ޕްރިމިއަރ ޕްރޮޕަރޓީ މެނޭޖަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް މަނިކު

ނަތީޖާ: އަލުން ބެލުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ފޮނުވި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 157/Cv-C-HD/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/53 ޤަޟިއްޔާއިން އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވި މި މައްސަލައިގައި، ބިން ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމާ ބިމުގެ ވެރިފަރާތް ޚިލާފުވެ ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ބިން ދީފައިވޭތޯ ކަނޑައެޅުމަށް ބޭނުންވާ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ، ތިންވަނަ ފަރާތާ ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަށް ނުބަލާ، ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމާމެދު ހައިކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅޭނެތޯ ނުވަތަ ތަޙުވީލު ކުރަންޖެހޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބަލަނީ ދަށުކޯޓުގައި ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލްގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކޮށްގެންނެވެ. ދިވެހި ޝަރުޢީ ނިޒާމަކީ އެޑްވަސޭރިއަލް ނިޒާމުގެ ސިފަތައް އެކުލެވިގެންވާ ނިޒާމެއްކަމުން، ފަނޑިޔާރުގެ ދައުރަކީ ފަރާތްތަކުން ހުށަހަޅާ ވާޤިޢާތައް އެ ފަރާތްތަކުން ސާބިތުކުރުމުން، އެއަށް ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކޮށް ގޮތް ކަނޑައެޅުމެވެ. (ޕެރ. 48)
2. އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވިތޯ ކަނޑައެޅުމަށް މުހިއްމު ވާޤިޢާތައް ސާބިތުކުރުމަށް ފަރާތަކުން ހުށަހަޅާ ޝަފަހީ ހެކިން ޙާޟިރުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދަށުކޯޓުން ނުދީ، ނުދިން ސަބަބު ބަޔާންނުކޮށް ނިންމާފައިވާނަމަ، ހައިކޯޓަށް ހެކިން ޙާޟިރުކޮށް ވާޤިޢާ ކަށަވަރުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ހެކިން ޙާޟިރުކޮށް ވާޤިޢާތައް ކަށަވަރުކޮށް ގޮތް ކަނޑައެޅުމަށް މައްސަލަ ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 47، 50-51)
3. ކޯޓުން ގޮތް ކަނޑައަޅަނީ ފަނޑިޔާރުގެ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހެޅުނު މައްސަލައަށާއި، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން އެދިފައިވާ ފަރުވާއަކީ ފޯރުކޮށްދެވިދާނެ ފަރުވާއެއްތޯ ބަލައިގެންނެވެ. ނޭދޭ ފަރުވާއެއް ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ އިޚްތިޔާރެއް ފަނޑިޔާރަކަށް ނުލިބެއެވެ. (ޕެރ. 49)
4. އެއްބަސްވުމަކާ ޚިލާފުވިތޯ ނުވަތަ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުވިތޯ ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން މައްސަލައިގެ އަސާސީ ވާޤިޢާތައް ކަށަވަރުކުރަންޖެހެއެވެ. އަދި އެއްބަސްވުމުގެ މާއްދާތައް މާނަކުރަންވާނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/53 ޤަޟިއްޔާގެ 12 އިން 19 އަށް ޕެރެގްރާފްތަކުގައިވާ އުޞޫލުތަކާއި، އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވެގެން އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް ގެނައުމާ ގުޅޭގޮތުން ވިލާ އެއަރ ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށެވެ. (ޕެރ. 53)
5. ދަޢުވާކުރާ ފަރާތް ބައިވެރިނުވާ، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާއި ތިންވަނަ ފަރާތަކާ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއް ބާޠިލުކުރުމަށް އެދޭ ޙާލަތުގައި، އެ އެއްބަސްވުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ކުރިން، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާއާއި ޠަބީޢީ ޢަދާލަތުގެ (audi alteram partem) އުޞޫލާ އެއްގޮތަށް، އެ ތިންވަނަ ފަރާތަށް ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ދޭންޖެހެއެވެ. އެ ފުރުޞަތު ނުދީ ހައިކޯޓުން އެ އެއްބަސްވުމާމެދު ގޮތެއް ނުކަނޑައެޅޭނެއެވެ. (ޕެރ. 55-57)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ އަދި 21 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 19 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)؛ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (ޙުކުމުގެ ސުރުޚީގައި)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޤަވާޢިދު 2011 ގެ 44 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/53 ޤަޟިއްޔާ (މި މައްސަލަ ތަޙުވީލުކުރި ޙުކުމް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/85 (ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް) ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2017/SC-A/23 (އެކްސްޕޯޓް އިމްޕޯޓް ބޭންކް އޮފް މެލޭޝިޔާ ބަރްހާދް ވ. ސަލްޓަންސް އޮފް ދަ ސީސް މެރިން ޓެކްސީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް އަދި ސަލްޓަންސް އޮފް ދަ ސީސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް) ޤަޟިއްޔާގެ 38 ވަނަ ނުކުތާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/49 (ދީބާޖާ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް) ޤަޟިއްޔާގެ 114 ވަނަ ނުކުތާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/29 (އޭ.އޭ.އޭ އެންޑް ޓްރޭޑިންގ ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް) ޤަޟިއްޔާގެ 17 ވަނަ ނުކުތާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/86,90 (ދައުލަތް (މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް) ވ. ޙުސައިން ރިޝީފް ޠާހާ) ޤަޟިއްޔާގެ 40 ވަނަ ޕެރެގްރާފް
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/HC-A/24 އަދި 2018/HC-A/305 ޤަޟިއްޔާތައް (މި މައްސަލައިގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާތައް)