ޢަބްދުﷲ ޞަބާޙް ވ. ކެނޮޕަސް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: ބައެއް ބަދަލުކުރި (ޔުޓިލިޓީ ބިލުގެ 44,363.70ރ އުނިކޮށް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުގެ ބާކީ ބައި ޤާއިމް)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 3081/Cv-C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުލީގެ އެއްބަސްވުމެއް ނޯޓިސްގެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން ނިމުމަކަށް ގެނައުމުން، ނޯޓިސް މުއްދަތުގެ ކުލި، ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓުން ކުލި އުނިކުރުން، ޖޫރިމަނާ އަދި ވަކީލު ފީ ދައްކަންޖެހޭތޯއާއި، ދަޢުވާގައި ނޭދޭ ޔުޓިލިޓީ ބިލުގެ ފައިސާ ދަށުކޯޓުން ނަގައިދިނުމަކީ ޞައްޙަ ކަމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ޤާނޫނީ ނަތީޖާއެއް ނުކުންނަ ވާޤިޢާއެއް ނުވަތަ ދަފުޢެއް ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ އެ ހުށަހެޅުން ހުށަހަޅާ ފަރާތުންނެވެ. ސާބިތުކުރުމުގެ މިންގަނޑަކީ ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ (ބެލަންސް އޮފް ޕްރޮބަބިލިޓީސް) މިންގަނޑެވެ؛ އަނެއް ފަރާތުން އެ ހުށަހެޅުމަށް އިންކާރުނުކުރުމަކީ ހުށަހަޅާ ފަރާތް ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައިން ބަރީޢަވާނެ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 35، 40)
2. ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިއެއްގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވާ ކަންތައްތައް ކުރަންވާނީ ކޮންޓްރެކްޓުގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށެވެ؛ އެއްބަސްވުމުގައި ވަކިގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރަން ބަޔާންކޮށްފައިވާ އިލްތިޒާމަކާ ތަފާތު ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރެވޭނީ އަނެއް ފަރާތުން އެކަމަށް ދުލެއްދީފިނަމަ ނުވަތަ އެއްބަސްވެއްޖެނަމައެވެ. (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާ؛ ޕެރ. 36، 51)
3. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ވިލާ އެއަރ މައްސަލައިގެ އުޞޫލުތަކުގެ ގޮތުން: ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވެއްޖެކަމަށް ބެލެވޭނީ ޤާނޫނީ ސަބަބެއްނެތި ކޮންޓްރެކްޓުގެ މައިގަނޑު ކަމަކާ ޚިލާފުވުމުންނެވެ؛ ކޮންޓްރެކްޓެއް ބައިކުޅަބައިން ނިމުމަކަށް ނުގެނެވޭނެއެވެ؛ ނިމުމަކަށް ގެނައުމުގެ ވަކި ގޮތެއް ކޮންޓްރެކްޓުގައިވާނަމަ އެގޮތަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނެއެވެ؛ އަދި ގެއްލުން ކުޑަކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރުމަކީ ޚިލާފުނުވާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ލާޒިމުކަމެކެވެ. (ޕެރ. 37)
4. ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި ކުލި ދެއްކުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓުގެ މައިގަނޑު ކަމެކެވެ. ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓުން ކުލި އުނިކުރުމަށް ކުއްޔަށް ދޭ ފަރާތުން ދޫދީފައި ނުވާނަމަ، ކުލި ނުދެއްކުމަކީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމެވެ. (ޕެރ. 52-53)
5. މައުސޫމު ފަރާތުން ކޮންޓްރެކްޓު ނިމުމަކަށް ގެންނައިރު، ޚިލާފުވި ފަރާތުގެ އަސާސީ އިލްތިޒާމެއްގެ ގޮތުން ދައްކަން އެއްބަސްވެ ނުދައްކާވާ ފައިސާ އެ ފަރާތުން ދައްކަންޖެހޭނެއެވެ؛ އެއީ އިލްތިޒާމު އަދާނުކުރުމުގެ ނަތީޖާއެއް ކަމަށްވެފައި ގެއްލުމުގެ ބަދަލެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 37، 54)
6. ދަޢުވާ ފޯމުގައި ހޯދަން އެދޭ ފައިސާގެ ޖުމްލައާއި ހިސާބުގައި ހިމަނާފައި ނުވާ، އަދި ދަޢުވާގެ ޚުލާޞާގައި އެދިފައި ނުވާ ފައިސާއެއް ކޯޓުން ނަގައިދިނުމަކީ ހައިކޯޓުގެ އަޙްމަދު ޝަމީމް މައްސަލައިގައިވާ (ނޭދޭ ފަރުވާއެއް ނަގައިނުދިނުމުގެ) އުޞޫލާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 44-48)
7. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އިސްތިއުނާފުކުރާއިރު، ދަށުކޯޓުން ޙަވާލާދީފައިވާ ޤަޟިއްޔާތަކާ ގުޅުވައި ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ނުއުފައްދާނަމަ، ވަކީލު ފީ ނަގައިދިނުމުގެ ނިންމުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 57-59)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: އަޙްމަދު ނާޝިދު މައްސަލަ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: އޭޑީކޭ ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ގަސްވެލި އައިލެންޑްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (2013/SC-A/28)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: ޢަލީ މޫސާ ވ. އާސިޔަތު ނިޒާރު (2013/SC-A/53)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ ޕވޓ ލޓޑ (2019/SC-A/85)
• ހައިކޯޓު: އަޙްމަދު ޝަމީމް މައްސަލަ
• ހައިކޯޓު: 2009/HC-A/384، 2016/HC-A/89، 2018/HC-A/47 (ދަށުކޯޓުން ވަކީލު ފީއާ ގުޅޭގޮތުން ޙަވާލާދީފައިވާ)
• ހައިކޯޓު: އަޙްމަދު ޝަމީމް ވ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު (2010/HC-A/47)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްތަފާ (2010/SC-A/02)