ނަން ފޮރުވާފައި ވ. ނަން ފޮރުވާފައި

މި ޤަޟިއްޔާގައި ފަރާތްތަކުގެ ނަން ފޮރުވާފައި.

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު (ހުޅުމާލެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ 206/HMC/2023 އާއި 621/HMC/2023 ބާޠިލު)

ދަށު ކޯޓު: ކ. ހުޅުމާލެ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 621/HMC/2023

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ގެވެށި އަނިޔާގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނެރުނު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަވަސް އަމުރަކަށް ގެނައި ބަދަލު (ކުއްޖާއާ ބައްދަލުކުރުމުގެ ބައި) ތަންފީޒުކުރުމަށް، ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 77 ވަނަ މާއްދާއާއި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުތަކުގެ ޢާއިލީ އިޖުރާއަތުގެ އުޞޫލުގެ 87 (އ)(7) ތަޠުބީޤުކޮށް އަމުރު މުރާޖަޢާގެ މައްސަލައެއް ހުއްޓައި އަމުރުކުރުމަކީ މާނަކުރުމުގެ ހަމަތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ މަޤުޞަދަށް ބެލުމުގެ އުޞޫލާއި ގެވެށި އަނިޔާގެ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނު މާނަކުރުމުގައި މަސައްކަތް ފަށަންވާނީ ޤާނޫނުގެ ޢިބާރާތާއި އޮނިގަނޑުންނެވެ؛ ޤާނޫނު ކިޔަންވާނީ އެއް ރޮއްޖެއްގެ ގޮތުގައި، މުޅި ޤާނޫނުގެ ސިޔާސަތާއި މަޤުޞަދުގެ ތެރެއިން (harmonious construction، މާނަކުރުމުގެ ހަމަތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 10 ވަނަ މާއްދާ)؛ މާނަކުރުމުގެ ހަމަތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 6 އަދި 17 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ޤާނޫނުގެ މަޤުޞަދު ހާސިލުވާ ގޮތަށް މާނަކުރުމަށް އިސްކަން ދޭންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 57، 94-95، 112-121)
2. މާނަކުރުމުގެ ހަމަތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޤާނޫނުގެ ބޭރުން ބޭނުންކުރެވިދާނެ ވަޞީލަތެއްގެ ގޮތުގައި ފެމިލީ ޕްރޮޓެކްޝަން އޮތޯރިޓީން ޝާއިޢުކުރި ގެވެށި އަނިޔާގެ ޤާނޫނުގެ ކޮމެންޓަރީ ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 58)
3. ގެވެށި އަނިޔާގެ ޤާނޫނުގެ ހަތްވަނަ ބައިގައިވާ ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރަކީ ދެފަރާތުގެ ޙާޟިރުގައި ނެރޭ އަމުރެވެ؛ އަށްވަނަ ބައިގައިވާ އަވަސް އަމުރަކީ (37 ވަނަ މާއްދާ) އަމުރު ނިސްބަތްވާ ފަރާތުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ނެރޭ ވަގުތީ އަމުރެކެވެ؛ މި ދެ ބާވަތުގެ އަމުރާ ގުޅޭ އުޞޫލުތައް މަސްހުނިކޮށް ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 98-100)
4. 31 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ)ގެ ދަށުން ވަގުތީ ޙަޟާނަތުގެ އަމުރާއި ޒިޔާރަތުގެ ޙައްޤު ފަދަ ޚާއްޞަ ޝަރުޠު ކަނޑައަޅާނީ ހަތްވަނަ ބައިގެ ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރެއްގައި، ދެ ފަރާތުގެ ބަސް ހޯދައިގެންނެވެ؛ 31 (ހ)ގެ 'މިބާވަތުގެ އެހެން ޝަރުޠު' މަޙްދޫދުވަނީ އެ މާއްދާގެ (1)-(3) ގެ ޠަބީޢަތުގެ ތެރެއަށެވެ؛ އެހެންކަމުން، އަވަސް އަމުރެއްގެ ތެރެއިން 31 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަރޯސާވެ ކުއްޖާއާ ބައްދަލުކުރުމުގެ ވަގުތުތައް ކަނޑައެޅުމަކީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 83، 96-97، 128-131)
5. ގެވެށި އަނިޔާގެ އަވަސް އަމުރަކީ (38 ވަނަ މާއްދާ) ގިނަވެގެން 3 މަސްދުވަހަށް ދެމިއޮންނަ ވަގުތީ އަމުރެކެވެ؛ އަމުރު ބާޠިލުކުރުމަށް ހުށަހެޅި މައްސަލައެއްގައި 3 މަސް ހަމަވުމުގެ ކުރިން ގޮތެއް ނުނިންމި، އަމުރު ބާޠިލުނުކުރަން ނިންމައިފިނަމަ، އަމުރުގެ ބިނާތައް ދެމިއޮތުމާއެކު އެ އަމުރަށް ދާއިމީ އަމުރެއްގެ ހައިސިއްޔަތު ލިބިފައިވާކަމަށް ބަލަންޖެހެއެވެ؛ އެހެން ގޮތަކަށް ތަރުޖަމާކުރުމަކީ ޤާނޫނުގެ މަޤުޞަދާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 133-137، 144)
6. ގެވެށި އަނިޔާގެ ދެ ބާވަތުގެ އަމުރުވެސް އެ ދެމިއޮތް މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ޙާލަތު ބަދަލުވުމުގެ މައްޗަށް 33 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެއް ފަހަރަށްވުރެ ގިނައިން ބަދަލުކުރެވިދާނެއެވެ؛ އަމުރު ބާޠިލުކުރުމާއި ބަދަލުކުރުމާއި މުއްދަތު އިތުރުކުރުމުގެ މައްސަލަތައް އެއްކުރުމުން އަމުރުގެ މުއްދަތާއި ޤާނޫނީ ހައިސިއްޔަތާމެދު އޮޅުން އުފެދޭތީ، ވަކިވަކިން ބެލުމާއި 3 މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ނިންމުން މުހިއްމެވެ. (ޕެރ. 134-139، 153)
