ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ނަން ފޮރުވާފައި

މި ޤަޟިއްޔާގައި ފަރާތްތަކުގެ ނަން ފޮރުވާފައި.

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރު ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B8/HRA/2025/12

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރުމުގެ މައްސަލައެއްގައި، ކުޑަކުދިންގެ އިންޓަވިއު އޯޑިއޯ ވީޑިއޯ ރެކޯޑިންގ، ރައްކާތެރި އިލެކްޓްރޯނިކް ނިޒާމެއް ހަމަޖެހޭނަމަ ކޯޓުން ބޭރުގައި ދިފާޢީ ވަކީލަށް އެކަނި ބެލޭގޮތަށް ހެދި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 35، 68، 143 (ރ) އާއި ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 2 އަދި 33 ވަނަ މާއްދާއާއި 2021/HC-A/142 ގެ އުޞޫލާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ؛ އަދި ވާޤިޢީގޮތުން އެއްގޮތް 2025/HC-B12/39 ގެ ނިންމުމުން ދުރަށްދެވޭނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަށް ބިނާކޮށެވެ؛ ދަށުކޯޓުގައި ފާހަގަކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮވެ ހުށަނާޅާ ކަންކަން އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ނުބެލޭނެއެވެ. (ޕެރ. 44-45)
2. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 (ރ) އާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 (ށ) (2) ގެ ދަށުން މަތީ ކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ދަށުކޯޓުތައް ތަބާވުމަކީ މުޠުލަޤު ލާޒިމުކަމެއް ނޫނެވެ؛ ކަނޑައަޅާ އުޞޫލުތަކާއި، ސާފު އުޞޫލެއް ނެތިއްޔާވެސް މުހިންމު ވާޤިޢާތައް (material facts) އެއްގޮތް މައްސަލަތަކުގައި އެއްގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ؛ މުހިންމު ވާޤިޢާތައް ތަފާތުނަމަ ނުވަތަ ކުރީގެ ނިންމުމަކީ per incuriam ނިންމުމެއްނަމަ، އެކަން ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްގެން ދުރަށްދެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 46-48؛ 2019/SC-A/15)
3. ކުރީގެ ނިންމުމެއް ނުރަނގަޅު ނުވަތަ per incuriam ކަމަށް ޚަޞްމަކު ދެކޭނަމަ، އެ ސަބަބުތައް ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހަޅައި އިސްތިއުނާފުގައިވެސް ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ؛ ވުޖޫދުނުވާ ޙާލަތްތަކާ ބެހޭ ހީކުރުންތަކުގެ މައްޗަށް ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރުމަކީ ޤާނޫނީ ހުއްޖަތެއް ނޫން، އަދި ތަބާވާންޖެހޭ ނިންމުމަކުން ދުރަށްދިއުމަށް ފުދޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 49-51، 57)
4. ކުޑަކުދިންގެ ޒާތީ މަޢުލޫމާތު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޙައްޤާއި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް އިންސާފުވެރި ޝަރީޢަތެއް ލިބުމުގެ ޙައްޤު ބެލެންސްކުރުމުގައި، ހެކީގެ ބާވަތާއި ޝާއިޢުވުމުގެ އިޙްތިމާލާއި ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް ބަލައި ހެކި ރައްކާތެރިކުރަންވާނީ ޟަރޫރަތްތެރިވާ އެންމެ ކުޑަ މިންވަރަށެވެ؛ މިއީ ހަރުކަށި އުޞޫލެއް ނޫން، ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ޚާއްޞަ ޙާލަތަށް ބަލައި ފަނޑިޔާރު ނިންމާ އިޚްތިޔާރީ ނިންމުމެކެވެ. (ޕެރ. 59؛ 2021/HC-A/142 ޕެރ. 8.13)
5. ކުޑަކުދިންގެ ވީޑިއޯ ހިމެނޭ ހެކި، ދިފާޢީ ވަކީލަށް އެކަނި، ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ވަގުތުތަކުގައި، އެކްސެސް ކޮންޓްރޯލްކޮށް ލޮގް ބެލެހެއްޓޭ ރައްކާތެރި އިލެކްޓްރޯނިކް ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން ބެލޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެއްސުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއިން ކުރެވޭ ކަމެކެވެ؛ ދިފާޢީ ވަކީލުންނަކީވެސް ހުވައާއި ސުލޫކީ މިންގަނޑުތަކަށް ތަބާވާ ބައެއް ކަމުން، އަސާސެއްނެތި ލީކުވުމުގެ އިޙްތިމާލެއް އޮތްކަމަށް ބުނުމަކީ ދައުލަތުގެ ވަކީލުންނާއި ދިފާޢީ ވަކީލުން ތަފާތު މިންގަނޑަކުން ވަޒަންކުރުމެވެ؛ އެފަދަ ނިޒާމެއް ނެތްނަމަ ކޯޓުގައި ޙާޟިރުވެ ބަލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 38 (2025/HC-B12/39 ގެ ޕެރ. 19 ނަކަލު)، 56-57، 60)
6. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޤާނޫނުގެ ކުރިމަތީގައި ދައުލަތާއި އެހެން މީހުން ހަމަހަމައެވެ؛ ޤާނޫނީ ނިޒާމުން ލިބިދޭ ފުރުޞަތުތައް (އިސްތިއުނާފު ނުވަތަ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅުން) ބޭނުން ނުކޮށް، ފަހުން އެ ނަތީޖާ ބަދަލުކުރަން އެދުމަކީ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 50-51)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 20، 24، 35، 51، 68، 143 (ރ)، 220 އަދި 223 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 84 ވަނަ މާއްދާ، 107 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ (1)، 131 ވަނަ މާއްދާ، 198-3 އަދި 198-4 (ޅ)، (ކ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 19/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 (ހ) އަދި (ށ)، 33، 34 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 9 (ހ)، (ށ)، 28 އަދި 54 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2)
• ހައިކޯޓު 2021/HC-A/142 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް ޒާއިފް)
• ހައިކޯޓު 2025/HC-B12/39
• ހައިކޯޓު 2014/HC-A/83 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-A/15 (އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އޚމ) ޕެރ. 15
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-L/91
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2014/SC-A/41 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. MIRA)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2013/SC-A/20 (އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ. ސީގޭޓް ދަ އިންޓަރނޭޝަނަލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-A/09 (ޢިމާދު ޔޫސުފް ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް)