ނަން ފޮރުވާފައި ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް

މި ޤަޟިއްޔާގައި ފަރާތްތަކުގެ ނަން ފޮރުވާފައި.

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ބަންދު މުރާޖަޢާގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B11/AM/2026/01

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލެއް ކުރަން އުޅުމުގެ ތުހުމަތުގައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުގައިވާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ބަންދު ދެމެހެއްޓުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 20 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2026/SC-A/10 ޤަޟިއްޔާގެ 20 ވަނަ ޕެރެގްރާފާ ޚިލާފުތޯ، އަދި ޝަރީޢަތް އެކަށީގެންނުވާ މިންވަރަށް ލަސްވުމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ބަންދުން ދޫކޮށްލެވިދާނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތްތަކުގެ (ހެކި ފޮރުވުން/ހެކިންނަށް ނުފޫޒު، ކޯޓަށް ޙާޟިރުނުވުން، ފިލުން، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ) ތެރެއިން ޙާލަތެއް ނެތި ޙުކުމްކުރުމުގެ ކުރިން މީހަކު ބަންދުގައި ނުބެހެއްޓޭނެއެވެ؛ ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކިހުރުމާއެކު އެއިން ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވާކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ބުރަވެވިއްޖެނަމަ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އަމުރުކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 71-72)
2. ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައި ބަލަންޖެހެނީ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރި ޙާލަތަށް ބަދަލެއް އައިސްފައިވޭތޯއެވެ؛ ބަންދު މުރާޖަޢާކުރަންވާނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާ އަދި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުންތަކުގެ ތަރަހައިގެ ތެރެއިން ކަމަށާއި، އަސްލު މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތުގައި ހެކި ނިއުޅޭގޮތަށް ބަންދާމެދު ނިންމުމުގައި ރިޢާޔަތްކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 73، 79-81)
3. ބަންދު ޙާލަތު ބަދަލުވުން ވަޒަންކުރާނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)ގައިވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވުން ވުޖޫދުނުވުމަށްވުރެ ގާތްވުން ބޮޑުތޯ ބަލައިގެންނެވެ؛ ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާއަކީ ހެކީގެ ދުސްތޫރިއްޔަތާމެދު ގޮތްނިންމާ މަރުޙަލާއެއް ނޫނެވެ؛ އެ ނިންމުންތަކަކީ ޕްރައިމާ ފޭޝީ މިންގަނޑުން، ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ޙާލަތަށް ވަކިން ރިޢާޔަތްކޮށް ނިންމާ އިޚްތިޔާރީ ނިންމުންތަކެކެވެ. (ޕެރ. 74-75، 103)
4. ގިނަބައެއްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މައްސަލައެއްގައި ބައެއް މީހުން ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަކީ ދެންތިބި މީހުންގެ ބަންދުގެ ޙާލަތު ބަދަލުވާ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ބަންދާމެދު ގޮތްނިންމަންޖެހެނީ ކޮންމެ މީހެއްގެ ޙާލަތަށް ވަކިން ރިޢާޔަތްކޮށެވެ. މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށްއޮތް ނުރައްކާ ފިލައިދިޔަކަން ނުދައްކާހިނދު، ބަންދު ދެމެހެއްޓުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 20 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 80-82)
5. ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކަށް ޙަވާލާދީ ގޮތްނިންމާފައިވާނަމަ، ނިންމުމަށް ވާސިލުވި ސަބަބު ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 82)
6. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުމެއްގެ ރޭޝިއޯގެ ތެރޭގައި ނުހިމެނޭ ބަޔާނެއް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)ގެ ދަށުން ދަށުކޯޓަށް ތަބާވުން ލާޒިމު ނުވާނެއެވެ؛ 2026/SC-A/10 ޤަޟިއްޔާގެ 20 ވަނަ ޕެރެގްރާފުގައި ބަންދުން ދޫކުރަން އަންގާފައި ނުވާތީ، އެ ޕެރެގްރާފުގެ ދޭހައެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ނުރައްކާ ފިލައިނުދާ މީހަކު ދޫކުރުމަކީ ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު މައްސަލައިގެ އުޞޫލާ ޚިލާފު ނިންމުމެކެވެ. (ޕެރ. 85-89)