7. ގެވެށި އަނިޔާގެ ޤާނޫނަކީ މައުޟޫޢީ އަދި އިޖުރާއީ ކަންކަން ބަޔާންކުރާ ޚާއްޞަ ޤާނޫނެކެވެ؛ ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ އިޖުރާއަތު ޢާއްމު ޤާނޫނުގެ މައްޗަށް އިސްވާނެއެވެ (2021/SC-A/12، 2021/SC-A/13، 2021/SC-A/50)؛ ގެވެށި އަނިޔާގެ ޤާނޫނުގެ 24 (ރ)ގެ ދަށުން އެ ޤާނޫނުގެ އަމުރުތައް މުޅި ރާއްޖޭގައި ތަންފީޒުކުރެވޭތީ، ތަންފީޒާ ގުޅޭ ކަންކަމުގައި ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 77 ވަނަ މާއްދާގެ މައްޗަށް އެ މާއްދާ އިސްކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 54، 106-107، 111)
8. ގެވެށި އަނިޔާގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރަކާ ޚިލާފުވުމަކީ ޖިނާއީ ކުށެއް ކަމުން، ޤާނޫނު ތަޞައްވުރުކުރާ ތަންފީޒީ އިޖުރާއަތަކީ އަމުރާ ޚިލާފުވާ މައްސަލަތައް ފުލުހުން މެދުވެރިކޮށް ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް ވަނުމެވެ. (ޕެރ. 108-110، 122-123)
9. އާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދާއިރާގައި ގެވެށި އަނިޔާގެ މައްސަލަތައް ނުހިމެނޭތީ، އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހެދި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުތަކުގެ ޢާއިލީ އިޖުރާއަތުގެ އުޞޫލު (87 (އ)(7) ހިމެނޭ) ގެވެށި އަނިޔާގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނެރޭ އަމުރުތައް ތަންފީޒުކުރުމަށް ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 103-106، 154-156)
10. ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރުގެ ރައްކާތެރިކުރާ ބަޔާއި ވަކިކޮށް، ކުއްޖާއާ ބައްދަލުކުރުމުގެ ބައި އެކަނި ޙުކުމް ތަންފީޒުގެ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ތަންފީޒުކޮށް، ރައްކާތެރިކަން ލިބިފައިވާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ތަންފީޒީ ފިޔަވަޅު އެޅުމަކީ ގެވެށި އަނިޔާގެ ޤާނޫނުގެ މަޤުޞަދާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ؛ އެފަދަ މައްސަލައެއް ރަޖިސްޓްރީކުރުމުގެ ކުރިން ވެސް އިދާރީ ގޮތުން ފުރަތަމަ ނަޒަރުން ބަލަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 143-151، 160)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 3/2012 (ގެވެށި އަނިޔާ ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 18، 19، 20، 24، 25، 26، 28، 31، 33، 34، 35، 37، 38، 39، 40، 41، 48، 52، 66 ވަނަ މާއްދާ
• ގެވެށި އަނިޔާ ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނުގެ ކޮމެންޓަރީ (ފެމިލީ ޕްރޮޓެކްޝަން އޮތޯރިޓީ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 1، 2، 6، 10، 11، 12، 17 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 77 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2000 (އާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 1 އަދި 72 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު R-99/2022 (ޢާއިލާއާބެހޭ ގަވާއިދު) ގެ 75 ވަނަ މާއްދާ
• އުޞޫލު ނަންބަރު G-26/2022 (މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުތަކުގެ ޢާއިލީ އިޖުރާއަތުގެ އުޞޫލު) ގެ 1، 2، 75، 87 (އ)(7) ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު R-102/2022 (ފެމިލީ ކޯޓުގެ ޢާއިލީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 19/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 8 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) (ޙަވާލާއެއްގެ ގޮތުން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2016/SC-A/23 (މީޑިއާނެޓް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2020/SC-A/46 (ދައުލަތް ވ. އަތަމާ މެރިން އިންޓަރނޭޝަނަލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2021/SC-A/12 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް ސައްމާޙް އަޙްމަދު ފަތުޙީ)؛ 2021/SC-A/13 (ޢަބްދުއްސަލާމް)؛ 2021/SC-A/50 (މަފްތޫޙް ސަޢީދު)
• ހައިކޯޓު: 2023/HC-A/177 (މިނިސްޓްރީ އޮފް އިކޮނޮމިކް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ވ. ސަދަން އެންޓަރޕްރައިސަސް)
• ފެމިލީ ކޯޓު: C-1361/2024/FM، C-1242/2023/FM، C-1839/2022/FM، C-885/2022/FM، C-572/2023/FM، C-2245/2022/FM، C-771/2025/FM ފަދަ ނިންމުންތައް (ޢަމަލުކުރާ ގޮތް)
• ބޭރު މަސްދަރު: D. Sanjeevayya v. Elections Tribunal AIR 1967 SC 1211؛ Magor and St Mellons RDC v Newport Corporation (1952)؛ Crawford, Statutory Construction؛ Lieber, Legal and Political Hermeneutics