ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. (ނަން އުނިކުރެވިފައި)

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް (އިސްތިއުނާފު ބަލައިނުގަނެވި)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ހަމަތައް، އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލަތަކުގައި ގިރާކުރަންޖެހޭ އޮޅިގަނޑު، ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިފައިވާ އިޚްތިޔާރެއް ބޭނުންކުރި ގޮތުގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ވަނުން

ދަށު ކޯޓު: 2022/HC-B12/34

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުޑަކުއްޖަކު ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ގޭބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ޖުވެނައިލް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމަށް ތާއީދުކުރި ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމާމެދު ދައުލަތުން ކުރި އިސްތިއުނާފަކީ ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގައިވާ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރާ އިސްތިއުނާފެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: 13 އަހަރުގެ ކުއްޖަކު ރަހީނުކޮށް މަރާލި ކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުއްޖަކު (އޚމ) ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ޖުވެނައިލް ކޯޓުން އަމުރުކުރިއެވެ. ނަމަވެސް ހިންމަފުށީ އައްސޭރި ޖަލަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތް ތަނެއް ނޫންކަމަށް ބުނެ 9 ނޮވެންބަރު 2021 ގައި ޝަރުޠުތަކާއެކު ގޭބަންދަށް ބަދަލުކުރިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/26 ގައި ހައިކޯޓުގެ ކުރީގެ ނިންމުމުގެ 28 އިން 30 އަށް ޕެރެގްރާފް ބާޠިލުކޮށް ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނުގެ 1-59 ގެ އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކުރުމުގެ އިރުޝާދު ދިނުމަށްފަހު، ޖުވެނައިލް ކޯޓުން 22 މާޗް 2022 ގައި ގޭބަންދު ދެމެހެއްޓި ނިންމުމަށް ހައިކޯޓުން (2022/HC-B12/34، 11 އެޕްރީލް 2022) ތާއީދުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ޖުވެނައިލް ކޯޓުން ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާއާއި 2022/SC-A/26 ގައިވާ ކަންކަމަށް ފުރިހަމައަށް ރިޢާޔަތް ނުކޮށް ގޭބަންދަށް ނިންމި ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅި ނުކުތާ އަކުރުން އަކުރަށް ތަކުރާރުކޮށް ހުށަހެޅުމުން، ކާމިޔާބުވުމުގެ އެކަށީގެންވާ ފުރުޞަތު އޮތް ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ދައްކާފައި ނުވެއެވެ. ބަންދާމެދު ނިންމުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރަށް ދޫކޮށްލެވިފައިވާ ކަމަކަށްވާއިރު، އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން އެ އިޚްތިޔާރަށް ވަދެވޭނެ އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއް ދައްކާފައި ނުވާތީ އިސްތިއުނާފު ބަލައިނުގަނެވުނެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (ޕެރ. 9–10) މައްސަލަ ބެލި ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހެދިކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން، ނުވަތަ ހެކިތަކަށް ނުވަތަ ފަރާތެއްގެ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރިކަމަށް ބުނުމަކުން ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަށް ނުފޯރައެވެ؛ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ހުއްދަ ދޭންވާނީ، ހުށަހަޅާ ނުކުތާގައި އިސްތިއުނާފުން ކާމިޔާބުވުމުގެ އެކަށީގެންވާ ފުރުޞަތު އޮތް ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ހިމެނޭކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ބުނެދެވިއްޖެނަމައެވެ (2019/SC-L/91).
2. (ޕެރ. 10) އެ އޮޅިގަނޑު ގިރާނުކުރާ މައްސަލަތަކަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ހުއްދަ ނުދިނުމަކީ ކޯޓުތަކުގެ ރަޖިސްޓްރާރާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނީ ޒިންމާއެކެވެ؛ މި އޮޅިގަނޑަކީ ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމެއް ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރުމަށްވެސް ގިރާކުރަންޖެހޭ މިންގަނޑެވެ.
3. (ޕެރ. 11–12) ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅި ނުކުތާ އަކުރުން އަކުރަށް ތަކުރާރުކޮށް، ދަށުކޯޓުން ޤާނޫނާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުމަކަށް ފުރިހަމައަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރިކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމުން ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާއާއި 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންވަރު ޙާޞިލު ނުކުރެވެއެވެ.
4. (ޕެރ. 13) ދަށުކޯޓަކީ ވާޤިޢާތައް ސާބިތުކޮށް ކަށަވަރުކުރާ މަރުޙަލާއެވެ؛ ހެކިބަހަށް، ލިޔުމަށް ނުވަތަ އެހެން ހެއްކަކަށް ބިނާކޮށް ދަށުކޯޓުން ސާބިތުކޮށް ކަށަވަރުކުރި ވާޤިޢާއެއް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ބަދަލުކުރަނީ ވަރަށް އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ ނޫނެވެ؛ މުވައްކިލަށް އެކަމުގެ ލަފާދިނުމަކީ ވަކީލުންގެ ޒިންމާއެކެވެ.
5. (ޕެރ. 14) ޤާނޫނު މާނަކުރުމާއި ތަޠްބީޤުކުރުމާބެހޭ ޤާނޫނީ ނުކުތާއަކަށް ބިނާކުރާ އިސްތިއުނާފެއް ކާމިޔާބުވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑެވެ.
6. (ޕެރ. 15) ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރެއް ބޭނުންކުރި ގޮތުގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓު ވަންނަންވާނީ ހަމައެކަނި: (ހ) ރަނގަޅު ނޫން އުޞޫލަކަށް ބިނާކޮށް ނުވަތަ ކަމާނުބެހޭ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ނިންމާފައިވުން؛ (ށ) ރިޢާޔަތްކުރި ވާޤިޢާތަކުގެ ޙަޤީޤަތް ފަނޑިޔާރަށް އޮޅިފައިވުން؛ (ނ) މައިގަނޑު ވާޤިޢާއަކަށް ނުވަތަ ކަމަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރުން؛ (ރ) އިޚްތިޔާރުކުރި ގޮތުގެ ސަބަބުން އެކަށީގެންނުވާ ކަމެއް ނުވަތަ ބޭއިންޞާފެއް މެދުވެރިވުން ފަދަ ޙާލަތެއްގައެވެ.
7. (ޕެރ. 16) ދަށުކޯޓުގެ އިޖުރާއީ ގޯހެއް، އައިބެއް ނުވަތަ އުނިކަމެއް އިސްތިއުނާފުކުރާނަމަ، އޭގެ ސަބަބުން ޢަދުލުއިންޞާފު ގެއްލުނު ގޮތް އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި ބުނެދޭންވާނެއެވެ؛ އެހެން ނޫންނަމަ އެފަދަ ނުކުތާ ކޯޓުން ބަލައިގަތުމަކީ ދުރުކަމެކެވެ.
8. (ޕެރ. 18) ބަންދާމެދު ނިންމުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރަށް ޤާނޫނުން ދޫކޮށްލާފައިވާ ކަމަކަށްވާއިރު، 15 ވަނަ ޕެރެގްރާފުގައިވާ އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއް އޮތްކަން ނުދައްކާ ހުށަހަޅާ އިސްތިއުނާފެއް ބަލައިނުގަނެވޭނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާ އާއި 43 ވަނަ މާއްދާ
• ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާ (59 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) އާއި 1-59 ވަނަ މާއްދާ)
• 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް)
• 2022/SC-A/26