ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް (އަޣްލަބިއްޔަތުން)

ކީވޯޑުތައް: ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލުގެ 30 އަދި 38 ވަނަ މާއްދާ، ރަޖިސްޓްރާގެ ނިންމުން އަލުންބަލައި ނިންމި ނިންމުން، ޖިނާއީ

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145/RNM/2023/24

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖޫރިމަނާއަށް ބަދަލުކުރެވުނު އަދަބު ޙުކުމުގައިވާ މުއްދަތުގައި ނުދައްކައިފިނަމަ، އަސްލީ އަދަބަށް ބަދަލުކުރަން އެދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވީ މުއްދަތު ކަނޑައެޅެނީ ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލު (02/2021) ގެ 30 ވަނަ މާއްދާ އެކަނިތޯ، ނުވަތަ އެ މާއްދާ 38 ވަނަ މާއްދާއާ އެކުގައި ކިޔަންޖެހޭތޯ؛ އަދި މުއްދަތު ފަހަނައަޅާފައިވާތީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ފޯމު ބަލައިނުގަތުން ރަނގަޅުތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މުދަލަށް ގެއްލުންދިނުމުގެ ކުށް ސާބިތުވެ، ޖަލު އަދަބު 7,600 ރުފިޔާގެ ޖޫރިމަނާއަކަށް ބަދަލުކޮށް 6 މަސްދުވަހުގެ ތެރޭ މީރާއަށް ދައްކަން ޙުކުމްކުރެވުނެވެ. ފައިސާ ނުދައްކާކަން މީރާއިން 8 މާރިޗު 2023 ގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް އެންގުމުން، 14 މާރިޗު 2023 ގައި އަދަބު ތަންފީޛުކޮށްދިނުން އެދި ފޯމު ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ފޯމު ހުށަހަޅާފައިވަނީ އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގެ އުޞޫލުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ 30 ދުވަހުގެ މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހުކަމަށް ބުނެ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ރަޖިސްޓްރާރ ފޯމު ބަލައިނުގަނެ، ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން އަލުން ބަލައި އެ ކޯޓުން އެ ނިންމުމަށް ތާއީދުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ބުނީ 30 އާއި 38 ވަނަ މާއްދާ އެކުގައި ކިޔަންޖެހޭނެ ކަމަށާއި، 30 ވަނަ މާއްދާގައި ސާފު އިޖުރާއަތެއް ނެތް ކަމަށާއި، ފައިސާ ނުދެއްކިކަން ޕްރޮސިކިއުޝަނަށް އެނގޭނީ މީރާއިން އެންގުމުން ކަމަށެވެ. މައްސަލަ ހިންގީ Ex parte ގޮތުގައެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އަޣްލަބިއްޔަތު (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު، ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ޝަނީޒް ޢަބްދުﷲ) ދެކެވަޑައިގަތީ 30 ވަނަ މާއްދާއަކީ ޖޫރިމަނާއަށް ޚާއްޞަ މާއްދާއެއް ކަމަށާއި ޢާއްމު މާއްދާއެއް ކަމަށްވާ 38 ވަނަ މާއްދާއަށް ރުޖޫޢަވެ މުއްދަތު އިތުރުކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ނެތް ކަމަށެވެ. ފަނޑިޔާރު ދީބާނާޒް ފަހުމީ ޚިލާފުވެވަޑައިގަނެ، 30، 38 އަދި 39 ވަނަ މާއްދާ އެކުގައި ކިޔަންވާނެ ކަމަށާއި، 30 ދުވަސް ގުނަންވާނީ މީރާގެ ނޯޓިސްތައް ފޮނުވުމަށްފަހު ޕްރޮސިކިއުޝަނަށް އަންގާ ތާރީޚުން ކަމަށާއި، ފޯމު ހުށަހަޅާފައިވަނީ މުއްދަތުގައި ކަމަށް ނިންމަވައި ނިންމުން ބާޠިލުކުރުމަށް ފެނިވަޑައިގަތެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަށު ކޯޓުގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން މަރުޙަލާއިން ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމާ މައްސަލަތަކުގެ އިސްތިއުނާފު ހައިކޯޓުން ހިންގަނީ ހަމައެކަނި އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތް ޙާޟިރުކޮށްގެން Ex parte ގޮތުގައެވެ. (ޕެރ. 6)
2. ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލުގެ 30 ވަނަ މާއްދާއަކީ ޙުކުމުގައިވާ މުއްދަތުގައި ޖޫރިމަނާ ނުދައްކައިފިނަމަ، އެ މުއްދަތު ފާއިތުވާތާ 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ޖަދުވަލު 01 ގެ ފޯމުން މައްސަލަ ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންޖެހޭކަން ސާފު ޢިބާރާތުން ބަޔާންކުރާ، ޖޫރިމަނާއަށް ޚާއްޞަ މާއްދާއެކެވެ. (ޕެރ. 12)
3. އެ އުޞޫލުގެ 38 ވަނަ މާއްދާއަކީ ޖަލަށްލުމުގެ ބަދަލުގައި ކަނޑައަޅާ އަދަބުތައް ތަންފީޒީ އިދާރާތަކުން ތަންފީޒުނުކުރެވޭ ޙާލަތުގައި ތަޠުބީޤުކުރާ ޢާއްމު މާއްދާއެއް ކަމަށްވާތީ، 30 ވަނަ މާއްދާއާއި 38 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުވަނީ ތަފާތު ދެ ޙާލަތެއްގައި ތަފާތު އިޖުރާއަތުތަކަކުންނެވެ؛ އެ ދެ މާއްދާ އެކުއެކީ ކިޔިޔަސް 30 ވަނަ މާއްދާގެ ޚާއްޞަކަން ފިލައެއް ނުދެއެވެ. (ޕެރ. 13-14)
4. މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާއި 12 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ) ގެ މަތިން، ސާފު ޢިބާރާތަކުން ދޭހަވާ މާނަ ފުޅާކޮށް، 30 ވަނަ މާއްދާއަށް 38 ވަނަ މާއްދާގެ ކަންކަން މަސްހުނިކުރުމަކީ ޕްރޮސިކިއުޝަނަށް ދީފައިވާ މުއްދަތުގެ ބޭނުން ކެނޑިދާނެ ކަމެއް ކަމަށްވާތީ ހަމަޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 15-16)
5. ޚާއްޞަ މާއްދާއަކާއި ޢާއްމު މާއްދާއެއް ފުށުއަރާ ޙާލަތުގައި ޚާއްޞަ މާއްދާއަށް އިސްކަންދޭންވާނެއެވެ (generalia specialibus non derogant)؛ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުންތަކުގައިވާ ގޮތުން ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި ޢާއްމު އިޖުރާއަތުގެ މައްޗަށް ޚާއްޞަ ޤާނޫނަށް/ އިޖުރާއަތަށް އިސްކަންދޭންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 17-19)
6. ޖޫރިމަނާ ނުދެއްކުމުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ފަރާތުން 30 ވަނަ މާއްދާގެ މުއްދަތު އެއްފަރާތްކޮށް 38 ވަނަ މާއްދާގެ އިޖުރާއަތު ތަޠުބީޤުކުރެވޭނެ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތުމުން، 30 ވަނަ މާއްދާގެ މުއްދަތު ފަހަނައަޅާފައި ހުށަހަޅާ ފޯމު ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ބަލައިނުގަތުން ރަނގަޅެވެ. (ޕެރ. 19-21)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އުޞޫލު ނަންބަރު 02/2021 (ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލު) ގެ 30، 38 އަދި 39 ވަނަ މާއްދާ، ޖަދުވަލު 01
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، 8 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 12 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ޅ)، 17 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)، 77 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021/R-100 (ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ގަވާއިދު) ގެ 25 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) އަދި (2)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 188 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 1000 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 1002، 1004 އަދި 1005 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 20 ވަނަ މާއްދާ އަދި 61 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީގެ އުޞޫލު ނަންބަރު 2022/G-11 ގެ 1 އަދި 2 ވަނަ މާއްދާ
• 2021/SC-A/13 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުއްސަލާމް)
• 2021/SC-A/50 (މަފްތޫޙް ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
• 2016/SC-A/23 (މީޑިއާނެޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• 2020/SC-A/46 (ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓުއަރިޒަމް) ވ. އަތަމާ މެރިން އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)