ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތައް ބާޠިލު، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ހުށަހަޅައިފިނަމަ މައްސަލަތައް ބަލައިގަންނަން ކަނޑައެޅި

ދަށު ކޯޓު: ދ. ކުޑަހުވަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު M8C/2023/1

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖަލު އަދަބު ޖޫރިމަނާއަށް ބަދަލުކުރުމަށްފަހު ޖޫރިމަނާ ނުދައްކާ ޙާލަތުގައި އަސްލު ޖަލު އަދަބު ތަންފީޛުކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ހުށަހަޅާ މައްސަލަ، ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހު ހުށަހެޅުނީއޭ ބުނެ ދަށުކޯޓުތަކުން ބަލައިނުގަތުން ޞައްޙަތޯ، ނުވަތަ މުއްދަތު ގުނަންވީ އެ އުޞޫލުގެ 38 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުންތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޚަޞްމުން ޙާޟިރުވެ ބަހުސްކޮށް ނިންމި ޤަޟިއްޔާއެއް ނޫން، މައްސަލައެއް ބަލައިގަތުމާމެދު ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމެއްގެ އިސްތިއުނާފު ހައިކޯޓުން ބަލަނީ ހަމައެކަނި އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތް ޙާޟިރުކޮށްގެން "އެކްސް ޕާޓޭ" މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. (ޕެރ. 2)
2. މައުޟޫޢު އެއްގޮތް، އަދި އެއް ޤާނޫނީ ނުކުތާތަކެއްގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ ޤަޟިއްޔާތައް، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/31 ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައެޅި އުޞޫލާއި ހައިކޯޓުގެ ބެންޗުތައް އެއްގޮތްކުރުމާ ބެހޭ އުޞޫލަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެއް ބެންޗަކުން އެކުއެކީގައި ބަލައި އެއް ނިންމުމެއްގެ ގޮތުގައި ލިޔެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 3)
3. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ޤަޟިއްޔާ (2024/SC-A/06) ގައި ކަނޑައެޅި އުޞޫލުގެ މަތިން، ޖޫރިމަނާއަށް ބަދަލުކުރި ޖަލު އަދަބު ތަންފީޛުކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ހުށަހަޅާ މައްސަލަތަކަކީ އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ބަލައިގަންނަންޖެހޭ މައްސަލަތަކެކެވެ. (ޕެރ. 34-36)
4. ޤާނޫނާއި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާއި އުޞޫލުތައް މާނަކުރަންވާނީ ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދުތަކަށް ނަޞްރު ލިބޭގޮތަށާއި ކޯޓުގެ ޙުކުމްތައް ތަންފީޛުކުރެވޭ ގޮތަށެވެ؛ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1000، 1201، 1202 އަދި 1203 ވަނަ މާއްދާތަކުން ޖަލަށްލުމުގެ ބަދަލުގައި ކަނޑައަޅާ އަދަބާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުނުކުރުމުން ކަންކުރާނެ ގޮތް ބަޔާންކޮށްދެއެވެ. (ޕެރ. 34، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް)
5. ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ މުއްދަތާއި 38 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ މުއްދަތު ފުށުއަރަނީ އުޞޫލު ޑްރާފްޓްކުރުމުގައި އަރާފައިވާ އޮޅުމަކުން ކަމުން، މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 17 ވަނަ މާއްދާއާއި 12 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ މަތިން، މުއްދަތު ގުނުމުގައި އަދި މައްސަލަ ބަލައިގަތުމުގައި ދަށުކޯޓުތަކުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނީ އެ އުޞޫލުގެ 38 ވަނަ މާއްދާއަށެވެ. (ޕެރ. 40-41، ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔު، ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ޝަނީޒް ޢަބްދުﷲ ތާއީދުކުރައްވައި)
6. ހައިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރަކު ކުރިން ދެއްކެވި ރައުޔާ ޚިލާފަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅައިފިނަމަ (2023/HC-A/219 ބާޠިލުކުރި 2024/SC-A/06)، ދަށުކޯޓުތަކުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައެޅި ގޮތަށެވެ. (ޕެރ. 39-41)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހި ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އުޞޫލު ނަންބަރު 2021/02 (ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލު) ގެ 29 ވަނަ، 30 ވަނަ އަދި 38 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ށ)، އަދި ޖަދުވަލު 01
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 1000، 1201، 1202، 1203 ވަނަ މާއްދާ؛ 1005 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމުގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 8 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 12 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)، 17 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 77 ވަނަ މާއްދާ
• ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 188 ވަނަ މާއްދާ (ދައުލަތުގެ ބަހުސުގައި)
• މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީގެ އުޞޫލު ނަންބަރު G-11/2022 (ޓެކްސް ބަޔާން ހުށަނާޅާ ފަރާތްތަކާމެދު ނުވަތަ ފައިސާ ނުދައްކާ ފަރާތްތަކާމެދު ފިޔަވަޅު އެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެގޮތުގެ ޢާއްމު އުޞޫލު)
• ހައިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ އުޞޫލު ނަންބަރު FAM/2021/02 (މައްސަލަބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2024/SC-A/06 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ޤަޟިއްޔާ)، 18 އަދި 23 ވަނަ ނުކުތާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)، 13 ވަނަ ނުކުތާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް) ވ. އަތަމާ މެރިން އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (ފުޓްނޯޓުގައި 2020/SC-A/46)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2023/SC-C/02 (ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ޑިމޮކްރެޓިކް ޕާޓީ ވ. ދައުލަތް (ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އިދާރާ))، ޕެރ. 91 (ދައުލަތުގެ ބަހުސުގައި)
• ހައިކޯޓު 2023/HC-A/219