ޢަބްދުﷲ ޞަބާޙު ވ. ކެނޮޕަސް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: މަދަނީ، އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުން، ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާ، ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމްތައް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ކުރެވޭނެ ޙާލަތްތައް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ލީސް އެއްބަސްވުން މުއްދަތުގެ ކުރިން ނިންމުމުން ކުއްޔަށްދިން ފަރާތުން ތަން އެހެން ފަރާތަކަށް ކުއްޔަށްދިން ނަމަވެސް ނޯޓިސް މުއްދަތުގެ 4 މަހުގެ ކުލި ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން ދައްކަންޖެހޭތޯއާއި، އެ ކުލި ނަގައިދިނުމަކީ ނުޙައްޤު މުއްސަނދިކަމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އެއްބަސްވުން ނިންމުމަށް ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން ނޯޓިސް ދީ، ކުއްޔަށްދިން ފަރާތުން އެ ތާރީޚުގައި އެއްބަސްވުން ނިންމުމަށް އިޢުތިރާޟު ނުކޮށްފިނަމަ، އެ ތާރީޚުގައި އެއްބަސްވުން ނިންމުމަށް ދެފަރާތް އެއްބަސްވެއްޖެއެވެ. މި ޙާލަތުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހެނީ މުއްދަތުގެ ކުރިން އެއްބަސްވުން ނިންމާނަމަ ދޭންޖެހޭ ނޯޓިސާއި ނޯޓިސް މުއްދަތުގެ ކުލި ބަޔާންކުރާ އެއްބަސްވުމުގެ މާއްދާއަށެވެ. އެއީ ދެފަރާތް އެއްބަސްވުމަށް ވަނުއިރު ދެފަރާތަށް އެނގި ފަހުމްވެފައިވާ މާއްދާއެކެވެ. (ޕެރ. 26-28)
2. އެއްބަސްވުން ނިމުމަށްފަހު ކުއްޔަށްދިން ފަރާތުން އެ ތަން އެހެން ފަރާތަކަށް ކުއްޔަށް ދިނުމަކުން، އެއްބަސްވުން ނިންމުމުގައި ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވާ ނޯޓިސް މުއްދަތުގެ ކުލި ދެއްކުމުގެ އިލްތިޒާމުން އޭނާ ބަރީއައެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 29)
3. ތަން އެހެން ފަރާތަކަށް ކުއްޔަށް ދިނުމަކީ ކުއްޔަށްދިން ފަރާތަށް އޮތް އިޚްތިޔާރެއް ކަމުން، އެކަމަށް އެ ފަރާތުން އިޢުތިރާފުވުމާއި ނުވުމަކީ މި ބާވަތުގެ މައްސަލައިގެ ނަތީޖާއާ ގުޅުމެއްވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 30)
4. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުން ނުވަތަ އެހެން ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ޙައްލެއް ނުލިބޭ ޙާލަތްތަކުގައި ނުޙައްޤު މުއްސަނދިކަމުގެ އުޞޫލުގެ ދަށުން ޙައްޤުނުވާ މަންފާ ޙައްޤުވެރި ފަރާތަށް ރައްދުކޮށްދިނުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުން ބަލައިގަނެފައިވާ ހަމައެކެވެ. ނަމަވެސް އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރާ ޙާލަތުގައި ވަކިގޮތަކަށް ދެފަރާތް އެއްބަސްވެފައިވާއިރު، އެގޮތަށް ޢަމަލުނުކުރުމުގެ އުޒުރަކަށް ނުޙައްޤު މުއްސަނދިކަމުގެ އުޞޫލު ތަޠުބީޤުކުރެވޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 31)
5. ހައިކޯޓުގައި ތަޢުނުނުކުރާ ކަމެއް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ބަލައިގަންނަންޖެހޭ ހުއްދަކުރާ ސަބަބެއް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ދައްކާފައި ނުވާނަމަ އެ ނުކުތާ ބަލައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. ސުޕްރީމް ކޯޓުން މައްސަލަ ބަލަނީ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ކަންކަން އަސާސަކަށް ބަލައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 31 އަދި ފުޓްނޯޓު)
6. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ އިސްތިއުނާފެއްގައި ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާނޫނާ ޚިލާފުވިކަމަށް ބުނާ ސަބަބެއް، ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބުތަކެއް އޮންނަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 32)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 16 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 287 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ގެ (i) (އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟު)
• މުޙައްމަދު ޔާސިރު ވ. އިބްރާހީމް ޙަސަން [2023] SC 02
• ފާޠިމަތު މަނިކެ ވ. މަރްޔަމް ފަރުހާދާ ވަޙީދު (2014/SC-A/32)
• ޙުސައިން ޢަލީ ވ. މޯލްޑިވްސް އިންޑަސްޓްރިއަލް ފިޝަރީޒް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް [2021] SC 01
• އަހްމެޓް އައިޑެނިޒް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޑޮލްފިން ބޭސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2021] SC 05
• އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2021] SC 18
• މުޙައްމަދު ރަޝާދު ވ. އެކްސްޕަވަރ މޮޓޯސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2021] SC 59
• ކަޕޫރުﷲ ޔޫސުފް ވ. މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް [2021] SC 75
• ސަން ޓްރެވަލްސް އެންޑް ޓުއަރޒް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ހިލްޓަން އިންޓަރނޭޝަނަލް މެނޭޖް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2021] SC 77
• މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ ވ. މައިނަރ އިންޓަރނޭޝަނަލް (ލަބުއާން) ލިމިޓެޑް [2022] SC 42