އައި ޓެކް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ވޭސްޓް މެނޭޖްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ޏ. ފުވައްމުލަކު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 438/R1C/2021

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ ޤަރާރެއް ނެތި މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރު ޙާޟިރުވެ ކުންފުނި ތަމްސީލުކޮށްގެން ދަށު ކޯޓުން ނިންމި މައްސަލައެއް، ކުންފުނީގެ ބަހެއް ނެތި ނިންމި މައްސަލައެއްކަމަށް ބެލެވި ބާޠިލުވާނެތޯ؛ އަދި އެއްބަސްވުމުގައިވާ ޖޫރިމަނާ (ޝަރުޠު ޖަޒާއީ) ނަގައިދިނުމުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޙަސަން ޢަލީ މަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލާ ޚިލާފުވެފައިވޭތޯ. އަދި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ނެގި އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޒް ބަލައިގަނެވޭނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އެ ޤާނޫނު ހިނގާނީ އެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމަށްފަހު ހުށަހެޅޭ މަދަނީ މައްސަލަތަކުގެ މައްޗަށް ކަމުން، އެ ޤާނޫނު ފެށުމުގެ ކުރިން ހުށަހެޅި އިސްތިއުނާފެއްގައި އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޒެއް ނެގޭކަށް ނެތެވެ. އަދި އެ ޤާނޫނު ތަޠްބީޤުވާކަމަށް ބެލިނަމަވެސް، 287 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޒް ނަގަންވާނީ އިސްތިއުނާފު ހުށަހެޅިކަން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަށް އަންގާތާ 20 ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ. (ޕެރ. 12-13)
2. ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކުންފުންޏަކީ މެންބަރުންނާ ވަކިން އުފެދިފައިވާ، ޤާނޫނީ ގޮތުން އަމިއްލަ ޝަޚްޞެކެވެ. ކުންފުނި ހިންގަނީ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑެވެ. (ޕެރ. 14، 16)
3. ކުންފުންޏެއް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރުމުގެ ޢާންމު އުޞޫލަކީ، ޤާނޫނީ ވަކީލުކަމުގެ ހުއްދަ އޮތް ވަކީލަކު މެދުވެރިކޮށް ތަމްސީލުކުރުމެވެ. ނަމަވެސް ޤާނޫނާއި ޤަވާޢިދުތަކުން ލިބިދޭ އިސްތިސްނާތަކާއި ކުންފުނީގެ ޙާލަތަށް ބަލައި (މިސާލަކަށް މާލީ ޙާލަތުގެ ސަބަބުން ވަކީލަކު ޢައްޔަން ނުކުރެވޭނަމަ)، ޢަދުލު އިންޞާފުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ޑިރެކްޓަރުންނަށް ކުންފުނި ތަމްސީލުކުރުން ހުއްދަކުރެވެއެވެ. (ޕެރ. 15)
4. ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ކުންފުނި ތަމްސީލުކުރާނެ ފަރާތެއް ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާތީ، ތަމްސީލުކުރާނެ ފަރާތް ކަނޑައެޅުމަކީ ކުންފުނީގެ ހިންގާ ޤަވާޢިދު ފަދަ އެތެރޭގެ ޤަވާޢިދަކުން ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 17)
5. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު ފެށުމުގެ ކުރިން ހިންގާ ނިންމި މައްސަލައެއްގައި ކުންފުނި ތަމްސީލުކުރުމާ ބެހޭގޮތުން ބަލަންވާނީ އެ މައްސަލަ ހުށަހެޅުނުއިރު ޢަމަލުކުރަމުންދިޔަ ޤަވާޢިދަށެވެ. 'ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާޢިދު (6)' ގެ 178 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކުންފުނީގެ ޗެއަރމަން، މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރު، ބޯޑުގެ މަސްއޫލު މެންބަރަކު ނުވަތަ ކުންފުނި ހިންގުމާ ހަވާލުވެހުރި ވެރިއަކަށް ކުންފުނި ތަމްސީލުކުރެވިދާނެއެވެ. ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީ ބޭނުންވަނީ ވަކާލާތުކުރުމުގެ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ވަކީލަކު މެދުވެރިކޮށް ތަމްސީލުކުރާ ޙާލަތުގައެވެ. (ޕެރ. 18، 21)
6. 'ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާޢިދު 6.1' ގެ 26 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ކުންފުނީގެ މަސައްކަތް ހިނގާ އިދާރާއަށް، ރަޖިސްޓްރީ އެޑްރެހަށް، ނުވަތަ މަސްއޫލުވެރިއެއްގެ މީހަކަށް ކޯޓު އަމުރު ފޮނުވުމުން ކުންފުންޏަށް އަމުރު ރައްދުވީކަމަށް ބެލެވެއެވެ. (ޕެރ. 19-20)
