މާޅޮސްމަޑުލު ދެކުނުބުރީ ދޮންފަނު ކައުންސިލްގެ އިދާރާ ވ. ޒުނައިރާ އަޙްމަދު ނަޢީމް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ބ. ދޮންފަނު މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 9/F7C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބަންޑާރަ ގޯތި ދިނުމުގެ ކައުންސިލްގެ އިޢުލާން ބާޠިލުކުރުމުގައި ދަށުކޯޓުން ދަޢުވާކުރި ފަރާތުން ނޭދޭ ފަރުވާއެއް ދިނީތޯ، ގޯތީގެ ކޮމިޓީގައި ގޯއްޗަށް އެދުނު ފަރާތެއް ހިމެނުމާ ގުޅޭ ގޮތުން ލާމަރުކަޒީ ޤާނޫނުގެ 126 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުކުރުން ގޯސްތޯ، އަދި ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު ބަޔާންކުރުމުގެ ވާޖިބު ފުއްދައިފިތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތެއްގެ ސަބަބުން، މީހެއްގެ މައްޗަށް ކުރާ ދަޢުވާއަކީ ކޮބައިކަން އެ މީހަކަށް ނާންގައި، ޖަވާބުދާރީވުމަށް ނުވަތަ ދިފާޢުވުމަށް ފުރުޞަތު ނުދީ ފަނޑިޔާރަކަށް ޙުކުމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 12-13)
2. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 39 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، އެހެން ޤާނޫނެއްގައި ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކު، ޚަޞްމަކު އެދުނު ފަރުވާއާ ތަފާތު ފަރުވާއެއް ނުވަތަ އިތުރު ފަރުވާއެއް ނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 14)
3. ޚަޞްމަކު އެދިފައިވާ ފަރުވާ ކަނޑައަޅާނީ ދަޢުވާ ފޯމާއި ދަށުކޯޓުގައި ދެއްކި ވާހަކައަށް ބަލައި، ޙަޤީޤަތުގައި އެދިފައިވާ ފަރުވާއަށެވެ؛ ދަޢުވާ ފޯމުގައި ސާފުކޮށް އެދިފައި ނެތަސް، ޕޮއިންޓް ދިނުމުގެ އުޞޫލު ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނެ އެ އުޞޫލު ބަލައިދިނުމަށް އެދިފައިވާއިރު، އެއް އިޢުލާނަކާ ގުޅޭ ގޮތުން އަނެއް ދަޢުވާކުރި ފަރާތުން އިޢުލާން ބާޠިލުކުރުމަށް ސާފުކޮށް އެދިފައިވާއިރު، އިޢުލާން ބާޠިލުކުރުމަކީ އެދިފައި ނުވާ ފަރުވާއެއް ދިނުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 16-17)
4. ލާމަރުކަޒީ ޤާނޫނުގެ 126 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރަނީ ކައުންސިލްގެ ސެކްރެޓަރީ ޖެނެރަލް އައްޔަންކުރުމާއި މަސްއޫލިއްޔަތު ކަމަށްވާތީ، ގޯތީގެ ކޮމިޓީގެ ސައްޙަކަމަށް އެ މާއްދާ ތަޠުބީޤުކުރުން ރަނގަޅެއް ނޫނެވެ؛ ނަމަވެސް ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބިނާވެފައިވަނީ ހަމައެކަނި އެ ސަބަބަށް ނޫންނަމަ، އެކަމުން ޙުކުމް ބާޠިލެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 19-21)
5. ގޯއްޗަށް އެދުނު ފަރާތެއް ގޯތީގެ ކޮމިޓީގައި ހިމެނޭކަމަށް ދަޢުވާކުރެވުމުން އެކަމުން ބަރީއަވުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތީ ކައުންސިލަށެވެ؛ ކައުންސިލުން އެކަމަށް އިންކާރުނުކޮށް ތަފުސީލު ހުށަނާޅާނަމަ، މަޞްލަޙަތު ފުށުއަރާ ފަރާތެއް ކޮމިޓީގައި ހިމެނުމަކީ ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު ގެއްލޭ، މަޞްލަޙަތަށް ރަނގަޅު ނޫން ކަމެއް ކަމަށާއި، އެކަން މަނާކުރުމަކީ ދައުލަތުގެ ޒިންމާއެކެވެ. (ޕެރ. 22)
6. ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު ބަޔާންކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 (ހ) ގެ އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތުގެ މައިގަނޑު ޢުންޞުރެކެވެ (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)؛ ދަށުކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރި ލިޔެކިޔުންތަކާއި ސަބަބު ނިންމުމުން އެނގެން އޮތްނަމަ، އެ ވާޖިބު ފުއްދާފައި ނުވާކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 24-25)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ ((ހ)، (ށ))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 39 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 7/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިދާރީ ދާއިރާތައް ލާމަރުކަޒީ އުޞޫލުން ހިންގުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 126 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 01/2022 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާއިބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި ބަންޑާރަ ގޯތި ދޫކުރުމުގެ ޤަވާއިދު
• އިންސާނީ ޙައްޤުތަކާބެހޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާގެ އާޓިކަލް 10 (ފުޓްނޯޓުގައި ލިޔެފައިވާ ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާ (ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން 2020/SC-A/100 ([2021] SC 30)