މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިނޭންސް ވ. މުޞްޢަބް ޢަބްދުﷲ އަދި ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފީ މައްސަލައަކީ މިހިނދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައްސަލައެއް ނޫން (ގާނިޝީ ނޯޓިސް ބަދަލުނުކުރެ)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 3996/Cv-C/2022

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަނަށް ރައްދުވާ ޙުކުމެއް ތަންފީޛުކުރުމުގައި މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިނޭންސް ގާނިޝީއެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅައި ސިވިލް ކޯޓުން ނޯޓިސް ފޮނުވުން ޤާނޫނާ ޚިލާފުތޯ؛ އަދި މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ (ށ) ގެ ދަށުން ބަޔާން ހުށަހަޅާ މަރުޙަލާ ދޫކޮށް އެ ނޯޓިސް ސީދާ އިސްތިއުނާފުކުރެވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ގާނިޝީ ނޯޓިސްގެ ޢާންމު ޝަރުޠުތައް ބަޔާންކުރާ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ގާނިޝީއަކަށް ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމުގެ ނޯޓިސް ފޮނުވުމަށް ފުރިހަމަވާންޖެހެނީ އެންމެ ޝަރުޠެކެވެ: އެއީ ގާނިޝީގެ ފަރާތުން ޙުކުމުގައިވާ ފައިސާ ހޯދިދާނެކަމަށް ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވުމެވެ؛ އެހެންކަމުން ނޯޓިސް ފޮނުވުމަކީ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާ ތަޤްދީރީ ބާރެކެވެ (ޕެރ. 19).
2. ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރަކު ތަޤްދީރީ ބާރު ބޭނުންކުރި ގޮތުގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ވަންނާނީ ހަމައެކަނި: ނިންމުން ރަނގަޅު ނޫން އުޞޫލަކަށް ބިނާވުން ނުވަތަ ކަމާނުބެހޭ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރުން، ވާޤިޢާތަކުގެ ޙަޤީޤަތް އޮޅުން، މައިގަނޑު ވާޤިޢާއަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުން، ނުވަތަ ބޭއިންސާފެއް މެދުވެރިވުން ފަދަ ޙާލަތެއްގައެވެ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އޚމ) (ޕެރ. 20-21).
3. ގާނިޝީ ނޯޓިސް ލިބޭ ފަރާތުން ޢަމަލުކުރަންވާނީ އެ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ގޮތަށް، ދަރަނީގެ އަދަދާއި ސަބަބާއި ޝަރުޠުތައް ބަޔާންކޮށް ކޯޓަށް ބަޔާނެއް ހުށަހެޅުމުންނެވެ؛ ތިމާއަކީ ގާނިޝީއެއް ނޫންކަމުގެ ބަހުޘް ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބެނީ އެ މަރުޙަލާގައެވެ، އަދި އޭގެ ފަހުން ދަށު ކޯޓުން ނިންމާ ނިންމުން އިސްތިއުނާފުކޮށް އެ މައުޟޫޢަށް ވާހަކަދެކެވިދާނެއެވެ (ޕެރ. 22-23).
4. ޝަރީޢަތުން ޙުކުމަކަށް ވާޞިލްވުމުގެ ކުރިން އެ މައްސަލައެއްގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އިޖުރާއަތުތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކޮށްފައިވޭތޯ ކަށަވަރުކުރަންޖެހޭނެއެވެ (އަޙްމަދު ފާރިސް މައުމޫން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް) (ޕެރ. 24).
5. ޤާނޫނުގައިވާ އިޖުރާއަތު ކަނޑަތުނުކޮށް، ދަށު ކޯޓުގައި އެއްވެސް ވަރަކަށް ބަހުޘްކުރެވިފައިނުވާ އަދި ދަށު ކޯޓުގައި ބަހުޘްކުރެވެން އޮތް މައުޟޫޢަކަށް ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް، އެ މަރުޙަލާ ދޫކޮށްލައި އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކަށް ނާދެވޭނެއެވެ (ޕެރ. 25-26).

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ގާނިޝީއާބެހޭ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) (ލިޔުމުގައި '233 ވަނަ މާއްދާ')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގައި "ގާނިޝީ" އަށް ދީފައިވާ ތަޢުރީފު (ލިޔުމުގައި '133 ވަނަ މާއްދާގެ (ޏ)')
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
• ހައިކޯޓުގެ 2018/HC-A/292 (އަޙްމަދު ފާރިސް މައުމޫން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)