ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު
ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު؛ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރުގައި ކޯޓުން ބޭރުގައި ހެކި ދިރާސާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދިން ބައި ބާޠިލުކޮށް އަމުރުގެ ބާކީ ބައި ދެމެހެއްޓި
ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރު –
ދަށު ކޯޓު: 2026/HC-B12/5
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރުމުގެ މައްސަލައެއްގައި ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރެއްގެ ދަށުން ރައްކާތެރިކުރެވިފައިވާ ކުދިންގެ ބަޔާނާއި އިންޓަވިއު ވީޑިއޯ ރެކޯޑިންތައް، ދިފާޢުގެ ބޭނުމަށް އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތެއް މެދުވެރިކޮށް ކޯޓުން ބޭރުގައި ދިފާޢީ ވަކީލަށް ބަލައި ދިރާސާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދެވިދާނެތޯ.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: މުޙައްމަދުގެ މައްޗަށް ކުޑަކުއްޖަކު އިތުބާރުކުރަންޖެހޭ މަގާމެއްގައި ހުރެ ޖިންސީ ޢަމަލެއް ހިންގުމުގެ ދަޢުވާ އުފުލުމާއެކު، އަނިޔާލިބުނު ކުއްޖާއާއި ހެކިބަސްދޭ އެހެން ކުއްޖެއްގެ ބަޔާނާއި އިންޓަވިއު ވީޑިއޯ ރެކޯޑިން ކޯޓުގައި ޝަރުޠުތަކާއެކު ބެލުމަށް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރަކަށް ދައުލަތުން ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި އެދުނެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން (އަމުރު ނަންބަރު B8/HRA/2025/12-145) ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރު ނެރުނު ނަމަވެސް، ކޯޓުގެ ވަގުތާއި ވަސީލަތް ސަލާމަތްކުރުމަށް، އެކްސެސް ކޮންޓްރޯލްކުރެވި ލޮގް ބެލެހެއްޓޭ އިލެކްޓްރޯނިކް ނިޒާމަކުން ދިފާޢީ ވަކީލަށް ކޯޓުން ބޭރުގައި ވީޑިއޯތައް ބެލުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނެވެ. ހައިކޯޓުން، ޒާއިފް ޤަޟިއްޔާގެ ބެލެންސްކުރުމުގެ އުޞޫލާ ޚިލާފެއް ނެތްކަމަށާއި އެއީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރޭގެ ކަމެއްކަމަށް ބުނެ އެ އަމުރު ދެމެހެއްޓިއެވެ.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 35، 68، 143 (ރ)، ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 2 އާއި 33، އަދި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 84 އާއި 107 އާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ކަމަށާއި، ގޫގަލް ޑްރައިވް ފަދަ ވަސީލަތަކުން ބޭރުގައި ބެލުމުން ހެކި ނަކަލުވެ ހާމަވެ ކުދިންގެ ކަރާމަތަށް އުނިކަން އަންނާނެކަމަށެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ދިފާޢެއް ލިޔުމުގައި ނުފެނެއެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ރައްކާތެރިކުރެވުނު ހެކި ކޯޓުން ބޭރުގައި ބެލުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފިނަމަ ކޯޓުގެ ފާރަވެރިކަން ނެތި، ހެކި ނަކަލުވެ ޢާއްމުވުމުގެ ފުރުޞަތު ވަރަށް ބޮޑުވާތީ، އެއީ 131 ވަނަ މާއްދާގެ އަމުރުގެ މަޤުޞަދު ގެއްލޭ ކަމެކެވެ. ކޯޓުގައި ދަތިތައް ހުރިނަމަ ދައުލަތުގެ އިދާރާއެއްގައި ޝަރުޠުތަކާއެކު ބެލުމަށް އެންގިދާނެއެވެ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ދަޢުވާ އިޚްތިޞާޞް ލިބިގެންވާ ކޯޓެއްގައި އުފުލިއްޖެނަމަ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާ ޙާލަތުގައި ދަޢުވާއާއި ދަޢުވާއާ ގުޅޭ އެންމެހައި ލިޔެކިޔުމުގެ ކޮޕީއެއް ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތަށް ކޯޓުން ފޯރުކޮށްދިނުން ލާޒިމެވެ. (ޕެރ. 17)
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހެކި ހާމަނުކުރުމަށް، ހާމަކުރުން ފަސްކުރުމަށް، ނުވަތަ ވަކި ޝަރުޠުތަކެއްގެ މަތިން ހާމަކުރުމަށް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރަކަށް އެދުމުގެ އިޚްތިޔާރު ދައުލަތަށް ލިބިގެންވެއެވެ؛ އަދި ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރުމުގެ ފުރުޞަތުވެސް ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އެފަދަ އަމުރެއް ނެރުމުގައި ބަލާ އަސާސީ ހަމައަކީ ހެކި ހާމަކުރުމަކީ އިންޞާފުވެރި ގޮތެއް ނޫންކަމަށް ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވުމެވެ. (ޕެރ. 18–19)
- ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރުމުގެ މައްސަލަތަކުގައި ކުއްޖާގެ ޒާތީ މަޢުލޫމާތު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޙައްޤާއި ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތަށް އިންޞާފުވެރި ޝަރީޢަތެއް ލިބުމުގެ ޙައްޤު ބެލެންސްކުރުމުގައި، ހެކީގެ ބާވަތާއި ޝާއިޢުވުމުގެ އިޙްތިމާލާއި ވަށައިގެންވާ ކަންތައްތަކަށް ބަލައި، ހެކި ރައްކާތެރިކުރަންވާނީ އެ ހިނދަށް ޟަރޫރަތްތެރިވާ އެންމެ ކުޑަ މިންވަރަށެވެ؛ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް ޒާއިފް ޤަޟިއްޔާގެ މި ޢާއްމު އުޞޫލުތަކަކީ އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑައެޅިފައި ނުވާހާ ހިނދަކު ޢަމަލުކުރެވިދާނެ ރަނގަޅު ހަމަތަކެކެވެ. (ޕެރ. 20)
- ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރުތަކުގައި އަޅާ ކޮންމެ ފިޔަވަޅަކާއެކު ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށް ދައުލަތަށް އޮންނަ ޒިންމާ ކޯޓުތަކުން ދަމަހައްޓަންވާނެއެވެ؛ ރައްކާތެރިކުރުމަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކެއް ކޮޕީކުރުމާއި ރެކޯޑުކޮށް ނަކަލުކުރުމާއި ކަމާނުގުޅޭ ފަރާތަކަށް ފެނުމަކީ ހުއްދަކުރެވޭނެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. ރައްކާތެރިކުރެވޭ ހެކި ކޯޓުން ބޭރުގައި ބަލައި ދިރާސާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފިނަމަ އެ ތަކެތީގެ މައްޗަށް ކޯޓަށް އޮތް ފާރަވެރިވުން ނެތިގެންދެއެވެ. (ޕެރ. 21–22)
- ކޮންމެ ބާވަތެއްގެ ވަސީލަތަކުން ވިޔަސް ރައްކާތެރިކުރެވުނު ހެކި ކޯޓުން ބޭރުގައި ބެލުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފިނަމަ، ހެކި ހާމަވުމާއި ނަކަލުކުރުމާއި ޢާއްމުވުމުގެ ފުރުޞަތު ވަރަށް ބޮޑުވާތީ، ކުދިންގެ އިންޓަވިއު ވީޑިއޯ ރެކޯޑިން ދިފާޢުގެ ބޭނުމަށް ކޯޓުން ބޭރުގައި ބެލުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަކީ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 131 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރަށް އެދުމުގެ ބޭނުން ކެނޑުމެވެ. (ޕެރ. 26–27)
- ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޒިންމާއަކީ ކޯޓުތައް ހިމެނޭގޮތަށް ދައުލަތުގެ ހުރިހާ އިދާރާއެއްގެ ޒިންމާއެވެ. ކޯޓުތަކުގައި ހެކި ދިރާސާކުރުމުގެ ވަސީލަތާއި އިންތިޒާމަށް ދަތިތައް ހުރިނަމަ، ކަނޑައެޅޭ ހަރުދަނާ އުޞޫލުތަކާއި ޝަރުޠުތަކާއެކު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގައި ނުވަތަ ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ދައުލަތުގެ އިދާރާއެއްގައި ދިފާޢުގެ ބޭނުމަށް ހެކި ދިރާސާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ފަހިކޮށްދިނުމަށް އެންގުމުގެ އިޚްތިޔާރު މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވެއެވެ. (ޕެރ. 28–29)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 35 ވަނަ މާއްދާ، 68 ވަނަ މާއްދާ، 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 19/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)، 33 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 84 ވަނަ މާއްދާ، 107 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، 131 ވަނަ މާއްދާ އަދި 131 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު)
- 2021/HC-A/142 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް ޒާއިފް މުޙައްމަދު)
- 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.