ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަނީސް ޙިލްމީ (އެޑްރެސް ސިއްރުކޮށްފައި)

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު؛ 7 ދުވަހުގެ ތެރޭ ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ނިންމަންދެން ރިމާންޑް ޖަލެއްގައި ބަންދުކުރުމަށް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009، ޤާނުނުގެ 2 ވަނަ މާއްދާ، ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު، ޤާނޫނުގެ 26 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުގެ 28 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުގެ 29 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުގެ 31 އަދި 32 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުގެ 50 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުގެ 57 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުގެ 58 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 186، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 35 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 68 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، ޝަރީޢަތުން ޙުކުމެއް ކުރުމުގެ ކުރިން ބަންދުކުރުން، ޙުކުމުގެ ކުރިން ބަންދުގައި ހުރިމުއްދަތު ދިގުވުމުގެ ނަތީޖާ، ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުއާހަދާ އާއި ދައުލަތުގެ ޒިއްމާ، ޙުކުމް ކުރުމުގެ ކުރިން ގޭގައި ބަންދުކުރުން، ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ނިންމިގޮތް، ބަންދު ކުރި ހާލަތަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް އައިސްފައިވޭތޯ ބެލުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B5(485,486-2020)/ABA/2024/03

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއް، ބަންދުގައި ހޭދަވި މުއްދަތު ދިގުވުމާއި ހެކިބަސް ނަގައި ނިމުމާއި ބަންދުގައި ރަނގަޅަށް އުޅުމުގެ ސަބަބުން ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް ދޫކޮށްލުމަކީ އެ ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ކުރެވިފައިވާ ކަމެއްތޯ؛ އަދި ޝަރީޢަތް އެކަށީގެންވާ މިނަށްވުރެ ލަސްވުމަކީ ބަންދުން ދޫކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްތޯ، އަދި އެ ޙާލަތުގައި ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭނީ ކޮންކަންކަމަށްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ކުޑަކުއްޖަކަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް 12 ޖޫން 2020 ގައި ހައްޔަރުކޮށް، ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 3 އަހަރާއި 8 މަސް ބަންދުގައި ހޭދަކުރުމަށްފަހު ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމަށް އެދި 14 ފެބްރުއަރީ 2024 ގައި ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ބަންދު މުރާޖަޢާކޮށް، ބަންދުގައި ދިގު މުއްދަތެއް ހޭދަކުރުމާއި، ބަންދުގައި ހުރިއިރު ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއް ކުރިކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ނުލިބުމާއި، ދައުލަތުގެ ހުރިހާ ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނަގައި ނިމުމުގެ ސަބަބުން، ޝަރުޠުތަކާއެކު ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރި އަމުރު ބާޠިލުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 2، 26، 28، 36 ވަނަ މާއްދާތަކާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 (ރ) އާ ޚިލާފު އަމުރެއް ކަމަށާއި، ޝަރީޢަތް ދިގުލުމަކީ ދޫކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫންކަމަށާއި، ބަންދުގައި ބެހެއްޓި ޙާލަތު ބަދަލުވިގޮތް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ބުނީ ޝަރީޢަތް އެކަށީގެންވާ މިނަށްވުރެ ލަސްވެއްޖެނަމަ ބަންދު ދެމެހެއްޓުމަށް ބުރަ އޮންނަނީ ދައުލަތުގެ މައްޗަށް ކަމަށާއި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42، 51 ވަނަ މާއްދާތަކުގެ ދަށުން ދޫކުރުން ޞައްޙަ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ހައިކޯޓުން ކަނޑައެޅީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ބަންދުގައި ބެހެއްޓި ޙާލަތު (32 ވަނަ މާއްދާއާއި މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ) ބަދަލުވިގޮތް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާކަމާއި، ބަންދުގައި ރަނގަޅަށް އުޅުމާއި ހެކިބަސް ނިމުމަކީ ޤާނޫނީ ސަބަބުތަކެއް ނޫންކަމާއި، ވަސީލަތް ނެތުމުން ޝަރީޢަތް ލަސްވުމަކީ ދޫކުރުމަށް ސަބަބެއް ނޫން ކަމެވެ. އެހެންކަމުން އަމުރަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ނ) އާ ޚިލާފު އަމުރެއް ކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދަޢުވާކުރެވިފައިވާ މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރަންވާނީ، ޢާއްމު ޤާނޫނާއި ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ ތެރެއިން ޚާއްޞަ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ އުޞޫލާ އެއްގޮތަށް، އެ ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އިޖުރާއަތަށެވެ. (ޕެރ. 34)
2. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޢާއްމު އުޞޫލަކީ ޙުކުމްކުރުމުގެ ކުރިން ބަންދުގައި ނުބެހެއްޓުން ކަމުގައި ވީނަމަވެސް، ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގެ ސަބަބުން، ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ލިބިފައިވާ މީހެއްގެ އަސްލީ ޙާލަތަކީ މުޖުތަމަޢާއި ކުޑަކުދިންގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާތެރި މީހެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވުމެވެ؛ މި އުޞޫލަށް ހައިކޯޓުގެ ކުރީގެ ނިންމުންތަކުގައި ތަބާވެފައިވާތީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން އެއަށް ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 37-38)
3. ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓާފައިވާ ޙާލަތު ބަދަލުވެއްޖެނަމަ، އެ ބަދަލުވި ސަބަބު އިޖުމާލީ ގޮތަކުން ނަމަވެސް ކޯޓުން ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ؛ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ބަންދުން ދޫކުރާ އަމުރުގައި، މުއްތަހަމަކީ ކޮންމެހެން ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ މީހަކަށް ނުވުން، ބަންދުގައި ބެހެއްޓި ޙާލަތު ބަދަލުވުން، ނުވަތަ ބަންދު ދެމެހެއްޓުމުގެ އިތުރު ބޭނުމެއް ނެތުމަށް ފަނޑިޔާރަށް ފެނުނު ސަބަބުތައް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 40، 44-46)
4. މުޖުތަމަޢުގެ ކުޑަކުދިންގެ ސަލާމަތަށްޓަކައި ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހެއްގެ ބަންދު 36 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މުރާޖަޢާކުރާއިރު، ކުށުގެ ރެކޯޑާއި ބަންދުގައި ހޭދަވި މުއްދަތާއި ހެކިބަސް ނަގައި ނިމުން ފަދަ އެ މީހަކަށް ނިސްބަތްވާ ޚާއްޞަ ޙާލަތްތަކަށް އެކަނި ރިޢާޔަތްކޮށް ގޮތެއް ނިންމިގެން ނުވާނެއެވެ؛ މުޖުތަމަޢުގެ ޢާއްމުންނާއި ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ދެފަރާތުގެ ޙައްޤު އަޅައިކިރުމަށްފަހު ގޮތެއް ނިންމަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 41)
5. ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 50 ވަނަ މާއްދާގައި ކަފާލާތާއި ޕެރޯލްގެ އުޞޫލު ނުހިނގާނެކަމަށް ބުނެފައިވާތީ، ޖަލުބަންދުގައި ހުރިއިރު މުއްތަހަމުގެ އުޅުން ރަނގަޅުވުމަކީ ބަންދުން ދޫކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 48-49)
6. ދައުލަތުގެ ހުރިހާ ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނަގައި ނިމިފައި އޮތުމަކީ، ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައި ހެކިބަހާމެދު ސުވާލު އުފެއްދުމުގެ ޙަޤީޤަތްތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު، އޭގެ ޒާތުގައި ބަންދުން ދޫކުރަންޖެހޭ އެކަށީގެންވާ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 50)
7. 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމުގައި، (ށ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މަޢުލޫމާތު ހޯދުމަށްފަހު، ކުށުގެ ޢަމަލު ހިންގި ގޮތުގެ ޚާއްޞަ ސިފަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، 32 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ކަންކަން ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2024/SC-A/09 ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް އަލުން ވަޒަންކުރަންވާނެއެވެ؛ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިމަތީގައި އޮންނާނެ ސުވާލަކީ އެ މީހަކީ ބަންދު ދަމަހައްޓަންޖެހޭ މީހެއްތޯ ނޫންތޯއެވެ. (ޕެރ. 51-52)
8. ބަންދުގައި ހޭދަވި މުއްދަތު ދިގުވުމަކީ 36 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަންދު މުރާޖަޢާކުރުމަށް އެދުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ކަމުގައި ބެލެވިދާނެ ނަމަވެސް، ދައުލަތުން ޝަރީޢަތަށް ވަސީލަތް ފޯރުކޮށްނުދިނުމުގެ ސަބަބުން ޝަރީޢަތް ދިގުލުމަކީ 31 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތު ވުޖޫދުވެފައިވާ މައްސަލައެއްގައި ބަންދުން ދޫކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނެއްގައި ޝަރީޢަތްކުރުމުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން ލިބިއްޖެނަމަ ފަރުވާއަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 186 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަންދުގައި ހޭދަކުރި މުއްދަތު ޙުކުމުން އުނިކުރުމުގެ އިތުރުން، ޙުކުމުން އިތުރު މިންވަރެއް ލުއިކުރުމެވެ. (ޕެރ. 64-65)
9. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ އަވަސް ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤާއި ޙުކުމުގެ ކުރިން ބަންދުގައި ހޭދަވި މުއްދަތާ އެކުއެކީގައި، ކުޑަކުދިންނަށް ޚާއްޞަ ރައްކާތެރިކަން ލިބުމުގެ ޙައްޤު (ޤާނޫނުއަސާސީގެ 35 ވަނަ މާއްދާ އަދި ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތަކާބެހޭ މުޢާހަދާގެ 34 ވަނަ މާއްދާ) ވަޒަންކުރަންވާނީ އެއްހަމައަކުންނެވެ؛ ބަންދުގެ މުއްދަތު ދިގުވުމުގެ ސަބަބުން ދޫކުރުމަށް ހުރިހާ މައްސަލައަކަށް ހިނގާނެ ޚާއްޞަ ފޯމިއުލާއެއް ނެތް، ކޮންމެ މައްސަލައެއް ވަޒަންކުރަންވާނީ އޭގެ ޚާއްޞަ ޙާލަތުތަކަށް ބަލައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 60-62)
10. ޝަރީޢަތުން ޙުކުމްކުރުމުގެ ކުރިން ޖަލުބަންދުގައި ހުރި މީހަކު ގޭބަންދަށް ބަދަލުކުރުމަށާއި، ގޭބަންދުގެ ޝަރުޠުތަކަށް ޢަމަލުކުރާކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް ޤާނޫނެއް ނުވަތަ ގަވާއިދެއް ނުވަތަ ހަރުދަނާ އުޞޫލެއް ނެތުމުން، އެފަދަ ޤާނޫނީ އުޞޫލެއް ނެތި ޖަލުބަންދުގައިހުރި މީހަކު ގޭބަންދަށް ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަދަލުކުރެވޭނެކަމަށް ނުދެކެއެވެ. (ޕެރ. 67-68)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 18، 35 (ހ)، 42، 49، 51 (ށ) އަދި (އ)، 68، 143 (ރ)، 223 (ބ) ވަނަ މާއްދާތައް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2، 28، 30، 31، 32، 35، 36 (ހ)(ށ)(ނ)، 50، 57، 58 ވަނަ މާއްދާތައް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60، 149، 186 ވަނަ މާއްދާތައް
• Convention on the Rights of the Child, Art 34
• International Covenant on Civil and Political Rights, Art 9; CCPR General Comment No. 8 (Article 9)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2024/SC-A/09 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢިރުފާން ތަޤިއްޔު)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/93 ޤަޟިއްޔާ (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/13 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުސްސަލާމް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/100 ޤަޟިއްޔާ (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2023/SC-A/44 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ ނިފާޒް އަދި އިތުރު 3 ފަރާތެއް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/108,109,110 ޤަޟިއްޔާ (ޢަލީ ޒުބައިރު އާއި އިތުރު ފަރާތްތައް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ 2019/HC-A/32 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ޝާފިޢު)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ 2020/HC-A/92 ޤަޟިއްޔާ (އަޙްމަދު ރިފްޝާން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ 2021/HC-A/440 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙުސައިން ސާހިލް ސަޢީދު)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ 2022/HC-B12/101 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ނަން ސިއްރުކުރެވިފައި)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ 2022/HC-B12/75 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ހުނައިސާ އާދަމް ނަސީރު)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ 2022/HC-B12/94 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ފަޟުލޫން މުޙައްމަދު)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ 2022/HC-B12/96,100 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ޠައިފް ރިޟުވާން އާއި އިތުރު މީހެއް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-B12/79 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙަލީމަތު ޢަބްދުއްރަޙްމާން)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-B12/83 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ޔުނާން)
• Bolaños v. Ecuador, Communication No. 238/1987 (UN Human Rights Committee)
• Letellier v. France, Application no. 12369/86 (ECtHR)
• Ringeisen v. Austria, Application no. 2614/65 (ECtHR)
• Tomasi v. France, Application no. 12850/87 (ECtHR)