ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތައް ބާޠިލު؛ 7 މަސައްކަތު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް މައްސަލަތައް ހުށަހަޅައިފިނަމަ ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ބަލައިގަންނަން ޖެހޭ

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145/RNM/2023/37

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖަލު އަދަބު ޖޫރިމަނާއަށް ބަދަލުކުރުމަށްފަހު ޖޫރިމަނާ ނުދައްކާ ޙާލަތުގައި، ޖަލު އަދަބު ތަންފީޒުކުރުމަށް އެދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ހުށަހަޅާ މައްސަލަތައް ހުށަހަޅަންޖެހޭ މުއްދަތު ގުނަންވާނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އުޞޫލު 2021/02 ގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުންތޯ ނުވަތަ 38 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުންތޯ، އަދި މުއްދަތު ފާއިތުވެފައިވާކަމަށް ބުނެ ދަށުކޯޓުތަކުން މައްސަލަތައް ބަލައިނުގަތުން ރަނގަޅުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ނިންމުމަކީ ޚަޞްމުން ޙާޟިރުވެ ބަހުސްކޮށް ނިންމި ޤަޟިއްޔާއެއް ނޫން، މައްސަލައެއް ބަލައިގަތުމާމެދު ކޯޓުން ނިންމި ގޮތެއް ކަމަށްވާނަމަ، އެފަދަ އިސްތިއުނާފެއް ހިންގާނީ ހަމައެކަނި އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތް ޙާޟިރުކޮށްގެން "އެކްސް ޕާޓޭ" ގޮތުގައެވެ. (ޕެރ. 2)
2. މައުޟޫޢު އެއްގޮތް، އަދި ޤާނޫނީ އެއް ނުކުތާއެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ހުށަހަޅާ އިސްތިއުނާފުތައް، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/31 ޤަޟިއްޔާއާއި ހައިކޯޓުގެ ބެންޗު އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ފަނޑިޔާރުންގެ އެއް ބެންޗަކުން އެކުއެކީ ބަލައި، އެއް ނިންމުމެއްގެ ގޮތުގައި ލިޔެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 3)
3. ޤާނޫނާއި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާއި އުޞޫލުތައް މާނަކުރަންވާނީ ޤާނޫނުގެ މަޤުޞަދުތަކަށް ނަޞްރު ލިބޭ ގޮތަށެވެ؛ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1000، 1201، 1202 އަދި 1203 ވަނަ މާއްދާތަކުން ޖަލަށްލުމުގެ ބަދަލުގައި ކަނޑައަޅާ އަދަބާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުނުކުރާ ޙާލަތުގައި ކަންކުރަންވީ ގޮތް ބަޔާންކޮށްދީފައިވެއެވެ. (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2024/SC-A/06 ޤަޟިއްޔާއަށް ތަބާވެ، ޕެރ. 34)
4. އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގެ އުޞޫލުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ މުއްދަތާއި 38 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ މުއްދަތާ ދެމެދު ފުށުއަރަނީ އުޞޫލު ޑްރާފްޓްކުރުމުގައި އަރާފައިވާ އޮޅުމަކުން ކަމަށްވާތީ، މި ދެ މާއްދާ ސުލްޙަކުރަންވާނީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ސިޔާސަތާއި މަޤުޞަދު ޙާޞިލުވާގޮތަށާއި ކޯޓުގެ ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރެވޭ ގޮތަށެވެ؛ އަދި ޖޫރިމަނާއަށް ބަދަލުކުރި އަދަބު ޖަލު އަދަބަށް ބަދަލުކުރުމަށް ހުށަހަޅާ މައްސަލަތަކުގައި މުއްދަތު ގުނަންވާނީ 38 ވަނަ މާއްދާގައިވާ އިޖުރާއަތާ އެއްގޮތަށެވެ. (ޕެރ. 26، 34، 40-41)
5. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ސުޕްރީމް ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޤާނޫނީ ނުކުތާއެއްގައި، ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން އެ ނިންމުމަށް ތަބާވާން ޖެހެއެވެ؛ އެހެންކަމުން، 38 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ހުށަހަޅާ އަދަބު ތަންފީޒުކުރުމުގެ މައްސަލަތައް، އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ބަލައިގަންނަން ޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 35-37)
6. ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔު: ކުރިން 30 ވަނަ މާއްދާއަކީ ޚާއްޞަ މާއްދާކަމަށް ދެކުނު ނަމަވެސް، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2024/SC-A/06 ޤަޟިއްޔާއިން މި ސުވާލު ނިންމާފައިވާތީ، މައްސަލަ ބަލައިގަތުމުގައި ދަށުކޯޓުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނީ އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގެ އުޞޫލުގެ 38 ވަނަ މާއްދާއަށެވެ. (ޕެރ. 39-41)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އުޞޫލު ނަންބަރު 2021/02 (ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލު) ގެ 29، 30 އަދި 38 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 1000، 1201، 1202 އަދި 1203 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 8، 12 އަދި 17 ވަނަ މާއްދާ
• މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީގެ އުޞޫލު ނަންބަރު 2022/G-11
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 77 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ހައިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ ނަންބަރު FAM/2021/02 އުޞޫލު (މައްސަލަބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2024/SC-A/06 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ޤަޟިއްޔާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2023/SC-C/02 (ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ޑިމޮކްރެޓިކް ޕާޓީ ވ. ދައުލަތް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/46 (ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް) ވ. އަތަމާ މެރިން އިންޓަރނޭޝަނަލް)
• ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-A/219 (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2024/SC-A/06 އިން ބާޠިލުކުރި)