ކަމުން، އެބައި ބާޠިލުކޮށް ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 46 (ށ) ގެ ދަށުން ދަށު ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރެވޭނެއެވެ.
7. (ޕެރ. 22-23) ހަމަ އެ އެއްބަސްވުމާ ގުޅޭގޮތުން އެހެން ކޯޓެއްގައި ކުރިން ބެލި މައްސަލައެއްގެ މައުޟޫޢު ތަފާތު ނަމަ (އަނެއް ފަރާތުގެ ޚަރަދު ހޯދުމުގެ ދަޢުވާ)، އެ ޙުކުމް ތަންފީޛުނުކޮށް އޮތުމަކީ ނުވަތަ އިސްތިއުނާފުނުކުރުމަކީ ފަހުގެ ދަޢުވާ ބެލުމަށް ޤާނޫނީ ހުރަހެއް ނޫނެވެ؛ އަދި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ދަށު ކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަން އެދޭނަމަ އެކަމަށް ޤާނޫނީ ހަމަ ބުނެދޭންޖެހޭނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02 (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ)