ޢަބްދުﷲ ރަފީޤު ވ. ޢަލީ އަރުޙަމް، އަދި އިތުރު 6 ފަރާތެއް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސ. ފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 211/S4C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މައިންބަފައިން ދަރިއަކަށް ދީފައިވާ ހިބައެއް އަނބުރާ އަތުލެވޭތޯއާއި، ހިބައިން ލިބުނު ބަޔަށް ބަދަލު ގެނެސްފައިވާކަމަށް ދަށުކޯޓުން ކަނޑައެޅީ ހެކި ޤަރީނާއާއި ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މައިންބަފައިން ދަރިންނަށް ދީފައިވާ ހިބައެއްކަމުގައި ވިޔަސް، ހިބައިގެ މުޢާމަލާތް ފުރިހަމަވުމަށްފަހު، ހިބަ ލިބުނު މިލްކުވެރިޔާ އިންކާރުކުރާ ޙާލަތުގައި، އެ ހިބައަށް ބަދަލު ޙަވާލުކޮށްގެން ވެސް ހިބަ އަނބުރާ އަތުލެވޭނެކަމަށް ނުދެކެއެވެ؛ މުދަލުގެ މިލްކުވެރިޔާއަށް އޭނާގެ މިލްކުގައިވާ މުދާ ނުދިނުމުގެ ނުވަތަ މުޢާމަލާތް ނުކުރުމުގެ ފުރިހަމަ އިޚްތިޔާރު ޤާނޫނީ ހަމަތަކުން ލިބިގެންވެއެވެ.
2. (ޕެރ. 48، 50) މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ޤާނޫނީ ނަތީޖާއެއް ނުކުންނަ ވާޤިޢާއެއް ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ނުވަތަ އެފަދަ ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާ ފަރާތުންނެވެ؛ އަދި ސާބިތުކުރުމުގެ މިންގަނޑަކީ ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ މިންގަނޑެވެ (ބެލަންސް އޮފް ޕްރޮބަބިލިޓީސް).
3. (ޕެރ. 49–50) ހިބައިން ދިން ބަޔަށް ބަދަލެއް ނުގެނެސްކަމަށް ބުނާ ފަރާތުން އެކަން ސާބިތުކުރުމަށް ހެއްކެއް ހުށަނާޅައި، ދަށުކޯޓުގެ އަޑުއެހުންތަކުގައި ދެއްކި ބަޔާންތަކުން ބަދަލު ގެނެސްފައިވާކަމަށް ބެލެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބު ހުރިނަމަ، ހިބައަށް ބަދަލު ގެނެސްފައިވާކަން މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުވާކަމަށް ބަލަންޖެހެއެވެ.
4. (ޕެރ. 52) ހިބައިން ލިބުނު ބަޔަށް ބަދަލު ގެނެސްފައިވާ ޙާލަތުގައި، އެ ހިބަ އަނބުރާ ދިނުމަށް އިންކާރުކޮށް ގޮތްނިންމުމަކީ ޤާނޫނީ އަދި ޝަރުޢީ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ނިންމުމެކެވެ.
5. (ޕެރ. 51) ދަށުކޯޓުގެ ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުމުގައި ހަމަޙަޤީޤަތުގައި ދެއްކި ވާހަކައެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ޝަރީޢަތުން ކަށަވަރުކުރުމަށްފަހު ވާޤިޢާއެއް ކަނޑައަޅާފައިވާނަމަ، ދަށުކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމާފައިވަނީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރާ އެއްގޮތަށެވެ.
6. (ޕެރ. 53) ފަނޑިޔާރު ބަލަންވާވަރަށް ނުބަލާކަމަށް ބުނެ (ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 (ށ)(1)) އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއާއި ބަހުސް ހުށަހަޅާއިރު، ޤާނޫނީ ވަކީލުން ވެސް އެފަދައިން ހުށަހަޅަންވާނީ ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ބަލަންވާވަރަށް ބަލައި، ޙަޤީޤަތް ކަށަވަރުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް މަސައްކަތްކުރުމަށްފަހުއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރު
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 17 ވަނަ މާއްދާ (ހެޑްނޯޓުން)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭގޮތުން ހެދިފައިވާ ގަވާއިދު 6 ގެ 145 ވަނަ މާއްދާ (ހެޑްނޯޓުން)
• ހިބައިން ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތުން ދިނުމާބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 9 ވަނަ އަދި 10 ވަނަ މާއްދާ (ހެޑްނޯޓުން)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 4 ވަނަ މާއްދާ (ހެޑްނޯޓުން)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (ހެޑްނޯޓުން)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދު 2011 ގެ 44 ވަނަ މާއްދާ (ސައިޓުގެ ކީވޯޑުން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްތަފާ (2010/SC-A/02)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: އޭޑީކޭ ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ގަސްވެލި އައިލެންޑްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (2013/SC-A/28)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: ޢަލީ މޫސާ ވ. އާސިޔަތު ނިޒާރު (2013/SC-A/53)