7. ކުންފުނި ތަމްސީލުކުރުމަށް މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރު ނުވަތަ ޗެއަރމަން ނުވަތަ ބޯޑުގެ މަސްއޫލު މެންބަރަކު ކޯޓަށް ޙާޟިރުވާއިރު، ކުންފުނި ތަމްސީލުކުރުމުގެ ޢާންމު ޤާނޫނީ އަހުލިއްޔަތު އެފަރާތްތަކުގެ ކިބައިގައި އޮންނާނެއެވެ. ބޯޑުން އެ ބާރު ދިނުމަކީ ކުންފުނީގެ އެތެރޭގެ ކަމެއް ކަމުން، އަޞްލު ބާރު (actual authority) އޮތްތޯ ބެލުމަކީ ކޯޓުން ބަލަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ކޯޓުން ކުންފުންޏަށް ތަމްސީލުކުރާނެ ފަރާތެއް އަންގަން ސިޓީ ފޮނުވުމުން މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރު ޙާޟިރުވެ ތަމްސީލުކުރާނަމަ، ފެންނަ ބާރު (apparent authority) އޭނާގެ ކިބައިގައި އޮތްކަމަށް ބެލެވެއެވެ. (ޕެރ. 22-24)
8. މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރުގެ ކިބައިގައި ކުންފުނި ތަމްސީލުކުރުމުގެ ބާރު ނެތްނަމަ، އެކަން ބުނަންވާނީ ދަށު ކޯޓުގައި ފުރަތަމަ ދުވަހުންފެށިގެންނެވެ. ޙުކުމް ކުންފުންޏާ ދެކޮޅަށް ނިމުމުން ކުންފުނީގެ ބަހެއް ނެތި ތަމްސީލުކުރީ ކަމަށް ބުނުމަކީ ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލުކުރެވޭނެ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނޫން، އަދި އިންޞާފުވެރި ގޮތެއްވެސް ނޫނެވެ. އެވާހަކަ ދައްކަންވީ މަޙައްލަކީ ދަށު ކޯޓެވެ، އިސްތިއުނާފީ މަޖިލީހެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 25، 34)
9. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/28 (ޙަސަން ޢަލީ މަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް) ގެ އުޞޫލުން ހަމައެކަނި އަދަބެއްގެ ގޮތުގައިވާ ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒެއްގެ މައްޗަށް ބަދަލު ޢާންމު އުޞޫލުން ނަގައިނުދެވޭނަމަވެސް، ދެފަރާތް ކޯޓުން ބޭރުގައި މަޝްވަރާކޮށް ސެޓްލްމަންޓަކަށް އައިސް، ދައްކަންޖެހޭ ޢަދަދަށް (ޖޫރިމަނާއާއި ޕްރިންސިޕަލް ހިމެނޭގޮތަށް) ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް އެއްބަސްވެގެން ޙުކުމްކޮށްފައިވާނަމަ، އެ އުޞޫލާ ޚިލާފަށް ދަށު ކޯޓުން ޢަމަލުކުރިކަމަށް ބުނުމަކީ ރަނގަޅު ބުނުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 27-32)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/96 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާ، 44 ވަނަ މާއްދާ، 45 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)، 85 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 79 ވަނަ މާއްދާ، 287 ވަނަ މާއްދާ (އަދި 287 (ހ) (2) (ii))
• ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާޢިދު (6) (ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ބަދަލު ގަބޫލުކުރުމާއި، ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ ހައިޞިއްޔަތުން ވަކާލާތު ކުރުމަށް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ހާޒިރުވުމުގެ ގަވާއިދު) ގެ 178 ވަނަ މާއްދާ
• ޝަރީޢަތް ކުރުމާއިބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާއިދު 6.1 (ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރު ކުރުމުގައި ޢަމަލު ކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދު) ގެ 26 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 6/2008 (ޢާންމު ގަވާއިދުތަކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ ޖަދުވަލު 2
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2022 (ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނަށް 4 ވަނަ އިސްލާޙު)
• ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/28 (ޙަސަން ޢަލީ މަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް) [(2021) SC 50]
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މުޙައްމަދު ޝަވީދު ވ. މުޙައްމަދު ލަޠީފް ޤަޟިއްޔާ (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ޙަވާލާދިން)