އަހްމަދު ސިޔާމް މުޙައްމަދު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ސިވިލް ކޯޓުގެ އަމުރު ޤާއިމް (އަޣުލަބިއްޔަތުން)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 144-B11/CA/2022/29

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުންފުންޏެއްގެ މައްޗަށް ކުރެވިފައިވާ ބިދޭސީ އާބިޓްރަލް އެވޯޑެއް ތަންފީޛުކުރުމުގެ މައްސަލައެއްގައި، ކުންފުނި ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރުވަމުން ދަނިކޮށް ކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރެއްގެ ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރަކީ ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާއާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 43 ވަނަ މާއްދާ (އަދި 41، 42) އާ ޚިލާފު އަމުރެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ސާބިތު ދަރަނި ދައްކަންޖެހޭ ފަރާތަކީ ކުންފުންޏެއްނަމަ، ދަރަނި ނުދައްކާ ކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރުން ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ނުދެވޭ ގޮތަށް ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމުގެ އިޚްތިޔާރު 'ރަހުނެއް ނުހިމެނޭ ސާބިތު ދަރަނީގެ މުޢާމަލާތްތަކުގައި ޢަމަލުކުރަންވީ ގޮތުގެ ޤަވާއިދު' ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) އިން ކޯޓަށް ލިބިދެއެވެ؛ ތަންފީޛީ ގިނަ ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމަށްފަހުވެސް ދަރަނި ނުދައްކާ ޙާލަތުގައި އެ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ނެރޭ އަމުރަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 40-42، 44)
2. ޤަވާއިދުގެ މާއްދާއެއް ޤާނޫނަކާ ނުވަތަ ޤާނޫނުއަސާސީއާ ފުށުއަރާތީ ބާޠިލުކުރުމަށް އެދި ދުސްތޫރީ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅިފައިނުވާ ހާލަތެއްގައި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ ދަށުން އެ ޤަވާއިދަކީ ޞައްޙަ ޤަވާއިދެއް ކަމުގައި ކޯޓުން ބަލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 42)
3. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ދެވަނަ ބާބުގައިވާ ޙައްޤެއް ހިފެހެއްޓުމުގެ މައްސަލައެއްގައި ހިފެހެއްޓުން އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކަށްކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ އޮތީ ދައުލަތާއި ހިފެހެއްޓި ފަރާތުގެ މައްޗަށް ކަމުން، ދައުލަތުގެ ނުވަތަ ޤަވާއިދު އެކުލަވާލި ފަރާތުގެ ބަހެއް ނުލިބޭ ގޮތަށް ޤަވާއިދުގެ މާއްދާއެއްގެ ބާރު ކަނޑުވާލެވިދާނެކަމަށް ނުދެކެމެވެ. (ޕެރ. 42)
4. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 427 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ ދަށުން 16 ޖޫން 2022 ގައި ޝަރީޢަތްކުރުމާ ބެހޭ ޤަވާއިދު 6.1 (ސާބިތު ދަރަނީގެ ޤަވާއިދު ހިމެނޭ ގޮތަށް) އުވިގެން ދިޔަ ނަމަވެސް، އެ ޤަވާއިދު އުވާލުމުގެ ކުރިން އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅަކާ ގުޅިގެން ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއްގައި އެ ނިންމުމުގެ ޤާނޫނީ ބިނާއަށް އެކަމުން އަސަރެއް ނުކުރެއެވެ. (ޕެރ. 43)
5. (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދުގެ ޚިލާފު ރައުޔު) ކުންފުންޏަކީ ޙިއްޞާދާރުންނާ ވަކިން އުފެދިފައިވާ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞަކަށްވާތީ، ކުންފުނީގެ ދަރަންޏަށް ޙިއްޞާދާރުން ފަރުދީ ގޮތުން ޒިންމާވާކަށް ނުޖެހޭއިރު، ކުންފުނީގެ ޝަޚްޞުން ބޭރުން ޑިރެކްޓަރުންނާ މެދު ފިޔަވަޅު އެޅުމަކީ ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 15 އާއި 18 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ؛ ކުންފުނީގެ ފަރުދާ ނަގައި ޑިރެކްޓަރުން ޒިންމާކުރެވޭނީ 74 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ފަދައިން މަކަރާއި ޙީލަތް ސާބިތުވެއްޖެނަމައެވެ؛ ދަތުރުފަތުރުގެ މިނިވަންކަން ހިފެހެއްޓިދާނެ ޙާލަތެއް ނެތި ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުން ބާޠިލުކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 23، 26-28)
6. (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދުގެ ޚިލާފު ރައުޔު) އަމުރަކާ މެދުވެސް ގޮތެއް ނިންމާއިރު ނިންމުމުގެ ޤާނޫނީ އަސާސް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ؛ އެއްވެސް ޤާނޫނީ ނައްޞަކަށް ޙަވާލާނުދީ ނެރޭ ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރަކީ ޞައްޙަ ނިންމުމެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ ޤަވާއިދުގެ މާއްދާއެއް ޤާނޫނުއަސާސީއާ ޚިލާފުކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ ދުސްތޫރީ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ހައިކޯޓުގެ ޤަވާއިދުގެ 31 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ހުށަހަޅަންޖެހޭ ކަމެއް ކަމުން، އިސްތިއުނާފުގެ ތެރެއިން އެކަމާ މެދު ގޮތެއް ނުނިންމޭނެއެވެ. (ޕެރ. 30-35)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާ (16 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ހިމެނޭ ގޮތަށް)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 41، 42، 43، 55 ވަނަ މާއްދާތައް
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 274 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/96 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 15، 18، 36، 37، 74 ވަނަ މާއްދާތައް
• ރަހުނެއް ނުހިމެނޭ ސާބިތު ދަރަނީގެ މުޢާމަލާތްތަކުގައި ޢަމަލުކުރަންވީ ގޮތުގެ ޤަވާއިދުގެ 9 ވަނަ މާއްދާ އަދި 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 366 ން 368 އަށް މާއްދާތައް އަދި 427 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާ ބެހޭގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާއިދު 6.1
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޤަވާއިދުގެ 31 ވަނަ މާއްދާ
• Universal Declaration of Human Rights 1948, Article 13
• International Covenant on Civil and Political Rights, Article 12
• Protocol No. 4 to the European Convention on Human Rights, Article 2
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/39 ޤަޟިއްޔާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙުމަދު އިސްމާޢީލް ވ ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން [2021] SC 30
• Salmon v A Salmon & Co Ltd (1987) AC (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް)
• London Borough of Tower Hamlets v M & Others [2015] EWHC 869 (Fam)