ނާސާ ލިންކް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އިބްރާހީމް ސަލީމް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު؛ އަލުން ބެލުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 221/Cv-C-HD/2021

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދިފާޢުގައި ހުށަހެޅި އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރިކަމަށް އަނެއް ފަރާތުން އިންކާރުކުރުމުން، އެ އެއްބަސްވުމަކީ ޞައްޙަ އެއްބަސްވުމެއް ނޫންކަމަށް ދަށުކޯޓުން ކަނޑައެޅީ (authenticity އާ legal validity އާ ތަފާތުކޮށް) ޤާނޫނާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށްތޯ؛ އެއްބަސްވުމުގެ ހެކިންގެ ހެކިބަހަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރުމުގެ ނަތީޖާ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އެއްބަސްވުމުގެ އަޞްލަށް (authenticity) އިންކާރުކުރުމާއި، ވުޖޫދުގައި އޮތް އެއްބަސްވުމެއްގެ ޤާނޫނީ ޞައްޙަކަމާ (legal validity) މެދު ސުވާލު އުފެއްދުމަކީ ތަފާތު ދެ މަފްހޫމެކެވެ؛ ފުރަތަމަ އެއް ބުނަނީ އެއީ ސޮއިނުކުރި، ވުޖޫދުގައި ނެތް އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށް ކަމަށާއި، ދެވަނަ އެއް ބުނަނީ ވުޖޫދުވި އެއްބަސްވުމެއް ނަމަވެސް މެދުވެރިވި ޙާލަތަކުން ބާޠިލު ކަމަށެވެ. (ޕެރ. 41)
2. އެއްބަސްވުމުގެ އަޞްލަށް އިންކާރުކުރާ ޙާލަތުގައި، އެއްބަސްވުން ވުޖޫދުވެފައިވާކަން (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ހުށަހެޅުމާއި ޤަބޫލުކުރުން) ވާޤިޢާތަކުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނީ އެ އެއްބަސްވުމަށް ބަރޯސާވާ ފަރާތުންނެވެ (fact based)؛ ސާބިތު ނުވެއްޖެނަމަ އެއީ އުފެދުނުއިރުވެސް ބާޠިލު (void ab initio) އެއްޗެއް ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ. (ޕެރ. 42، 62)
3. އެއްބަސްވުމުގެ legal validity އާ މެދު ސުވާލު އުފައްދައި (ޙައިޘިއްޔަތު ނެތުން، ބިރުދެއްކުން، ޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލުން، ނުރަނގަޅު ނުފޫޒު، ޣައިރު ޤާނޫނީކަން) އެއީ ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށް ބުނާނަމަ، ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 3، 12–17 ވަނަ މާއްދާތަކުގެ މިންގަނޑުގެ ތެރެއިން އެކަން ސާބިތުކުރަންޖެހެނީ އެހެން ބުނާ ފަރާތުންނެވެ (law based)؛ އޭގެ ކުރިން އެއްބަސްވުން ވުޖޫދުގައި އޮތްކަން ޤާއިމުވާންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 43، 47)
4. ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބިނާވެފައިވަނީ އެއްބަސްވުމުގެ authenticity ގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާނަމަ، އެ ނިންމުން ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13 އަދި 17 ވަނަ މާއްދާގެ ނަޒަރުން (ބާޠިލު ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ގޮތުން) ވަޒަންކުރަންޖެހޭ ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 54، 55)
5. ޑޮކިއުމަންޓެއްގައި ސޮއިކުރިކަމަށް އިންކާރުކޮށްފިނަމަ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޢަބްދުﷲ ޢާރިފް ވ. އެޕޯލޯ ހޯލްޑިންގްސް ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލުގެ މަތިން، ޞައްޙަކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮންނަނީ ހުށަހެޅި ފަރާތުގެ މައްޗަށް ކަމަށާއި، ކޯޓުން އެ ފަރާތަށް އަސްލު (އަސާސީ ހެކި)، ސޮއިކުރި ފަރާތް، ލިޔުން ތައްޔާރުކުރި މީހުން، ހެކިން އަދި ސާނަވީ ހެކި ހުށަހެޅުމަށް އަންގަންވާނެއެވެ؛ އެ އުޞޫލުގެ އަލީގައި އެއްބަސްވުން ވުޖޫދުގައިވޭތޯ ނުބަލައި، އިތުރު ވާޤިޢާތަކުގެ މައްޗަށް ޞައްޙަކަމާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަކީ އެ ޤަޟިއްޔާއިން ދައްކައިދޭ މަގު ނޫނެވެ. (ޕެރ. 58، 59، 64، 65)
6. އެއްބަސްވުމުގެ ޞައްޙަކަން ސާބިތުކުރުމަށް އެއްބަސްވުމުގެ ހެކިން ހުށަހަޅައި ހެކިބަސް ނެގިނަމަވެސް، އެ ހެކިބަހަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް މައްސަލަ ނިންމުމަކީ ޢަބްދުﷲ ޢާރިފް ވ. އެޕޯލޯ ހޯލްޑިންގްސް ޤަޟިއްޔާގެ މިންގަނޑާ ޚިލާފު ނިންމުމެކެވެ؛ ހެކިބަސް ވަޒަންކޮށްގެން މެނުވީ ޞައްޙަކަމާމެދު ގޮތެއް ނުކަނޑައެޅޭނަމަ މައްސަލަ ދަށުކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރުމުގައި މަޞްލަޙަތު ބޮޑުވެއެވެ. (ޕެރ. 66، 67)
7. މައިގަނޑު ވާޤިޢާއަށް ތާއީދުކުރާ ނުވަތަ ނަފީކުރާ ކޮންމެ ވާޤިޢާއަކީ ގުޅުންހުރި ވާޤިޢާއެކެވެ؛ އެ ވާޤިޢާތަކުން އެހީ ހޯދުމުގައި ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 63، 64)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 3، 12، 13، 14، 15، 16، 17 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޢަބްދުﷲ ޢާރިފް ވ. އެޕޯލޯ ހޯލްޑިންގްސް ޕވޓ ލޓޑ (ނުކުތާ 20–24، 28)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/47 (މުޙައްމަދު ސަލީމް ވ. މޫސާ ޢުމަރު އަދި އިތުރު 4 ފަރާތެއް)