7. ބަންދުގައި ގިނަދުވަސް ހޭދަވުން ނުވަތަ ޝަރީޢަތް ދިގުލައިގެން ދިއުމަކީ، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް އޮތް ނުރައްކާ ފިލައިނުދަނިސް، އޭގެ ޒާތުގައި ބަންދުން ދޫކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ޤާނޫނަކުން ބާރު ލިބިދީފައިނުވާ ޙާލަތެއްގައި ލަސްވުމަށް ބަންދުން ދޫކުރުމުގެ ފަރުވާ ޤާއިމުކުރުމަކީ ޤާނޫނުހަދާ ފަރާތުގެ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 86-87، 94.2، 98-100)
8. ދައުލަތުގެ ވަޞީލަތްތައް ނެތުމުގެ ސަބަބުން އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނެއްގައި ޝަރީޢަތްކުރުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން ލިބިފައިވާނަމަ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނީ ނިޒާމުގައި ދެވިދާނެ ފަރުވާއަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 186 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަންދުގައި ހޭދަކުރި މުއްދަތު ޙުކުމުން އުނިކުރުމުގެ އިތުރުން، އުނިކަން ލިބުނު ނިސްބަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ތަންފީޒުކުރަންޖެހޭ ޙުކުމުން އިތުރު މިންވަރެއް އުނިކުރުމެވެ. (ޕެރ. 94.4، 100)
9. ބަލިޙާލަތު ނުވަތަ އެފަދަ ސަބަބަކާހުރެ މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާ މީހަކު ދޫކުރުމަކީ 49 ވަނަ މާއްދާއިން ދައްކާ މަގު ނޫންކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާތީ، ބަންދުން ދޫކުރުމުގެ ޙާލަތްތަކަކީ އެގްޒޯސްޓިވް ލިސްޓެއް ކަމުގައި ބަލަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 103-104)
10. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރި އަމުރު އިސްތިއުނާފުނުކޮށް ނިހާއީވެފައިވާނަމަ، ބަންދު މުރާޖަޢާގެ އިސްތިއުނާފެއްގައި އެ އަމުރުގެ ސަބަބުތައް އަލުން ހުޅުވައި ބަހުސް ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ ބަހުސްގެ ދާއިރާ ގައިދުވެގެންވަނީ ބަންދު މުރާޖަޢާގެ ކަންކަމަށެވެ. (ޕެރ. 77)
11. އަޑުއެހުންތައް ނިމުނުކަން އިޢުލާނުކުރުމަށްފަހު ފޮނުވާ ސިޓީއެއްގައިވާ، އިސްތިއުނާފީ ޤާނޫނީ ބަހުސާ ގުޅުމެއްނެތް ކަންކަމަށް ނިންމުމުގައި ރިޢާޔަތް ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 68)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 18 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 20 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 68 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59، 60 (ވ)، 91 (ށ)، 117 އަދި 186 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)ގެ (1)، (3)، (4)، (6) އަދި 103 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 5 ވަނަ މާއްދާގެ (3) އަދި (7)، 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)، 26 ވަނަ މާއްދާގެ (ގ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)ގެ (1)
• ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 31 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2024/SC-A/09 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2024/SC-A/19 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ބިޝާރު އިސްމާޢީލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2026/SC-A/10 (އިޢުތިޞާމް މުޙައްމަދު ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓު: 2026/HC-B12/06
• ހައިކޯޓު: 2023/HC-B12/79 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙަލީމަތު ލަމްޙާ ޢަބްދުއްރަޙްމާނު)
• ހައިކޯޓު: 2024/HC-B12/13 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަނީސް ޙިލްމީ)
• ހައިކޯޓު: 2025/HC-B12/16؛ 2024/HC-B12/36 (ފަސްފަހަތުގައި)
• Attorney General's Reference (No 2 of 2001) [2003] UKHL 86
• Barker v. Wingo (ޔުނައިޓެޑް ސްޓޭޓްސް ސުޕްރީމް ކޯޓު)
• R v. Jordon (ސުޕްރީމް ކޯޓް އޮފް ކެނެޑާ)
• CCPR General Comment No. 8: Article 9 (ICCPR 9(3))